Nga, Armenia bất đồng, Tổng thống Putin cảnh báo

Tại cuộc gặp ở Bishkek ngày 2/9, Tổng thống Nga Putin cảnh báo quyết định bắt đầu tiến trình gia nhập EU của Armenia có thể làm suy yếu vị thế của nước này trong Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU). Trong khi đó, Tổng thống Armenia Pashinyan khẳng định Yerevan chưa cam kết rời khối và muốn duy trì nhiều lựa chọn chiến lược hơn.

Bất đồng cho thấy căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Nga và đồng minh truyền thống Armenia, khi Yerevan tìm cách xích lại gần EU nhưng vẫn duy trì quan hệ kinh tế sâu rộng với Moscow.

“Chúng tôi luôn ủng hộ và tiếp tục ủng hộ việc phát triển quan hệ hữu nghị, cùng có lợi với Armenia, dựa trên các nguyên tắc đối tác chiến lược và quan hệ đồng minh”, ông Putin nói khi bắt đầu cuộc gặp, theo nội dung được Văn phòng Thủ tướng Armenia công bố.

Ông thừa nhận Armenia có quyền theo đuổi tư cách thành viên EU.

“Armenia là một quốc gia có chủ quyền và người dân Armenia sẽ quyết định hướng phát triển của đất nước”, ông Putin nói.

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Nga ngay lập tức cảnh báo việc cùng lúc tham gia hai khối kinh tế có thể khó dung hòa.

“Khát vọng gia nhập EU của Armenia là quyền tự nhiên và hợp pháp của đất nước cũng như người dân nước này. Tuy nhiên, điều này chắc chắn tạo ra những khó khăn đối với việc Armenia là thành viên của Liên minh Kinh tế Á-Âu, đồng thời có nguy cơ làm mất đi các lợi thế của nước này trên thị trường EAEU và phá vỡ các chuỗi thương mại đã được thiết lập”.

Tổng thống Putin cho rằng Moscow cần Yerevan làm rõ hơn định hướng tương lai, bởi Armenia vẫn hội nhập sâu với EAEU. Nga hiện là đối tác thương mại và kinh tế lớn nhất của Armenia, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch thương mại của nước này. Kim ngạch thương mại song phương đạt 2,5 tỷ USD trong nửa đầu năm nay.

Ông cũng nhấn mạnh những lợi ích kinh tế Armenia nhận được sau hơn một thập kỷ hội nhập Á-Âu.

“Trong hơn 10 năm tham gia các tiến trình hội nhập Á-Âu, GDP của Armenia đã tăng gần gấp ba lần”, ông Putin nói, dẫn số liệu GDP tăng từ 10,6 tỷ USD năm 2015 lên 29,2 tỷ USD năm 2025.

“Xuất khẩu sang các nước thuộc Liên minh Kinh tế Á-Âu đã tăng gấp 10 lần”, ông nói thêm, đồng thời cho biết EAEU hiện chiếm khoảng 36% tổng kim ngạch ngoại thương của Armenia.

Putin khẳng định Moscow tôn trọng bất kỳ quyết định nào của người dân Armenia, nhưng cần hiểu rõ những tác động đối với quan hệ kinh tế song phương.

“Armenia quyết định thế nào thì sẽ như vậy”, ông nói. “Nhưng chúng tôi phải điều chỉnh chính sách thương mại và kinh tế phù hợp với những quyết định có thể được đưa ra, và muốn đề nghị các bạn làm rõ vấn đề này càng sớm càng tốt”.

Về phần mình, Tổng thống Pashinyan bác bỏ quan điểm cho rằng luật về tiến trình gia nhập EU đồng nghĩa với việc Armenia đã quyết định rời EAEU.

“Chúng tôi quan tâm đến việc tiếp tục phát triển và làm sâu sắc hơn quan hệ với Nga”, ông Pashinyan nói, đồng thời cho rằng tình hình khu vực đã thay đổi kể từ khi Armenia và Nga xây dựng quan hệ hiện nay.

