Nhìn ông bố nổi tiếng, tiền nhiều như nước này mới thấy: Có một "lời nguyền" cần tránh trong việc nuôi dạy con!
Để lại cho con một chút thiếu thốn để con biết khát khao, một chút sóng gió để con học cách chống chọi. Cha mẹ dành cho con 7 phần yêu thương, 3 phần đường đời hãy để con tự bước đi.
- 13-11-2026Kín bưng đời tư nhưng nhìn những chi tiết này vẫn thấy được, người phụ nữ vừa thay Jensen Huang làm CEO Nvidia dạy con quá đỉnh!
- 22-10-2026Nuôi dạy con kiểu tỷ phú U100: Đặt điều kiện xem tivi cho con trai 6 tuổi, nghe xong ai cũng suy ngẫm
Gần đây, một chương trình phỏng vấn ở Trung Quốc mang tên Dương Lan đối thoại thu hút sự chú ý khi MC Dương Lan mời diễn viên Lý Liên Kiệt tham gia trò chuyện. Trong chương trình, hai người đã nhắc đến quãng thời gian con gái út Jada mắc chứng trầm cảm, một câu chuyện khiến nhiều bậc cha mẹ phải suy ngẫm về cách yêu thương và nuôi dạy con cái.
Jada sinh năm 2003. Khi mới 7 tuổi, cô bé đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất ổn về tâm lý như ít nói, tâm trạng buồn bã, không muốn giao tiếp với mọi người. Đến năm 9 tuổi, Jada được chẩn đoán mắc chứng trầm cảm nặng kèm rối loạn lo âu.
Tuy nhiên, thời điểm đó, Lý Liên Kiệt chưa nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Ông luôn nghĩ rằng bản thân nỗ lực làm việc, kiếm tiền và dành cho các con điều kiện vật chất tốt nhất chính là cách thể hiện tình yêu thương của một người cha. Cho đến năm Jada 13 tuổi, một sự việc xảy ra khiến ông không thể tiếp tục xem nhẹ tình trạng của con gái.
Hôm ấy, cả gia đình đang quây quần xem chương trình Gala mừng năm mới thì cô con gái út bất ngờ một mình chạy ra khỏi nhà. Khi tìm thấy con, Lý Liên Kiệt thấy cô bé đang ngồi bên đường, ôm hàng rào và khóc nức nở. Đó là lần đầu tiên ông chứng kiến con gái đau khổ đến vậy.
Sau đó, Jada kể rằng ở trường có rất nhiều bạn gặp vấn đề về tâm lý. Cô bé từng muốn giúp một người bạn có ý định tự tử tìm lại hy vọng sống. Thế nhưng, trong quá trình giúp đỡ, cả hai lại dần nảy sinh suy nghĩ tiêu cực, thậm chí cùng nghĩ đến việc tự tử.
Khi tìm hiểu thêm ở trường, Jada phát hiện nhiều bạn học cũng có tình trạng tương tự. Thậm chí, có người còn đề nghị: Hay là tất cả chúng ta cùng chết đi? Nghe đến đây, Lý Liên Kiệt cảm thấy như cả thế giới sụp đổ. Mong muốn của ông lúc đó chỉ là mong con sống tiếp.
Lý Liên Kiệt tỏng chương trình trò chuyện
"Lời nguyền" nuôi dạy con: Không yêu con quá ít, mà đôi khi yêu thương quá nhiều
Sau quãng thời gian cùng con gái chống chọi với bệnh trầm cảm, Lý Liên Kiệt bắt đầu nhìn lại cách mình đã nuôi dạy các con. Câu chuyện của ông cũng phản chiếu hình ảnh của không ít phụ huynh hiện nay: Họ không yêu con quá ít, mà đôi khi yêu thương quá nhiều, đến mức vô tình tạo ra áp lực cho con.
Về vật chất, cha mẹ cố gắng kiếm tiền bằng mọi cách để con có nhiều nguồn lực và điều kiện tốt nhất. Trong học tập, họ không ngừng thúc ép con chạy đua thành tích, học thêm kỹ năng, đạt điểm số cao hơn và trở thành người nổi bật trong số bạn bè đồng trang lứa. Cuối cùng, họ còn muốn hoạch định sẵn một con đường hoàn hảo nhất cho tương lai của con.
