TIN MỚI!

Đọc nhanh >>

VN-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

HNX-Index:

GTGD: tỷ VNĐ

Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh

18-05-2022 - 23:11 PM | Sống

Trước khi con người phát minh ra điện, người Ba Tư cổ đại đã xây dựng một công trình bằng vữa nhằm lưu trữ thực phẩm và đá lạnh - họ hàng xa của tủ lạnh hiện đại.

Trái ngược với quan điểm về việc nền văn minh cổ đại luôn không tiến bộ như nhân loại ngày nay, nhiều nhà khoa học đã thu thập một số ví dụ để chứng minh sự tân tiến trong lối suy nghĩ của người xưa.

Có rất nhiều thời điểm người xưa vô cùng thông minh khi nghĩ ra công nghệ để sử dụng trong cuộc sống hàng ngày của họ. Ví dụ, người Inca không có hệ thống chữ viết, bù lại họ có quipu - một thiết bị đếm bằng dây và nút thắt, giúp theo dõi số lượng dân số và gia súc, thậm chí là ghi chép lại các câu chuyện dân gian của họ.

Về mặt kỹ thuật, các kỳ quan kiến trúc phức tạp của người cổ đại vẫn có mặt khắp nơi trên hầu hết lục địa, từ kim tự tháp của Ai Cập, thành phố ngầm như Derinkuyu ở vùng Cappadocia của Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngoài ra, còn có ví dụ tuyệt vời khác về một kỹ thuật thông minh của người xưa nằm ở Trung Đông - một trong những cái nôi của nền văn minh và văn hóa nhân loại. Ở nơi đây, vào khoảng thế kỷ 4 trước CN, người Ba Tư cổ đại đã nghĩ ra một thứ gọi là Yakhchāl.

Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh - Ảnh 1.

Hình dáng của một Yakhchāl nằm tại Kashan, Iran.

Yakhchāl không được dùng để chôn cất hay làm nơi ở, mà nhằm thực hiện một chức năng quan trọng khác giữa mùa hè thiêu đốt. Với nhiệt độ quá cao và khí hậu khô cằn, người Ba Tư cổ đại cần nghĩ ra cách để giải nhiệt và dự trữ thực phẩm trong những tháng mùa hè.

Vì vậy, sự ra đời của Yakhchāls (nghĩa là "hố băng") đã giúp ích cho họ rất nhiều. Những công trình này cung cấp cả không gian và điều kiện để bảo quản không chỉ nước đá mà còn nhiều loại thực phẩm dễ hư hỏng ở nhiệt độ cao.

Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh - Ảnh 2.

Yakhchāl gần Kerman, Iran.

Ở bên ngoài, cấu trúc của Yakhchāl như đâm xuyên bầu trời với hình dạng mái vòm. Ở bên trong, Yakhchāl thường tích hợp một hệ thống làm mát bay hơi, giúp giữ nước và các loại thực phẩm luôn mát lạnh, thậm chí có thể làm đông đồ khi lưu trữ trong phòng dưới lòng đất của ngôi nhà. Việc người Ba Tư cổ đại cố gắng lưu trữ nước đá lạnh giữa sa mạc nghe có vẻ khá xa vời, nhưng về bản chất, kỹ thuật họ sử dụng cũng không quá phức tạp.

Một Yakhchāl thông thường sẽ cao khoảng 18 mét với không gian rộng lớn bên trong cho việc lưu trữ, với thể tích lên tới 6.500 khối. Hệ thống làm mát bay hơi bên trong các ngôi nhà vận hành thông qua các thiết bị đón gió, với nước dẫn từ các con suối gần đó qua các qanāts - hệ thống kênh ngầm chung được thiết kế để dẫn nước qua nhiều khu vực khác nhau.

Hệ thống làm mát bay hơi cho phép nhiệt độ bên trong yakhchāl giảm xuống một cách dễ dàng, mang lại cảm giác ớn lạnh như thể đang đứng bên trong một chiếc tủ lạnh lớn. Các bức tường của nó cũng được xây dựng một cách thông minh, với việc sử dụng loại vữa đặc biệt siêu cách nhiệt để bảo vệ khỏi nắng nóng của sa mạc. Loại vữa trên là một hỗn hợp gồm cát, đất sét, với lòng trắng trứng và lông dê cùng những thành phần khác.

Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh - Ảnh 3.

Cách con người tạo ra Yakhchāl.


Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh - Ảnh 4.

Bên ngoài của Yakhchāl ở Meybod, Iran.


Kỳ lạ “tủ lạnh” ngàn năm tuổi của người Ba Tư: Không cần điện mà vẫn bảo quản được đồ ăn, thậm chí là đá lạnh - Ảnh 5.

Bên trong Yakhchāl.

Các công trình này cũng chứa rãnh được thiết kế ở phía dưới để hứng nước từ đá lạnh bị chảy. Sau khi được thu thập, nước sẽ được làm đông lại vào ban đêm, giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên cũng như nhiệt độ ban đêm lạnh giá của sa mạc. Đây cũng là một quá trình lặp đi lặp lại.

Các Yakhchāl không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm cơ bản, đồ ăn vặt và nước đá cho hoàng gia và quan chức nhà nước, mà nó còn dễ tiếp cận tới mức ngay cả những người nghèo nhất cũng có thể dùng.

Thời nay, người ta đã ngừng sử dụng Yakhchāl, nhưng dù một số công trình đã bị hư hại và xói mòn do bão sa mạc, nhiều công trình khác vẫn còn nguyên vẹn trên khắp Iran cùng một số quốc gia lân cận. Việc sử dụng thuật ngữ Yakhchāl vẫn còn tồn tại ở khu vực Trung đông ngày nay mỗi khi người ta đề cập đến việc sử dụng tủ lạnh trong các nhà bếp hiện đại.

Nguồn: Thevintagenews

https://afamily.vn/ky-la-tu-lanh-ngan-nam-tuoi-cua-nguoi-ba-tu-khong-can-dien-ma-van-bao-quan-duoc-do-an-tham-chi-la-da-lanh-20220518122139564.chn

Theo Hồng Ngọc

Trí Thức Trẻ

Trở lên trên