Iran sắp cạn tiền từ dầu?

Theo dữ liệu của công ty theo dõi tàu biển Kpler, kể từ khi Hải quân Mỹ khôi phục phong tỏa vào giữa tháng 7, chưa có lô dầu thô nào của Iran vượt qua được khu vực kiểm soát để đến tay khách hàng.

Dù Iran vẫn bơm một lượng nhỏ dầu lên các tàu chở dầu trong Vịnh Ba Tư, toàn bộ số hàng này đều mắc kẹt bên trong khu vực phong tỏa và chưa thể xuất khẩu.

Trong khi đó, lượng dầu của Iran đã được đưa lên tàu và neo ở bên ngoài vòng phong tỏa, nguồn hàng từng giúp Tehran duy trì dòng tiền trong thời gian qua, đã giảm mạnh từ khoảng 90 triệu thùng hồi giữa tháng 7 xuống chỉ còn khoảng 29 triệu thùng.

Kpler ước tính, nếu tốc độ giao hàng hiện nay được duy trì, lượng dầu dự trữ này có thể cạn vào giữa tháng 10, đồng nghĩa nguồn tiền từ các lô hàng đã bán cũng sẽ suy giảm đáng kể từ khoảng giữa tháng 12.

Sau 6 tháng xung đột, sức ép lên ngành dầu mỏ đang khiến Iran mất đi nguồn ngoại tệ quan trọng nhất. Khoảng 1/3 ngân sách nhà nước nước này vốn được tài trợ từ doanh thu dầu mỏ. Ngoài ra, nguồn thu này còn đóng vai trò hỗ trợ tài chính cho các hoạt động quân sự.

Bộ Tài chính Mỹ cho rằng lực lượng vũ trang Iran, trong đó có Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, sử dụng mạng lưới doanh nghiệp và đội tàu "bóng tối" để bán dầu, bổ sung ngân sách hoạt động.

Theo Kpler, trong tháng 8, Iran chỉ bơm trung bình khoảng 255.000 thùng dầu mỗi ngày lên các tàu trong Vịnh Ba Tư, giảm tới 85% so với mức bình quân trong giai đoạn tháng 2-4. Tuy nhiên, số dầu này vẫn chưa thể rời khu vực phong tỏa để tới các khách hàng.

Khoảng thời gian tạm ngừng phong tỏa sau biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran hồi giữa tháng 6 từng giúp Tehran tranh thủ đưa lượng lớn dầu ra nước ngoài để giao sau. Chính nguồn dầu này đã giúp Iran duy trì doanh thu trong nhiều tuần qua.

Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Mohsen Paknejad cuối tuần trước cũng thừa nhận hoạt động bán dầu và giao hàng cho khách đã được thực hiện cách Vịnh Ba Tư và biển Oman hàng nghìn km.

Dẫu vậy, "phao cứu sinh" này đang nhanh chóng biến mất. Không chỉ lượng dầu nổi trên biển giảm mạnh, Washington còn mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngân hàng và các kênh tài chính hỗ trợ thanh toán cho giao dịch dầu của Iran, khiến việc thu tiền từ các lô hàng đã bán cũng trở nên khó khăn hơn.

Áp lực này bắt đầu tác động tới thị trường tiêu thụ. Theo các quan chức năng lượng vùng Vịnh, một số nhà máy lọc dầu Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của dầu Iran, đã chuyển sang mua dầu từ Saudi Arabia, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Trong một số trường hợp, do nguồn cung khan hiếm, dầu Iran thậm chí có giá cao hơn các loại dầu cạnh tranh. Iraq được cho là đã giảm giá gần 30 USD/thùng đối với một số chủng loại để thu hút người mua. Trong khi đó, giá dầu Brent đầu tuần giao dịch quanh mức 97 USD/thùng.

Việc xuất khẩu đình trệ cũng buộc Iran phải cắt giảm sản lượng khai thác. Theo Homayoun Falakshahi, Giám đốc phân tích dầu thô của Kpler, lượng dầu tồn kho không tăng đáng kể cho thấy Tehran đã chủ động giảm sản lượng xuống gần bằng nhu cầu tiêu thụ trong nước nhằm tránh tình trạng các kho chứa bị lấp đầy.

Những con đường thay thế gần như không đủ sức bù đắp. Theo Kpler, Iran chỉ có thể vận chuyển tối đa khoảng 40.000 thùng dầu mỗi ngày bằng xe tải hoặc đường sắt, quá nhỏ so với mức xuất khẩu gần 2 triệu thùng/ngày trước khi chiến sự bùng phát.

Sức ép cũng lan sang ngành hóa dầu, nguồn thu ngoại tệ lớn thứ 2 của Iran sau dầu mỏ. Đến tháng 8, khối lượng hàng hóa hóa dầu được bốc xếp để xuất khẩu đã giảm khoảng hai phần ba so với đầu năm.

Trong khi đó, các nước sản xuất dầu khác ở vùng Vịnh vẫn duy trì được dòng chảy xuất khẩu nhờ sự hộ tống của Hải quân Mỹ qua eo biển Hormuz cũng như tăng cường sử dụng các tuyến đường ống tránh khu vực xung đột.

Cuộc khủng hoảng xuất khẩu đang khiến bức tranh kinh tế Iran thêm u ám. Lạm phát chính thức đã vượt 80% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế nước này sẽ suy giảm 5,4% trong năm nay - mức thấp nhất kể từ thập niên 1980.

Ngoài ra, đồng rial cũng mất gần 15% giá trị so với USD kể từ khi chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố chiến dịch gia tăng sức ép kinh tế hồi tháng 8.

Dù Iran vẫn xuất khẩu gần 15 tỷ USD hàng hóa phi dầu mỏ trong giai đoạn từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 8, giá trị này đã giảm so với năm trước.

Hoạt động thương mại chính thức với UAE gần như đình trệ sau khi Abu Dhabi tuyên bố tạm dừng các giao dịch tài chính và kinh tế với Tehran. Một phần giao thương chuyển hướng qua Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Oman và Pakistan, nhưng làm tăng đáng kể thời gian và chi phí.

Theo WSJ