Loài cây quen thuộc với nhiều người Việt, sợi có khả năng hút dầu, thị trường dự báo đạt 1,2 tỷ USD: Vì sao Hà Nội cấm trồng?

Giữa khu phố cổ Hà Nội, trên phố Ô Quan Chưởng, phường Hoàn Kiếm, cây bông gòn cao khoảng 20m vẫn hiện diện. Sợi từ quả có thể dùng làm gối, áo phao và được nghiên cứu để hút dầu, nhưng bông gòn thuộc danh mục 18 loài cây cấm trồng ở Hà Nội.

Bông gòn còn gây chú ý bởi khả năng sinh trưởng nhanh và kích thước lớn. Theo Guinness World Records, loài cây này có thể tăng chiều cao tới 4m mỗi năm. Cơ quan quản lý công viên Singapore cho biết, cây mọc ngoài tự nhiên có thể cao tới 70m, đường kính thân đạt 3m.

Đáng chú ý, theo cơ sở dữ liệu Feedipedia do các tổ chức nghiên cứu và FAO phối hợp phát triển, một cây trưởng thành trồng lấy bông trong điều kiện tối ưu có thể cho 330-400 quả mỗi năm, thu được 15-18 kg sợi và khoảng 30kg hạt.

Vì sao Hà Nội cấm trồng cây bông gòn?

Bông gòn có tên khoa học Ceiba pentandra, còn được gọi là cây gòn hoặc hoa (bông) gạo trắng. Khi quả chín chuyển màu nâu, lớp vỏ nứt ra, để lộ những sợi trắng mềm bao quanh hạt.

Theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND do UBND TP Hà Nội ban hành ngày 12/10/2026, bông gòn đứng thứ sáu trong Phụ lục 03 về danh mục cây cấm trồng trên địa bàn thành phố. Văn bản nêu lý do là "Cành nhánh giòn, dễ gãy; quả chín phát tán ảnh hưởng vệ sinh đường phố". Quy định có hiệu lực từ ngày 22/10/2026.

Cây bông gòn từ lâu đã trở thành một phần ký ức gắn liền với đời sống của người dân Hà Nội, từng được ghi nhận xuất hiện tại các tuyến phố như Cửa Nam, Hàng Mắm, Hàng Tre, Lò Rèn và đường dẫn lên cầu Chương Dương. Trong ký ức xưa, người dân thường thu nhặt sợi bông từ quả gòn rụng về để làm gối và may áo bông.

Thị trường sợi bông gòn dự báo đạt 1,2 tỷ USD

Theo báo cáo của Grand View Research, thị trường sợi bông gòn toàn cầu được dự báo đạt khoảng 1,2 tỷ USD vào năm 2033. Trước đó, quy mô thị trường năm 2025 ước đạt 802,5 triệu USD, tăng từ mức 762,8 triệu USD năm 2024. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm 47,5% doanh thu thị trường năm 2024.

Giá trị kinh tế của bông gòn đến từ những sợi mịn bao quanh hạt, có đặc tính nhẹ, mềm, đàn hồi và khó thấm nước. Theo cơ quan quản lý công viên Singapore (NParks), nguyên liệu này được dùng làm ruột gối, đệm, nệm ghế và túi ngủ; từng được sử dụng làm áo phao trong nửa đầu thế kỷ XX. Viện nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế CIFOR còn ghi nhận công dụng của sợi bông gòn trong vật liệu cách nhiệt.

Đáng chú ý, nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học tại Đại học Philippines Los Baños và Đại học Tokyo đã khảo sát cấu trúc, khả năng hút dầu của sợi bông gòn, trong đó có mẫu quả thu tại miền Nam Việt Nam. Kết quả công bố năm 2000 cho thấy 1g sợi hấp thụ khoảng 40g dầu từ hỗn hợp dầu với nước ngọt hoặc nước biển. Nhóm tác giả đề xuất sử dụng vật liệu này để thu gom dầu tràn, song hiệu quả khi triển khai đại trà chưa được chứng minh.

Với người tiêu dùng, chất lượng gối, đệm nhồi sợi tự nhiên phụ thuộc vào khâu làm sạch, độ kín của vỏ bọc và cách bảo quản. Ủy ban Phát triển Công viên Quốc gia Philippines cũng cảnh báo việc tiếp xúc kéo dài với bụi bông gòn trong quá trình xử lý nguyên liệu có thể gây kích ứng da hoặc khó thở. Vì vậy, việc vệ sinh và bảo quản sản phẩm đúng cách cần được chú ý khi sử dụng trong gia đình.

Cây bông gòn đã trồng có phải chặt ngay?

Theo khoản 1 Điều 7 Quyết định 143/2026/QĐ-UBND, Hà Nội cấm trồng các loài cây thuộc danh mục tại Phụ lục 03, trong đó có bông gòn. Điểm a khoản 4 Điều 26 quy định tổ chức, hộ gia đình và cá nhân không được trồng những loài này trong phạm vi đất thuộc quyền quản lý, sử dụng. Như vậy, quy định áp dụng cả với việc trồng mới trong sân nhà, không chỉ tại đường phố hay công viên.

Đối với cây đã trồng từ trước, điểm c khoản 3 Điều 10 quy định cơ quan, đơn vị được phân công quản lý có trách nhiệm lập kế hoạch từng bước loại bỏ, trồng thay thế các cây thuộc danh mục cấm tại đô thị và khu dân cư nông thôn. Văn bản không yêu cầu chặt bỏ đồng loạt ngay khi có hiệu lực. Với gia đình đã trồng cây bông gòn nên liên hệ UBND xã, phường để được hướng dẫn trước khi chặt hạ hoặc thay thế.