Phát hiện Việt Nam có một 'cánh cửa' xuất khẩu mới trị giá hàng tỷ USD - tỷ phú Phạm Nhật Vượng cùng hàng loạt 'ông lớn' dồn dập đi xây thị trường

Những chuyến hàng vươn ra biển lớn

Luỹ kế 9 tháng 2026, VinFast bàn giao 211.242 xe tại tất cả thị trường, tăng 91%. Trong đó, lượng xe bàn giao tại Việt Nam đạt 177.697 chiếc, đồng nghĩa hơn 33.500 xe còn lại được tiêu thụ tại các thị trường nước ngoài. Dù tỷ trọng còn khiêm tốn, kết quả này hứa hẹn mở ra dư địa tăng trưởng cho VinFast tại các thị trường quốc tế, đồng thời tạo thêm cơ hội đưa ô tô điện Việt Nam đến gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu.

Thực tế, hành trình đưa xe Made in Vietnam ra thế giới đã được khởi động từ tháng 11/2022, với lô 999 chiếc VinFast VF 8 xuất khẩu đầu tiên. Đến tháng 7/2026, hơn 5.000 ô tô điện tiếp tục được đưa lên hai tàu vận chuyển chuyên dụng, đánh dấu chuyến xuất khẩu thứ 37 và 38 của hãng. Những đơn hàng ngày càng lớn không chỉ kể câu chuyện xuất khẩu, mà còn cho thấy bước chuyển của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Từ một nền công nghiệp từng trăn trở với câu chuyện làm chủ những linh kiện nhỏ như chiếc ốc vít để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, việc doanh nghiệp Việt có thể sản xuất và đưa những chiếc ô tô hoàn chỉnh ra nước ngoài là một bước tiến đáng chú ý. Và VinFast không phải cái tên duy nhất đang thực hiện điều này.

Ở phân khúc xe thương mại, Kim Long Motor lựa chọn xe buýt để tiếp cận khách hàng quốc tế. Tháng 12/2025, doanh nghiệp ký thỏa thuận cung ứng 1.000 xe buýt các loại mang thương hiệu KIMLONG cho KIJSETTHI Mobility tại Thái Lan. Đến tháng 3/2026, lô hàng đầu tiên gồm 10 xe sử dụng động cơ diesel và động cơ điện được xuất khẩu, mở đầu kế hoạch giao hàng trong năm.

Với xe buýt, cuộc cạnh tranh không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở độ bền, chi phí vận hành, khả năng bảo dưỡng và mức độ phù hợp với điều kiện khai thác. Việc đưa cả xe diesel lẫn xe điện vào lô hàng đầu tiên giúp Kim Long Motor tiếp cận những nhóm khách hàng có nhu cầu và tốc độ chuyển đổi công nghệ khác nhau.

Từ xe điện du lịch của VinFast đến xe buýt thương mại của Kim Long Motor, các doanh nghiệp đang tìm những con đường riêng để đưa thương hiệu Made in Vietnam ra nước ngoài. Nhưng xuất khẩu không chỉ dừng lại ở câu chuyện của các thương hiệu nội địa.

Việt Nam - trung tâm sản xuất ô tô mới của khu vực 

Việt Nam không chỉ có cơ hội đưa những thương hiệu ô tô trong nước ra toàn cầu, mà còn có thể trở thành địa điểm sản xuất trong mạng lưới cung ứng khu vực, thay vì đơn thuần là thị trường tiêu thụ của các thương hiệu quốc tế.

Trong đó, Hyundai Thành Công đang từng bước nâng vai trò của cơ sở sản xuất tại Ninh Bình trong hệ thống sản xuất của Hyundai Motor. Tháng 8/2026, Hyundai Thành Công bắt đầu xuất khẩu ô tô sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam sang Mexico và Australia, mở rộng sự hiện diện của xe Việt tại các thị trường ngoài châu Á.

Kế hoạch năm 2026 của Hyundai Thành Công dự kiến đạt 15.280 đơn vị xuất khẩu, gồm 10.160 xe thành phẩm và 5.120 bộ linh kiện. Từ năm 2030, doanh nghiệp đặt mục tiêu trở thành trung tâm xuất khẩu toàn cầu của Hyundai Motor, với sản lượng trên 60.000 đơn vị mỗi năm. Nếu thực hiện được, nhà máy tại Ninh Bình sẽ không chỉ phục vụ khách hàng trong nước mà còn đảm nhận một phần nhu cầu của các thị trường quốc tế trong hệ thống Hyundai.

