Mỹ hết kiên nhẫn với đồng minh thân nhất Trung Đông

Đó là một trong nhiều tín hiệu đáng lo ngại từ chính quyền Tổng thống Donald Trump trong những ngày qua, trong bối cảnh Washington lo ngại Israel có thể phá hỏng thỏa thuận giữa Mỹ và Iran - thỏa thuận mà nhiều người cho rằng có lợi cho Tehran.

Sự rạn nứt này dường như là điều khó tránh khỏi vì nhiều lý do. Mục tiêu của Israel trong cuộc chiến với Iran khác biệt đáng kể so với mục tiêu của Mỹ, và Israel đầu tư nhiều lợi ích hơn vào cuộc chiến này. Hình ảnh của Israel trong dư luận Mỹ đã suy giảm đáng kể trong vài năm gần đây.

Ngay cả trong đảng Cộng hòa vốn lâu nay ủng hộ Israel mạnh mẽ, nhiều nhân vật có ảnh hưởng cũng bắt đầu chỉ trích Israel và đảng này phải đối mặt với xu hướng bài Do Thái ngày càng gia tăng trong lực lượng cử tri.

Dù Tổng thống Trump luôn đứng về phía Israel, ông từng nhiều lần sử dụng những ngôn từ bị cho là mang định kiến bài Do Thái. Quan trọng hơn, ông Trump thường chỉ đối xử tốt với đồng minh khi điều đó mang lại lợi ích cho ông.

Hiện tại, chính quyền Mỹ dường như đang gửi thông điệp rất rõ ràng tới Israel: “Hãy chấp nhận những gì chúng tôi đã trao cho các vị và hài lòng với nó, nếu không sẽ phải trả giá”.

​

Vẫn phải chờ xem liệu Mỹ có thực sự đi đến bước bắt Israel trả giá hay không. Nhưng điều đáng chú ý là ngay cả trong đảng Cộng hòa cũng đang xuất hiện những dấu hiệu cho thấy quan hệ với Israel đang tiến gần tới điểm đứt gãy.

Những phát biểu của ông Vance ngày 19/6 khiến nhiều người sốc, trong đó ông nói rằng Israel ngày càng mất thiện cảm trên toàn cầu.

"Tổng thống Donald Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới hiện nay còn cảm thông với Israel. Và ông ấy lại là lãnh đạo của siêu cường số một thế giới. Nếu tôi là thành viên nội các Israel, tôi sẽ không tấn công đồng minh quyền lực duy nhất còn lại của mình”, ông Vance nói trong cuộc họp báo.

Sau đó, Phó Tổng thống Mỹ Vance liên tục nhấn mạnh rằng Israel cần phải hành xử thận trọng hơn.

Ông nhắc chuyện Israel phụ thuộc vào nguồn vũ khí Mỹ, đồng thời cho rằng một số lãnh đạo Israel cần “tỉnh táo nhìn nhận thực tế về hoàn cảnh đất nước mình”.

Phó Tổng thống Mỹ lặp lại quan điểm trên trong cuộc phỏng vấn với báo New York Times cùng ngày. Ông Vance kêu gọi Israel thừa nhận Mỹ là một “đối tác tuyệt vời”, đồng thời nhấn mạnh rằng các hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ đã bảo vệ Israel.

Ông cũng cho rằng Israel nên giảm bớt hoạt động quân sự tại Li-băng, để tránh đe dọa tiến trình hòa bình mong manh.

“Họ là quốc gia chỉ có 9 triệu dân. Các bạn không thể giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia bằng cách tiêu diệt đối thủ”, ông Vance nói về Israel.

'Đi quá xa'

Những phát biểu này của ông Vance phản ánh rõ quan điểm mà ông Trump đã nhiều lần thể hiện gần đây: Israel đang hành động quá mức cần thiết.

Đầu tháng này, Tổng thống Trump tiết lộ ông từng nói với Thủ tướng Benjamin Netanyahu rằng nhà lãnh đạo này đã trở nên “điên rồ” vì cách hành xử ở Li-băng.

Ngày 14/6, ông Trump tiếp tục chỉ trích trên mạng xã hội, sau cuộc không kích của Israel vào Beirut. Ông cho rằng cuộc tấn công đó “đáng lẽ không nên xảy ra”, đồng thời cho rằng đòn tấn công của Hezbollah trước đó “rất nhỏ và không đáng kể” để Israel đáp trả.

Tại cuộc gặp Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani bên lề hội nghị G7 tại Pháp hôm 16/6, ông Trump còn chỉ trích mạnh hơn.

“Không phải cứ truy tìm một người là phải san phẳng cả tòa chung cư, bởi trong đó có rất nhiều người dân và không phải ai cũng là Hezbollah”, ông Trump nói.

Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng cuộc tấn công trả đũa gần đây của Israel đã “đi quá xa”.

“Nếu không có Mỹ… Israel sẽ không tồn tại vào lúc này. Israel đã bị xóa sổ khỏi bản đồ từ lâu rồi. Và những người thông minh ở Israel đều hiểu điều đó”, ông Trump nói.

​

Những điều này không có nghĩa ông Trump cắt đứt quan hệ với Israel. Có thể đây chỉ là màn gây sức ép nhằm buộc Israel phải theo định hướng của Washington trong tiến trình hòa đàm.

Và có thể chiến thuật đó đang phát huy tác dụng. Các nguồn tin cho biết Israel và Hezbollah đã đồng ý khôi phục lệnh ngừng bắn sau một cuộc đụng độ đẫm máu.

Nếu ngay cả ông Trump cũng cho rằng Israel đang hành động quá mức, điều đó càng củng cố suy nghĩ tiêu cực này trong dư luận quốc tế.

Cách ông Vance nói về Israel hôm 19/6 gợi nhớ đến những lời mà ông và ông Trump nói với Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục năm ngoái, với câu hỏi nổi tiếng: “Ông đã nói cảm ơn chưa?”

Trong cả hai trường hợp, ông Trump và ông Vance đều muốn buộc đồng minh phải chấp nhận các điều kiện nhằm chấm dứt chiến tranh. Cuộc khủng hoảng lần này có thể làm lung lay một trong những trụ cột lâu đời nhất của chính sách đối ngoại Mỹ - liên minh chiến lược với Israel.