‘Nếu mất Canada, Mỹ còn người bạn nào?’

“Mỹ muốn áp thuế lên tất cả mọi người, với mọi thứ”, Thủ tướng Canada Mark Carney nói câu này hôm 22/8, vào thời điểm các cuộc đàm phán thương mại giữa Canada và Mỹ vừa đổ vỡ. Câu nói ngắn gọn nhưng phần nào giải thích vì sao hai nước rơi vào cuộc chiến thương mại hiện nay.

Đây là điều Canada phải đối mặt kể từ cuối năm 2024, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump mời Thủ tướng Canada thời điểm đó tới Mar-a-Lago và bóng gió rằng Canada cũng nằm trong “thực đơn” của ông.

Bắt bài thay vì cam chịu

Tuần trước, nhiều người lo chính phủ của Thủ tướng Carney sẽ không đạt được thỏa thuận để tránh đợt thuế mới của Mỹ. Nhưng khi đàm phán dường như sắp thành công, một nỗi lo khác xuất hiện: Canada có thể sẽ phải ký thỏa thuận quá bất lợi.

Nếu chấp nhận những nhượng bộ lớn để đổi lấy việc Mỹ giảm một phần thuế, Canada có nguy cơ rơi vào thế bị động. Mỹ có thể nhận được những gì họ muốn rồi tiếp tục quay lại đòi hỏi thêm.

Trong tháng qua, Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 50% lên khoảng 28 tỷ USD hàng hóa Canada nếu Ottawa không chấp nhận các yêu cầu của Washington.

Cách tiếp cận của ông Trump có thể hiểu đơn giản là: “Hãy chấp nhận yêu cầu của tôi, nếu không tôi sẽ áp thêm thuế”.

Cuối cùng, chính phủ của Thủ tướng Carney quyết định “bắt bài” Tổng thống Trump, thay vì chấp nhận một thỏa thuận mà họ cho là tồi tệ.

Tất nhiên với cách làm này, Canada sẽ phải chịu tổn thất trong ngắn hạn, thậm chí có thể cả trong dài hạn.

Nhưng theo bài viết trên The Globe and Mail, không có lựa chọn nào vừa giúp Canada tránh hoàn toàn thiệt hại, vừa đạt được lợi ích như mong muốn. Ông Trump chưa bao giờ muốn quan hệ thương mại Mỹ - Canada trở lại thời kỳ gần như không có thuế quan.

Các cuộc đàm phán thực tế xoay quanh một câu hỏi: Mỹ sẽ giảm thuế cho Canada bao nhiêu và Canada phải nhượng bộ những gì để đổi lại?

Ngay cả nếu Mỹ giảm thuế, mức thuế mới vẫn có thể cao hơn rất nhiều so với thời kỳ trước năm 2025, khi hàng hóa Canada gần như được hưởng thương mại tự do với Mỹ.

Bài viết cho rằng chính quyền Tổng thống Trump đang áp dụng cách tiếp cận tương tự với nhiều đối tác thương mại: Buộc các nước lựa chọn giữa “tồi” và “tồi hơn”, sau đó đòi họ nhượng bộ để được hưởng phương án “tồi”.

Điều này khác với cách các chính quyền Mỹ trước đây nhìn nhận thương mại.

Các chính quyền trước đây cũng muốn nước Mỹ giàu mạnh và thành công. Nhưng họ tin rằng thương mại tự do có thể mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Với Canada, Mỹ từng coi việc giảm các rào cản thương mại giữa hai nền kinh tế phát triển và gắn kết chặt chẽ là thỏa thuận cùng có lợi.

Hai nước vì thế đã xây dựng một loạt hiệp định thương mại trong nhiều thập kỷ. Gần như mọi hàng hóa đều có thể qua biên giới mà không phải chịu thuế.

Ngành ô tô là ví dụ điển hình. Canada và Mỹ sản xuất xe cùng nhau đến mức rất khó nói đâu là “xe Mỹ” và đâu là “xe Canada”. Đó thực chất là những chiếc xe Bắc Mỹ. Việc hai nước cùng sản xuất giúp ngành công nghiệp này hiệu quả và có sức cạnh tranh hơn.

