'Ngồi' trên 145 tỷ thùng dầu, nước láng giềng Iran bị Mỹ kiểm soát nguồn thu từ dầu mỏ suốt hơn 20 năm qua, trên 80 tỷ USD dự trữ quốc gia đang nằm tại Fed

Kể từ khi tấn công Iraq năm 2003, Mỹ đã nắm quyền kiểm soát nguồn thu dầu mỏ của nước này. Điều này mang lại cho Washington đòn bẩy đặc biệt đối với các vấn đề của Baghdad, cùng những tác động đến diễn biến khu vực liên quan đến Iran.

Việc Mỹ kiểm soát doanh thu dầu mỏ của Iraq chủ yếu xuất phát từ việc quản lý nguồn thu dầu mỏ của Iraq thông qua Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (Fed New York). Sau cuộc tấn công năm 2003, Chính quyền lâm thời Liên minh (CPA) do Mỹ lãnh đạo đã thành lập Quỹ Phát triển Iraq (DFI) được quản lý bởi Fed New York.

DFI nhận doanh thu dầu mỏ của Iraq và sử dụng chúng cho việc tái thiết và phát triển đất nước. Nó cũng được thành lập để bảo vệ doanh thu dầu mỏ của Iraq khỏi các vụ kiện và khiếu nại liên quan đến thời kỳ cai trị của Saddam Hussein. Tổng thống lúc bấy giờ là George W. Bush đã ký một sắc lệnh hành pháp để thiết lập thỏa thuận này - vốn được được gia hạn bởi các tổng thống tiếp theo. DFI sau đó trở thành một tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI) tại Fed New York và vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay.

Iraq có trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn thứ 5 thế giới, với khoảng 145 tỷ thùng, chiếm 17% toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng Mỹ (EIA). Dầu mỏ là nguồn thu quan trọng nhất của Iraq, chiếm khoảng 90% ngân sách nhà nước. Các quan chức CBI giấu tên đã nói với Shafaq News rằng Fed hiện đang nắm giữ từ 80 - 85 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Iraq.

Điều này mang lại cho Washington ảnh hưởng đáng kể đối với sự ổn định kinh tế và chính trị của đất nước. Khi chính phủ Iraq yêu cầu quân đội Mỹ rời khỏi đất nước vào năm 2020, Washington được cho là đã đe dọa cắt đứt quyền tiếp cận của Iraq với nguồn vốn tại Fed New York, và cuối cùng Baghdad đã nhượng bộ.

Mặc dù chính phủ Iraq đã giành được nhiều quyền kiểm soát hơn đối với các vấn đề tài chính kể từ những năm đầu chiếm đóng của Mỹ, mối quan hệ hiện tại cho thấy ảnh hưởng lâu dài của Mỹ đối với bối cảnh kinh tế của Iraq, ngay cả khi quốc gia này đang tìm cách khẳng định chủ quyền và độc lập của mình.

Việc hạn chế nghiêm ngặt nguồn cung đô la Mỹ vào Iraq đã tạo ra một thị trường song song và không chính thức cho đồng bạc xanh. Nó tạo ra sự chênh lệch giá giữa tỷ giá hối đoái chính thức do ngân hàng trung ương ấn định và tỷ giá trên thị trường chợ đen. Sự chênh lệch giá này về cơ bản là phí bảo hiểm rủi ro khi giao dịch ngoài hệ thống chính thức.

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại nắm quyền nhiệm kỳ thứ 2, ông đã theo đuổi chiến dịch gây áp lực tối đa đối với Iran. Iraq thường xuyên bị mắc kẹt giữa cuộc xung đột này khi cả Mỹ và Iran đều là đồng minh của nước này, đặc biệt là Iran coi Iraq như một lá phổi kinh tế quan trọng.

Năm ngoái, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với các ngân hàng Iraq và các cá nhân với cáo buộc rửa tiền cho Iran.

Doanh thu dầu mỏ của Iraq vẫn nằm dưới sự quản lý của Fed New York. Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI) từ trước đến nay vẫn tiến hành các cuộc đấu giá đô la, hay còn gọi là cửa sổ ngoại tệ, làm cơ chế chính để cung cấp đô la. Các ngân hàng tư nhân và công ty đổi ngoại tệ có thể đấu giá hàng ngày để mua đô la Mỹ bằng đồng dinar Iraq.

Iraq chính thức chấm dứt cơ chế đấu giá vào đầu năm 2025 sau áp lực từ phía Mỹ vì Washington cáo buộc đây là cách để chuyển đô la Mỹ cho các thực thể bị trừng phạt, đặc biệt là Iran.

Theo Reuters, Shafaq News