“Quan hệ giữa Nga và Armenia mang một ý nghĩa khác trong tình trạng xung đột, còn hiện nay, khi hòa bình đã được thiết lập trong khu vực, chúng tôi cho rằng cần nhìn nhận tình hình dưới một góc độ mới”, ông nói.

Ông Pashinyan cho biết Armenia đã rà soát kỹ các nghĩa vụ hiện có với Nga và EAEU và không phát hiện bất kỳ vi phạm nào.

“Chúng tôi đã phân tích khuôn khổ các thỏa thuận hiện có giữa Nga và Armenia, cũng như khuôn khổ các thỏa thuận trong Liên minh Kinh tế Á-Âu. Thành thật mà nói, chúng tôi không phát hiện bất kỳ vi phạm nào đối với các nghĩa vụ mà Armenia có với Nga và EAEU”, ông nói.

Ông Pashinyan dẫn các quy định của hiệp ước EAEU về việc rút khỏi khối, theo đó một thành viên phải thông báo trước 6 tháng.

“Hiện tại, chúng tôi chưa thông báo với các đối tác rằng Armenia sẽ rút khỏi Liên minh Kinh tế Á-Âu”, ông nói.

Thủ tướng Armenia cho rằng luật mới nhằm duy trì các lựa chọn cho đất nước thay vì đưa ra một quyết định chiến lược ngay lập tức.

“Đặc biệt giữa tình hình quốc tế hiện nay… việc có các phương án lựa chọn thay thế cho nhà nước, cho đất nước được xem là một mục tiêu chính đáng”, ông nói.

“Điều này không có nghĩa là chúng tôi không hài lòng với Liên minh Kinh tế Á-Âu”, ông Pashinyan nói, đồng thời thừa nhận “có nhiều vấn đề cần giải quyết trong EAEU”.

Ông cho rằng Armenia chưa đến thời điểm phải lựa chọn giữa 2 khối.

“Tôi nghĩ, và tôi nói công khai điều này, rằng chúng ta hiểu sẽ đến lúc cần đưa ra một lựa chọn rất rõ ràng. Quan điểm của chúng tôi đơn giản là thời điểm đó chưa đến”.

Ông nói thêm rằng nếu thời điểm ấy xuất hiện, Armenia sẽ đưa ra lựa chọn “thông qua trưng cầu ý dân hoặc không”.

Hai nhà lãnh đạo cũng thảo luận về hoạt động của các doanh nghiệp Nga tại Armenia.

Ông Pashinyan cho biết các doanh nghiệp này đóng vai trò quan trọng, nhưng cho rằng Moscow cần phân biệt giữa những công ty hoạt động hiệu quả và những doanh nghiệp đang gặp khó khăn tại thị trường Armenia.

“Nhiều công ty Nga đang hoạt động rất thành công tại Armenia và có lợi nhuận cao”, ông nói. Tuy nhiên, “cũng có những công ty không may đang thua lỗ và không phát triển”.

“Đây là vấn đề đối với cả Armenia và Nga”, ông  Pashinyan nói.

Ông Putin cũng cảnh báo việc Armenia hội nhập sâu hơn với EU có thể gây ra những vấn đề thực tế đối với Nga, đặc biệt do sự khác biệt giữa các quy định và tiêu chuẩn của EU và EAEU.

“Các vấn đề liên quan đến quy định, chẳng hạn đối với sản phẩm nông nghiệp, cũng như việc quản lý các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật khác nhau, hoàn toàn không giống nhau giữa EAEU và EU”, ông Putin nói.

Ông cảnh báo hàng hóa và dịch vụ từ EU có thể tìm cách tiếp cận thị trường Nga thông qua Armenia, tạo ra “hàng nghìn câu hỏi” về quy định và kiểm soát.

Cuộc gặp kết thúc mà chưa giải quyết được bất đồng cốt lõi. Moscow muốn Yerevan làm rõ định hướng chiến lược dài hạn, trong khi Armenia khẳng định chưa sẵn sàng lựa chọn và muốn duy trì cả quan hệ kinh tế với Nga lẫn khả năng tăng cường hội nhập với châu Âu.

Theo Bne Intellinews