Nga tung 'cỗ máy' dài hơn 170 mét mang theo 2 lò phản ứng hạt nhân, liên tục di chuyển, âm thầm 'trấn giữ' vùng đất quan trọng

Trong chiến lược mở rộng hiện diện ở Bắc Cực, Nga đang đặt nhiều kỳ vọng vào tàu phá băng hạt nhân Arktika - con tàu được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất giúp duy trì hoạt động hàng hải quanh năm trên Tuyến đường biển Phương Bắc.

Đây là hành lang vận tải chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga, nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương và được Moscow coi là tuyến thay thế chiến lược cho các hải trình truyền thống.

Arktika thuộc Dự án 22220, lớp tàu phá băng hạt nhân mới nhất do Nga phát triển để hoạt động trong những điều kiện khắc nghiệt nhất của vùng cực. Con tàu dài khoảng 173,3 m, rộng khoảng 34 m, lượng giãn nước khoảng 33.500 tấn, có thể phá lớp băng dày tới 3 m và duy trì vận hành trong nhiệt độ xuống tới âm 50 độ C. Tốc độ tối đa của tàu khi đi trên vùng nước thoáng đạt khoảng 22 knot, tương đương hơn 40 km/h.

Arktika chính thức đi vào hoạt động từ tháng 10/2020 và là tàu dẫn đầu của loạt 6 chiếc thuộc Dự án 22220 do Rosatomflot quản lý. Nhiệm vụ cốt lõi của nó là mở luồng cho các tàu hàng, tàu chở quặng và tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua các vùng biển đóng băng dọc Siberia, đặc biệt trong mùa đông khi phần lớn khu vực Bắc Cực gần như bị phong tỏa bởi băng dày.

Ý nghĩa của Arktika nằm ở chỗ nó giúp biến lợi thế địa lý của Tuyến đường biển Phương Bắc thành năng lực khai thác thực tế. Theo nhiều đánh giá, tuyến đường này có thể rút ngắn đáng kể hải trình giữa châu Âu và châu Á so với lộ trình qua kênh đào Suez, từ đó giảm thời gian vận chuyển và chi phí nhiên liệu.

Nhưng để duy trì hoạt động thương mại thực sự quanh năm trên tuyến này, Nga phải có những tàu phá băng đủ mạnh để mở đường trong điều kiện băng dày, sương mù, bóng tối vùng cực và hạ tầng khắc nghiệt. Arktika được thiết kế chính xác cho nhiệm vụ đó.

Một trong những điểm kỹ thuật đáng chú ý nhất của Arktika là hệ thống mớn nước kép. Tàu có thể hoạt động với mớn nước khoảng 10,5 m ở biển sâu, nhưng cũng có thể giảm xuống khoảng 9 m để đi vào các cửa sông nông và khu vực gần cảng phía bắc nước Nga. Đây là một lợi thế lớn, vì nó cho phép Arktika không chỉ hộ tống tàu trên biển mở mà còn hỗ trợ vận tải vào sâu trong các khu vực cửa sông Bắc Cực, nơi nhiều dự án khai khoáng và LNG của Nga đang phát triển.

Sức mạnh của Arktika đến từ 2 lò phản ứng hạt nhân RITM-200, mỗi lò có công suất nhiệt 175 MW, tổng cộng 350 MW nhiệt. Công suất truyền ra trục chân vịt đạt khoảng 60 MW, tương đương khoảng 81.000 mã lực. Công nghệ RITM-200 được Rosatom quảng bá là nhỏ gọn hơn, nhẹ hơn nhưng mạnh hơn thế hệ lò phản ứng từng dùng trên các tàu phá băng Liên Xô trước đây. Một ưu điểm kỹ thuật quan trọng là các bộ phận như bình sinh hơi, bơm vòng tuần hoàn sơ cấp và bộ điều áp được tích hợp ngay trong thân lò, giúp giảm kích thước hệ thống, bớt đường ống bên ngoài và tăng hiệu quả cho ứng dụng hàng hải.

Mỗi lò RITM-200 cao khoảng 7,3 m, đường kính khoảng 3,3 m, và chu kỳ tiếp nhiên liệu khoảng 7 năm. Đây là những thông số cho thấy Nga không chỉ đóng tàu phá băng mạnh, mà còn đang phát triển một nền tảng công nghệ hạt nhân hàng hải có khả năng ứng dụng rộng hơn. Thực tế, dòng RITM-200 hiện không chỉ dùng cho tàu phá băng mà còn được định hướng cho các nhà máy điện hạt nhân mô-đun nhỏ và các tổ máy nổi trong tương lai.

Arktika không hoạt động đơn lẻ. Đây là con tàu đầu tiên trong chuỗi tàu Dự án 22220, cùng với Sibir, Ural, Yakutia, trong khi các tàu mới như Chukotka, Leningrad và Stalingrad tiếp tục được hoàn thiện hoặc đóng mới. Việc Nga liên tục mở rộng đội tàu này cho thấy Bắc Cực không còn chỉ là biểu tượng địa chính trị, mà đã trở thành một phần của chiến lược công nghiệp và logistics quy mô lớn.

Nếu không có những tàu như Arktika, phần lớn tuyến hàng hải phương Bắc sẽ bị băng khóa trong nhiều tháng mỗi năm. Có Arktika và các tàu cùng lớp, Moscow có thể duy trì dòng vận chuyển than, quặng, dầu, LNG và hàng hóa công nghiệp ra vào vùng cực, đồng thời tăng cường sự hiện diện thực tế ở một khu vực đang ngày càng có giá trị chiến lược.

Theo CPG