Thế nhưng, một nghiên cứu của nhóm chuyên gia thuộc Đại học Sư phạm Bắc Kinh, được công bố trên tạp chí Tâm lý học ứng dụng, đã chỉ ra rằng chiến lược "nuôi dạy con quá mức" này dù xuất phát từ mong muốn tốt đẹp của cha mẹ nhưng lại có liên quan đến tỷ lệ trầm cảm và lo âu cao hơn ở trẻ.
Trăng tròn rồi sẽ khuyết, nước đầy rồi sẽ tràn. Giáo dục con cái cũng vậy, khi tình yêu vượt quá giới hạn, nó có thể trở thành tổn thương, là "lời nguyền" suốt cuộc đời trẻ.
1. Đáp ứng mọi nhu cầu vật chất khiến trẻ mất động lực phấn đấu
Trước đây, Lý Liên Kiệt luôn cho rằng mang đến cho các con một cuộc sống sung túc là trách nhiệm quan trọng nhất của cha mẹ. Vì thế, ông luôn đáp ứng đầy đủ những nhu cầu vật chất của các con, muốn gì được nấy. Sau này, ông mới nhận ra rằng cách làm ấy thực chất đã phần nào bỏ qua quá trình trưởng thành của con.
Trong cuộc sống, không ít phụ huynh cũng mắc phải sai lầm tương tự. Họ luôn nghĩ rằng con nhà người khác có gì thì con mình cũng không thể thiếu. Máy tính bảng, đồng hồ thông minh, thiết bị học tập liên tục được thay mới dù món đồ cũ vừa mua chưa lâu. Tủ quần áo chất đầy đồ hiệu trẻ em còn nguyên mác, tủ bánh kẹo luôn có đủ đồ uống, bánh quy và chocolate nhập khẩu. Nhiều cha mẹ cho rằng bản thân có thể chịu khổ nhưng nhất định không để con thiếu thốn. Yêu con chẳng phải là cố gắng đáp ứng mọi mong muốn của con hay sao?
Nhưng vấn đề là trẻ thực sự cần nhiều đồ đạc đến vậy không?
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là "mệt mỏi vì ra quyết định". Con người phải đưa ra vô số lựa chọn mỗi ngày, từ ăn gì, mặc gì đến đi taxi hay tàu điện ngầm. Việc liên tục phải quyết định có thể khiến tinh thần mệt mỏi, tiêu hao năng lượng tâm lý và khiến con người khó tập trung vào những việc quan trọng. Tương tự, những đứa trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về vật chất cũng có thể dần mất đi khả năng cảm nhận niềm vui và động lực phấn đấu.
Tình yêu có chừng mực mới giúp trẻ có đủ bản lĩnh vượt qua cảm giác trống rỗng và thực sự hiểu được giá trị của sự cố gắng.
2. Sắp xếp cuộc sống quá mức khiến trẻ không thể phát huy năng lực của mình
Trong một chương trình phỏng vấn trước đây, Lý Liên Kiệt từng chia sẻ: "Bây giờ có một từ rất thịnh hành là 'thúc ép con học' (chicken parenting). Tôi đã tìm hiểu và thấy 90% những trường hợp đó còn chưa được xem là thực sự thúc ép con. Vợ tôi mới đúng là người thực sự thúc ép con học". Khi con gái thứ ba Jane mới 9 tháng tuổi, gia đình đã thuê gia sư riêng. Với cô con gái út Jada, việc học thêm còn bắt đầu sớm hơn, khi cô bé chưa đầy 6 tháng tuổi.
Khi các con lớn hơn một chút, họ được đưa sang Singapore học trường quốc tế. Người mẹ tiếp tục sắp xếp hàng loạt lớp học thêm và khóa đào tạo kỹ năng, từ múa đến các môn văn hóa. Theo lời Lý Liên Kiệt, lịch học của các con gần như không bao giờ có khoảng nghỉ. Chính vì vậy, khi mắc trầm cảm, Jada từng nói với cha: "Cuộc đời con đều do bố mẹ sắp xếp. Vậy con là ai? Con không nói đây là lỗi của bố mẹ, nhưng tại sao con phải sống?".
