Nga, Mỹ cùng làm 1 việc - nhiều nền kinh tế có thể đón tin dữ

Nga đóng cửa nguồn cung, Mỹ tính phương án tương tự

Nga đã thực sự áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu diesel. Moscow ban đầu cấm xuất khẩu diesel từ ngày 8/7/2026 sau khi các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào nhà máy lọc dầu khiến nguồn cung trong nước thiếu hụt. Lệnh cấm sau đó liên tục được gia hạn và hiện kéo dài đến ngày 30/9. Nga cũng hạn chế xuất khẩu diesel của các doanh nghiệp không sản xuất nhiên liệu, trong khi một số dòng xuất khẩu theo các thỏa thuận liên chính phủ vẫn được miễn trừ.

Đây là thay đổi đáng kể với thị trường quốc tế bởi Nga vốn là một trong những nước xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới, chỉ sau Mỹ. Trước khi các biện pháp hạn chế được áp dụng, lượng diesel và gasoil xuất khẩu bằng đường biển của Nga thường ở mức khoảng 3,3-3,4 triệu tấn/tháng. Tuy nhiên, riêng tháng 6/2026, con số này đã giảm 39% so với tháng trước, còn khoảng 1,8 triệu tấn, trước khi lệnh cấm chính thức được ban hành.

Trong khi đó tại Mỹ, câu chuyện mới dừng ở mức đề xuất và cân nhắc chính sách. Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu các cố vấn xem xét khả năng hạn chế xuất khẩu diesel, trong khi một số nghị sĩ Mỹ đề xuất các dự luật cấm hoặc tự động hạn chế xuất khẩu khi giá nhiên liệu vượt ngưỡng nhất định.

Điểm đáng chú ý là chính quyền Mỹ chưa thống nhất về phương án này. Nhà Trắng từng phủ nhận thông tin Mỹ chuẩn bị áp dụng lệnh cấm diesel 90 ngày, còn Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cảnh báo một lệnh cấm có thể khiến nhiên liệu dồn vào kho trong nước, buộc các nhà máy lọc dầu giảm công suất.

Nga, Mỹ bán dầu diesel cho những đối tác nào?

Trước khi thị trường bị đảo lộn, Nga có mạng lưới khách hàng diesel khá rộng. Sau khi EU cấm nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ Nga từ năm 2023, dòng hàng chuyển mạnh sang Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil và các nước châu Phi.

Năm 2024, Thổ Nhĩ Kỳ nhập khoảng 16,8 triệu tấn diesel và gasoil từ các cảng Nga, trong khi Brazil nhận khoảng 7,4 triệu tấn. Các nước châu Phi như Ai Cập, Libya, Tunisia, Ghana và Senegal cộng lại nhập hơn 9,6 triệu tấn.

Bước sang 2026, trước khi Nga hạn chế xuất khẩu, Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil vẫn là hai khách hàng lớn. Trong tháng 6, hai thị trường này cùng hấp thụ ít nhất một nửa số diesel Nga xuất khẩu bằng đường biển; Morocco, Ai Cập và Senegal cũng nằm trong nhóm các điểm đến đáng kể.

Khi Nga giảm nguồn cung, những khách hàng này phải tìm nguồn thay thế. Đây cũng là một trong những lý do khiến Mỹ ngày càng đưa nhiều diesel sang châu Âu và các thị trường khác.

Năm 2025, Mỹ xuất khẩu trung bình khoảng 1,3 triệu thùng diesel/ngày. Mexico là thị trường lớn nhất với khoảng 220.000 thùng/ngày, tiếp theo là Chile và Brazil. Riêng Brazil nhận khoảng 103.000 thùng/ngày, cao hơn gấp đôi năm 2024 khi nguồn diesel Nga thay đổi dòng chảy. Mỹ cũng xuất khẩu khoảng 89.000 thùng/ngày sang Anh và 98.000 thùng/ngày sang Hà Lan.

Đến tháng 1/2026, sự dịch chuyển càng rõ: xuất khẩu diesel Mỹ sang châu Âu tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, từ 167.000 lên 396.000 thùng/ngày. Châu Âu khi đó lần đầu vượt Nam Mỹ để trở thành khu vực nhận diesel Mỹ lớn nhất trong tháng.

Nếu Mỹ cấm xuất khẩu dầu diesel, cú sốc về nguồn cung có thể xảy ra

Đây là điểm khiến thị trường đặc biệt quan tâm.

Theo Wood Mackenzie, tỷ trọng châu Âu trong xuất khẩu diesel/gasoil của Mỹ đã tăng lên gần 50% trong tháng 9/2026, so với mức trung bình khoảng 30% trong năm 2025. Trong sáu tháng qua, xuất khẩu diesel Mỹ đã tăng thêm khoảng 340.000 thùng/ngày, một phần để bù cho lượng hàng thiếu hụt từ Nga và Trung Đông.

Nếu Mỹ thực sự cấm xuất khẩu, phần diesel này sẽ không còn được đưa ra thị trường quốc tế. Wood Mackenzie ước tính một lệnh cấm 90 ngày có thể khiến khoảng 700.000 thùng/ngày diesel và gasoil bị dồn vào kho, nhanh chóng làm đầy sức chứa và buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ giảm công suất.

Hệ quả không chỉ nằm ở Mỹ. Các nhà nhập khẩu châu Âu, vốn đang phụ thuộc ngày càng nhiều vào diesel Mỹ, sẽ phải cạnh tranh để tìm nguồn hàng khác trong bối cảnh Nga đã hạn chế xuất khẩu và công suất lọc dầu tại nhiều khu vực cũng đang chịu sức ép.

Wood Mackenzie cho rằng Trung Quốc hiện là nước duy nhất còn lượng công suất lọc dầu dự phòng đủ lớn để có khả năng bù đắp một phần khoảng trống nếu nguồn cung từ Mỹ giảm, nhưng chưa chắc Bắc Kinh muốn tăng xuất khẩu với quy mô như vậy.

Đây cũng là lý do giá diesel quốc tế đang phản ứng mạnh hơn so với giá dầu thô: vấn đề hiện nay không hẳn thiếu dầu, mà là thiếu công suất lọc dầu và thiếu những thùng diesel sẵn sàng được đưa đến đúng thị trường. Reuters dẫn nhận định của các doanh nghiệp trong ngành rằng tình trạng thiếu diesel toàn cầu có thể còn kéo dài sang năm 2027.

Theo Reuters, Oil Price