Kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ bị lợi dụng, cưỡng ép hiến tạng

Phải bảo đảm tính công bằng, khách quan, minh bạch

Ngày 2/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư và dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Về quy định liên quan đến việc hiến bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) cho rằng dự thảo đã có sự thu hẹp về phạm vi và các quy định được thể hiện tương đối chặt chẽ. Tuy nhiên, do đây là lĩnh vực nhạy cảm, để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, cần bảo đảm phù hợp với thực tiễn, khách quan và minh bạch.

Góp ý về điều kiện lấy bộ phận cơ thể người ở người chết não hoặc chết tuần hoàn, được quy định tại Điều 20. Theo khoản 1 Điều 20, người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn vẫn phải có ý kiến bằng văn bản đồng ý của người đại diện gia đình. Theo bà Ry, quy định này cần tiếp tục được làm rõ về mặt pháp lý. Bởi việc đăng ký hiến thể hiện ý chí, nguyện vọng của một người đối với chính cơ thể mình khi còn sống, trong khi người đăng ký đã đủ 18 tuổi. Nếu việc đăng ký được thực hiện hợp pháp nhưng vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào sự đồng ý của người đại diện gia đình thì giá trị pháp lý của việc đăng ký cũng như phạm vi quyền quyết định của gia đình cần được xác định rõ.

Bà Ry cảnh báo, nếu không quy định cụ thể có thể dẫn đến hai hệ quả. Thứ nhất, quyền tự quyết của người hiến chưa được bảo đảm đầy đủ và tôn trọng sau khi họ qua đời. Thứ hai, các cơ sở y tế sẽ gặp khó khăn trong quá trình thực thi do có thể phát sinh những ý kiến khác nhau giữa các thành viên trong gia đình.

“Hiến bộ phận cơ thể người sau khi chết liên quan đến phong tục, tập quán, tín ngưỡng và tình cảm thân thiết của những người thân trong gia đình. Vấn đề đặt ra là phải thiết kế được cơ chế pháp lý hài hòa giữa quyền tự quyết định của người hiến, quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên gia đình, đồng thời phù hợp với yêu cầu thực tiễn”, bà Ry nói.

Từ đó, bà Ry đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, bổ sung khoản 1 theo hướng: Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên đã đăng ký hiến hoặc có văn bản thể hiện nguyện vọng hiến bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn hợp pháp thì việc lấy bộ phận cơ thể người được thực hiện trên cơ sở tôn trọng ý chí, nguyện vọng của người hiến.

Góp ý về thứ tự ưu tiên trong điều phối bộ phận cơ thể người tại Điều 28, bà Ry đề nghị Ban soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện khoản 3 Điều 28 theo hướng: Thứ tự ưu tiên điều phối bộ phận cơ thể người được xác định trên cơ sở mức độ cấp cứu, mức độ tương thích về y học, khả năng thành công của việc ghép, thời gian chờ ghép và các trường hợp ưu tiên đặc biệt theo quy định của pháp luật.

Việc xác định thứ tự ưu tiên phải bảo đảm tính công bằng, khách quan, minh bạch, không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, nơi cư trú hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi người bệnh đăng ký chờ ghép. Các tiêu chí và quyết định điều phối phải được ghi nhận trên cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng kiểm tra, giám sát sau khi thực hiện.

Phải bảo vệ tối đa người hiến, người bệnh và thầy thuốc

Theo đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An (Đoàn TP. Đồng Nai), pháp luật phải bảo vệ tối đa người hiến, người bệnh và thầy thuốc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ bị lợi dụng, cưỡng ép hiến tạng. Ông An khẳng định, hiến mô, hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, trao cơ hội sống cho người bệnh. Trách nhiệm của pháp luật là bảo vệ nghĩa cử ấy bằng những quy định chặt chẽ, nhân văn để người hiến được bảo vệ, người dân tin tưởng và thầy thuốc có cơ sở pháp lý vững chắc để cứu chữa bệnh nhân.

Theo ông An, Điều 10 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến. Tuy nhiên, điểm d khoản 1 Điều 12 cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có sự đồng ý của cha mẹ. Điều 12, Điều 20 cũng cho phép lấy mô, tạng sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn khi người đại diện đồng ý bằng văn bản.

Do đó, những quy định này cần được truyền thông, tuyên truyền đầy đủ, tránh hiểu lầm và quy chụp. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức; không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối, tránh để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép hoặc sự ép buộc.

“Phải kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để vội vàng lấy tạng”, ông An nói và cho rằng, mọi người bệnh phải được điều trị, cấp cứu đầy đủ; khả năng hiến tạng không được chi phối, tác động đến quá trình điều trị. Hội đồng xác định chết não có nhiệm vụ xác định tình trạng chết theo tiêu chuẩn chuyên môn, không có quyền cho phép làm người bệnh chết để hiến tạng.