Trong thời đại cạnh tranh giáo dục ngày càng khốc liệt, không ít phụ huynh chạy đua từng phút, từng giây để thúc ép con học tập, với mong muốn giúp con có một tương lai tốt đẹp hơn. Nhưng tất cả những điều đó đều có cái giá của nó.
Tại Hàn Quốc, nơi các lớp học thêm phát triển mạnh, một cuộc khảo sát trên 761 học sinh lớp 1 tiểu học cho thấy những trẻ học thêm trên 4 giờ có triệu chứng trầm cảm tăng mạnh. Một nghiên cứu khác trên 361 học sinh lớp 5 và lớp 6 tại Busan cũng chỉ ra rằng thời gian học thêm càng dài, mức độ trầm cảm, lo âu và xu hướng tăng động càng cao.
Cuộc đời của trẻ, suy cho cùng, là hành trình thuộc về chính các em. Nếu cha mẹ trải sẵn mọi con đường, can thiệp quá sâu vào từng bước đi, sự nâng đỡ ấy có thể dần trở thành cách dập tắt ánh sáng bên trong con. Đáng sợ hơn, khi một đứa trẻ chưa bao giờ được sống vì chính mình, các em cũng có thể dần đánh mất động lực để sống.
3. Bảo vệ con quá mức khiến trẻ mất đi sức mạnh tinh thần
Khi tìm hiểu về Lý Liên Kiệt, có thể thấy ông xuất thân trong một gia đình nghèo khó. Năm 8 tuổi, ông đã được đưa đi học võ, sớm gián đoạn việc học văn hóa và phải bươn chải trong các đoàn làm phim bằng chính khả năng võ thuật của mình. Ông cũng từng trải qua không ít thiệt thòi vì thiếu kiến thức và bằng cấp. Ngay cả khi đã thành danh, việc không được tiếp nhận nền giáo dục tốt vẫn luôn là điều khiến ông trăn trở.
Có lẽ vì trải nghiệm ấy, trong suy nghĩ của Lý Liên Kiệt, học hành tử tế, thi đỗ vào trường đại học danh tiếng là con đường an toàn, ổn định và ít phải chịu vất vả hơn. Đó cũng là cách ông muốn bảo đảm cho các con một cuộc đời hạnh phúc, thuận lợi. Vì vậy, khi chứng kiến vợ thúc ép các con học tập, ông đã không phản đối. Bởi trong mắt ông, đó là cách giúp con tránh khỏi những khó khăn và bảo vệ tương lai của chúng. Nhưng mỗi đứa trẻ đều có những bài học riêng phải trải qua trong cuộc đời.
Chị gái của Jada, Jane, từng chia sẻ: "Việc vào Harvard không phải vì bản thân tôi mà là để bố mẹ được nở mày nở mặt. Sau khi vào Harvard, tôi vẫn hoàn toàn không biết mình thực sự thích điều gì, bởi cuộc sống trước đây chỉ xoay quanh việc hoàn thành những nhiệm vụ mẹ giao và khiến bố vui lòng".
Được cha mẹ bảo vệ quá mức, có thể Jane không phải chịu nhiều vất vả về vật chất, nhưng cô lại phải đối diện với một nỗi khổ khác: Không biết mục tiêu cuộc đời mình là gì và không tìm thấy giá trị của bản thân.
Đừng để vật chất dư thừa làm mất đi ý chí phấn đấu của con. Đừng để sự sắp xếp quá mức dập tắt ngọn lửa tài năng của con. Cũng đừng để sự bảo vệ thái quá khiến con trở nên yếu đuối, dễ tổn thương. Hãy để lại một chút thiếu thốn để con biết khao khát, một chút khoảng trống để con tự khám phá và một chút sóng gió để con học cách trưởng thành.
Cha mẹ hãy dành cho con 7 phần yêu thương, 3 phần còn lại hãy trả về cho chính con. Bởi 3 phần ấy mới thực sự là nơi một đứa trẻ học cách lớn lên.
Phụ Nữ Mới