Phát hiện Việt Nam có đường hầm dài gần 12.000m xuyên dãy Trường Sơn, thi công bằng công nghệ đặc biệt, phục vụ công trình hơn 3.300 tỷ đồng

Dưới những cánh rừng của dãy Trường Sơn, tuyến hầm dẫn nước dài 11,6 km được xây dựng để đưa nước từ hồ chứa về nhà máy Thủy điện A Lưới. Công trình có độ chênh cao khoảng 600 m, thuộc dự án tổng vốn đầu tư 3.234 tỷ đồng, gồm hai tổ máy với tổng công suất 170 MW, hồ chứa dung tích 60,2 triệu m3 và sản lượng điện trung bình 686,5 triệu kWh mỗi năm.

Để thi công tuyến hầm dài hàng chục km xuyên lòng núi, nhà thầu không chỉ đào từ hai đầu mà còn mở thêm 4 hầm phụ dọc tuyến. Hệ thống này gồm hầm dẫn nước chính, các hầm phụ, giếng điều áp, giếng đứng và đường phục vụ thi công, được triển khai từ hợp đồng ký tháng 7/2007.

Các hầm phụ đóng vai trò như những lối tiếp cận vào bên trong lòng núi, giúp nhà thầu đưa nhân lực, thiết bị và vật liệu đến nhiều vị trí trên tuyến hầm chính. Sau khi công trình hoàn thành, những ngách phục vụ thi công này được bịt kín.

Trong quá trình đào, nhà thầu áp dụng phương pháp đào hầm kiểu Áo mới (NATM), kết hợp khoan nổ mìn. Đây là phương pháp cho phép điều chỉnh biện pháp gia cố dựa trên điều kiện địa chất thực tế, thay vì áp dụng một kết cấu chống đỡ cố định trên toàn tuyến.

Các mốc thông hầm lần lượt được ghi nhận trong giai đoạn 2010–2011. Hầm phụ thứ nhất được đào thông vào tháng 8/2010, hầm phụ thứ hai hoàn thành vào tháng 12 cùng năm. Đến ngày 28/4/2011, đoạn cuối cùng của tuyến hầm cũng được đào thông.

Đầu năm 2011, tổng chiều dài hầm chính và các hầm phụ đã được đào, gia cố đạt 12,6 km. Đến tháng 8 cùng năm, toàn bộ hệ thống đường hầm với chiều dài khoảng 13 km hoàn thành công tác đào và gia cố.

Một điểm đáng chú ý trong thiết kế là phương án xử lý lớp lót bên trong hầm. Khoảng 4 km tuyến hầm, nằm giữa hai ngách thi công số 2 và số 3, được thiết kế theo phương án không lót bê tông; các đoạn còn lại có lớp lót bê tông. Điều kiện địa chất thực tế tại phần lớn tuyến hầm được đánh giá tốt hơn dự kiến ban đầu.

Trong quá trình triển khai, công tác khảo sát địa chất và đánh giá chất lượng khối đá có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương án gia cố. Các chuyên gia thuộc SINTEF tham gia lập bản đồ địa chất bên trong hầm, đánh giá khối đá và đưa ra khuyến nghị kỹ thuật cho công trình.

Sau khi hoàn thành, tuyến hầm trở thành đường dẫn nước từ hồ chứa về nhà máy thủy điện tại khu vực Hồng Hạ. Nước từ hồ được dẫn qua hệ thống đường dẫn áp lực để vận hành các tổ máy. Nhà máy chính thức vận hành cả hai tổ máy trong năm 2012, đạt tổng công suất 170 MW.

Trong quá trình khai thác, hệ thống dẫn nước từng gặp sự cố rò rỉ nghiêm trọng. Sáng 1/1/2021, nước từ khu vực đường dẫn trên mái taluy phía trước nhà máy tràn xuống sân, kéo theo bùn đất và đá. Nhà máy phải dừng phát điện, đóng cửa nhận nước để xử lý sự cố.

Quá trình kiểm tra sau đó phát hiện vết nứt kéo dài khoảng 3/4 chu vi tại vị trí hàn nối đường ống lót thép có đường kính 3,2 m. Khoảng hở lớn nhất giữa hai đốt ống vào khoảng 20 mm.

Khu vực công trình cũng từng ghi nhận hơn 60 lần rung chấn và động đất kể từ khi nhà máy vận hành năm 2012. Các chuyển động địa chất được đặt trong diện xem xét do có khả năng làm dịch chuyển khối đất đá, tác động đến liên kết hàn của đường ống áp lực. Tuy nhiên, đây mới là nhận định ban đầu về nguyên nhân sự cố tại thời điểm kiểm tra.

Với hầm dẫn nước dài 11,6 km, hệ thống hầm phụ phục vụ thi công từ nhiều hướng và phương pháp NATM kết hợp khoan nổ mìn, Thủy điện A Lưới là một công trình ngầm quy mô lớn được xây dựng để khai thác nguồn thủy năng ở khu vực Trường Sơn.