Một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới ‘lún sâu’ vào nợ nần: Gánh gần 3.900 tỷ USD, nguy cơ khủng hoảng lan rộng

Pháp, nền kinh tế lớn thứ 2 Liên minh châu Âu (EU), đang trở thành tâm điểm bất ổn trên thị trường trái phiếu khu vực. Trong bối cảnh chính phủ gặp khó khăn khi tìm kiếm sự đồng thuận về chính sách tài khóa, chi phí đi vay của nước này liên tục tăng mạnh, kéo theo sức ép đối với đồng euro.

Theo Reuters, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm đã tăng gần 0,8 điểm phần trăm kể từ đầu tháng 9, tiến sát ngưỡng 5% vào đầu tháng 10. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 7/2002, phản ánh sự lo ngại ngày càng lớn của nhà đầu tư về khả năng kiểm soát nợ công của Paris.

Đáng chú ý, chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu Pháp và Đức cùng kỳ hạn đã vượt 1,4 điểm phần trăm, gần gấp đôi so với một số giai đoạn trước đó. Trái phiếu Đức vốn được xem là tài sản an toàn hàng đầu khu vực đồng euro, nên khoảng cách lợi suất ngày càng lớn cho thấy giới đầu tư đang yêu cầu mức bù đắp rủi ro cao hơn khi cho Chính phủ Pháp vay tiền.

Nợ công tăng nhanh, thâm hụt ngân sách khó kiểm soát

Vấn đề lớn nhất của Pháp nằm ở tình trạng chi tiêu công cao kéo dài, trong khi tăng trưởng kinh tế chưa đủ mạnh để giúp chính phủ giảm gánh nặng nợ.

Theo Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), nợ công Pháp cuối năm 2025 đạt khoảng 3.460 tỷ euro, tương đương 115,6% GDP. Tỷ lệ này đã tăng từ 112,6% năm 2024 và thuộc nhóm cao nhất EU, chỉ sau Hy Lạp và Italy.

Ủy ban châu Âu dự báo nợ công Pháp có thể tiếp tục tăng lên 118,1% GDP vào năm 2026 và vượt 120% năm 2027 nếu chính sách tài khóa không có thay đổi đáng kể.

Trong khi đó, thâm hụt ngân sách năm 2025 ở mức 5,1% GDP, cao hơn nhiều so với giới hạn 3% mà EU quy định. Dự báo trước đó của Ủy ban châu Âu cho thấy thâm hụt có thể tăng lên 5,7% GDP vào năm 2027 nếu các biện pháp thu ngân sách tạm thời hết hiệu lực.

Triển vọng tăng trưởng cũng không mấy khả quan. Kinh tế Pháp chỉ tăng 0,8% năm 2025 và được dự báo tiếp tục tăng cùng mức trong năm 2026, trước khi nhích lên 1,1% năm 2027.

Điều này tạo ra vòng xoáy bất lợi. Khi chi phí đi vay tăng, chính phủ phải dành thêm ngân sách để trả lãi. Trong khi đó, tăng trưởng yếu khiến nguồn thu khó cải thiện, buộc Paris tiếp tục vay nợ hoặc cắt giảm chi tiêu.

Một yếu tố khác khiến thị trường dễ biến động là tỷ lệ nợ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ ngày càng lớn.

Theo Ngân hàng Trung ương Pháp, đến cuối tháng 6/2026, nhà đầu tư không cư trú tại Pháp nắm giữ khoảng 58,4% lượng chứng khoán nợ dài hạn của khu vực chính phủ, tăng từ 54,6% cuối năm 2025.

Việc phụ thuộc nhiều vào dòng vốn quốc tế giúp Paris huy động nguồn lực lớn, nhưng cũng khiến thị trường trái phiếu nhạy cảm hơn trước những thay đổi trong tâm lý nhà đầu tư.

Bất ổn chính trị đẩy chi phí vay nợ lên cao

Khó khăn tài khóa của Pháp càng trở nên nghiêm trọng khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 đang đến gần.

Quốc hội bị chia rẽ khiến việc thông qua những biện pháp cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế trở nên khó khăn. Các đảng phái đều phải cân nhắc tác động chính trị của chính sách thắt lưng buộc bụng trước cuộc bầu cử.

Đầu tháng 10, các bộ trưởng tài chính khu vực đồng euro đã kêu gọi Pháp sớm thông qua ngân sách năm 2027 để khôi phục niềm tin thị trường. Chính phủ Pháp dự kiến phát hành lượng trái phiếu kỷ lục khoảng 340 tỷ euro trong năm tới nhằm tài trợ hoạt động ngân sách và tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn.

Trong bối cảnh lợi suất đang ở mức cao nhất nhiều thập kỷ, kế hoạch vay nợ quy mô lớn này càng làm gia tăng áp lực lên ngân sách.

Sự bất ổn của Pháp cũng không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia. Với vị thế là một trong hai nền kinh tế trụ cột của khu vực đồng euro, những biến động trên thị trường tài chính Pháp có thể ảnh hưởng đến ngân hàng, doanh nghiệp và tâm lý đầu tư trên toàn châu Âu.

ECB có thể phải can thiệp?

Chênh lệch lợi suất trái phiếu Pháp và Đức liên tục nới rộng đang làm dấy lên câu hỏi liệu Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có buộc phải can thiệp để ổn định thị trường hay không.

Kịch bản này khiến giới đầu tư nhớ lại cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu hơn một thập kỷ trước, khi Hy Lạp, Ireland, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Italy lần lượt đối mặt sức ép nghiêm trọng từ thị trường tài chính.

ECB hiện có công cụ mua trái phiếu nhằm ngăn tình trạng biến động bất thường làm gián đoạn việc truyền dẫn chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, công cụ này đi kèm những điều kiện nghiêm ngặt về kỷ luật tài khóa và tính bền vững của nợ công.

Pháp hiện nằm trong quy trình xử lý thâm hụt quá mức của EU, khiến khả năng tiếp cận sự hỗ trợ này gặp trở ngại.

Giáo sư kinh tế Antonio Fatas tại trường kinh doanh INSEAD nhận định ECB sẽ không can thiệp chỉ để giải cứu Pháp. Theo ông, ngân hàng trung ương có thể hành động nếu xuất hiện khủng hoảng trên diện rộng, nhưng không thể cứu một quốc gia không tự giải quyết được vấn đề của mình.

Ngày 14/10, Chủ tịch ECB Christine Lagarde cũng nhấn mạnh giải pháp đầu tiên đối với khó khăn nợ công của Pháp phải đến từ chính nước này, đặc biệt là việc điều chỉnh chính sách tài khóa.

Dù vậy, giới chức châu Âu cho rằng hiện chưa có dấu hiệu về một cuộc khủng hoảng nợ công mới trong khu vực đồng euro.

Tổng hợp