Nhưng đó không phải tầm nhìn của chính quyền Mỹ hiện tại.

Tổng thống Trump và các quan chức Mỹ nhiều lần nói rằng họ không muốn nhập khẩu ô tô, thép hay các sản phẩm công nghiệp khác từ Canada.

Những yêu cầu của Mỹ trong hơn 1 năm qua cho thấy đây không chỉ là lời nói. Đó là những mục tiêu chính sách thực sự.

Tuy nhiên, Canada không bước vào đàm phán từ con số 0. Hai nước đã có USMCA - hiệp định thương mại mang tính ràng buộc được Mỹ, Canada và Mexico ký kết và Quốc hội Mỹ phê chuẩn.

Ông Carney nói rằng hai nước đã có thỏa thuận và nhiều thư thỏa thuận đi kèm, nhưng những cam kết đó đang bị vi phạm “ngày này qua ngày khác”.

Thủ tướng Canada nhiều lần khẳng định Canada vẫn có một trong những thỏa thuận thương mại tốt nhất với Mỹ, với mức thuế trung bình thấp hơn nhiều quốc gia khác.

Các cuộc đàm phán trong tháng qua không phải để đưa thương mại Mỹ - Canada trở lại trạng thái cũ. Hai bên thực chất đang tranh luận xem Canada sẽ phải chấp nhận quan hệ thương mại bất lợi đến mức nào.

Nói không với thoả thuận tồi

Đàm phán đổ vỡ đã đưa cuộc chiến thương mại với Canada trở thành vấn đề lớn trên truyền thông Mỹ. Đây có thể là cơ hội cho Ottawa.

Bài viết của The Globe and Mail cho rằng Canada không chỉ nên gây sức ép trực tiếp với Nhà Trắng, mà cần tận dụng sức ép từ doanh nghiệp Mỹ, chính trị gia Mỹ và cử tri Mỹ.

Các biện pháp thuế trả đũa của Canada có thể khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ chịu ảnh hưởng. Từ đó, chính họ có thể gây sức ép buộc Washington phải thay đổi.

Canada cũng có một lợi thế khác: Hình ảnh của nước này trong mắt người Mỹ.

Ông Trump đôi khi gọi người Canada là “xấu tính”, nhưng điều đó không phù hợp với hình ảnh mà nhiều người Mỹ nghĩ về Canada. Trong nhiều năm, Canada là một trong những quốc gia nhận được nhiều thiện cảm nhất từ người Mỹ.

Vì vậy, người Mỹ có thể đặt câu hỏi: Tại sao chính quyền Tổng thống Trump lại muốn gây chiến thương mại với một trong những nước láng giềng và đồng minh thân thiết nhất?

Mối quan hệ thân thiết giữa Ottawa và Washington đã kéo dài qua nhiều thế hệ, trong đó hai nước từng cùng nhau chiến đấu và hy sinh trên chiến trường.

Câu hỏi mà Ottawa có thể đặt ra với người Mỹ là: “Nếu mất Canada, Mỹ còn người bạn nào?”

Để thay đổi được chính sách của Washington, Canada chắc chắn sẽ thuyết phục người Mỹ và các doanh nghiệp Mỹ, rằng một cuộc chiến thương mại với Canada không có lợi cho chính họ.

Đồng thời, Ottawa cũng chuẩn bị cho khả năng chính quyền Tổng thống Trump vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách hiện tại. Bởi vậy, không đạt được thỏa thuận lần này có thể vẫn tốt hơn chấp nhận ký một thỏa thuận tồi.

Tổng thống Trump nói Canada muốn “hưởng những lợi ích của một bang mà không trở thành một bang”, sau khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước đổ vỡ.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump nhiều lần nói tới ý tưởng biến Canada thành “bang thứ 51” của Mỹ, gây bức xúc trong giới lãnh đạo và người dân Canada.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với Fox News rằng hai nước hiện chưa có kế hoạch nối lại đàm phán.