Cùng với các cơ sở hiện hữu, những dự án nhà máy mới của thương hiệu quốc tế đang bổ sung thêm năng lực sản xuất cho Việt Nam. Nhà máy Omoda & Jaecoo tại Hưng Yên do liên doanh Geleximco – Chery phát triển được công bố có công suất thiết kế 120.000 xe mỗi năm trong giai đoạn đầu tư 2025–2029, với định hướng phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu.

Trong khi đó, nhà máy Thành Công Việt Hưng tại Quảng Ninh, nơi sản xuất và lắp ráp xe Skoda, bắt đầu vận hành từ tháng 3/2025. Cơ sở này có công suất thiết kế 120.000 xe mỗi năm, hướng tới thị trường Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Riêng hai dự án Omoda & Jaecoo và Skoda đã có tổng công suất thiết kế 240.000 xe mỗi năm, tương đương khoảng 40% lượng ô tô bán ra tại Việt Nam trong năm 2025.

Năm 2025, thị trường trong nước tiêu thụ hơn 600.000 xe, trong khi khoảng 16 nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô có tổng công suất thiết kế khoảng 1,5 triệu xe mỗi năm. Con số này tương đương sản lượng ô tô mà Thái Lan và Indonesia đang sản xuất mỗi năm – hai quốc gia vốn được xem là những công xưởng ô tô lớn của Đông Nam Á.

Thái Lan trong năm 2025 đã sản xuất khoảng 1,46 triệu xe, xuất khẩu 935.750 xe và bán 621.166 xe tại thị trường nội địa. Indonesia sản xuất khoảng 1,14 triệu xe, trong đó xuất khẩu 518.212 ô tô nguyên chiếc tới 93 quốc gia. Điểm chung của hai thị trường này là lượng xe sản xuất không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn được đưa đi nhiều quốc gia khác.

Với Việt Nam, khi công suất các nhà máy ngày càng mở rộng, thị trường nội địa khó có thể là đầu ra duy nhất. Xuất khẩu vì thế sẽ là hướng đi quan trọng, mở ra cơ hội để ô tô sản xuất tại Việt Nam tiếp cận những thị trường lớn hơn.

Từ xuất khẩu xe đến xuất khẩu giá trị công nghiệp

Những chuyến tàu chở xe rời cảng, hợp đồng xuất khẩu mới và kế hoạch mở rộng công suất đang tạo thêm cơ hội lớn cho ngành ô tô Việt Nam. Nhưng số lượng xe sản xuất hay đưa ra nước ngoài mới chỉ phản ánh một phần bức tranh. Câu hỏi quan trọng hơn là bao nhiêu giá trị được tạo ra và giữ lại trong nền kinh tế từ mỗi chiếc xe.

Đây là bài toán lâu nay của ngành công nghiệp ô tô trong nước. Tỷ lệ nội địa hóa xe du lịch được ước tính ở mức 15–20%, cho thấy năng lực lắp ráp đã phát triển nhưng nhiều linh kiện quan trọng vẫn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Dù vậy, một số doanh nghiệp đang từng bước nâng cao tỷ lệ này. VinFast hiện đạt mức nội địa hóa khoảng 60% với các bộ phận như thân vỏ, động cơ, trần xe, giảm xóc... và đặt mục tiêu nâng lên 84%. Kim Long Motor cũng hướng tới tỷ lệ nội địa hóa từ 70–80%.

Những mục tiêu này cho thấy các nhà sản xuất không chỉ tập trung mở rộng sản lượng mà còn tìm cách gia tăng phần giá trị được tạo ra trong nước. Tuy nhiên, để nâng tỷ lệ nội địa hóa trên quy mô toàn ngành, bài toán không dừng ở năng lực của từng nhà máy.

Chuỗi giá trị ô tô trải rộng từ vật liệu, cơ khí chính xác, nhựa, cao su đến hệ thống điện, điện tử và công nghệ điều khiển, đòi hỏi mạng lưới nhà cung ứng đủ năng lực đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá thành và sản lượng.

Khi nhiều đầu vào có giá trị vẫn phải nhập khẩu, kim ngạch xuất khẩu tăng chưa chắc kéo theo giá trị gia tăng trong nước tăng tương ứng. Giá trị của một chiếc xe không chỉ nằm ở khâu lắp ráp cuối cùng mà còn phụ thuộc vào nguồn gốc linh kiện, năng lực kỹ thuật, dịch vụ hỗ trợ và mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng.

Thị trường quốc tế cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe về an toàn, khí thải và tiêu chuẩn kỹ thuật. Chi phí vận chuyển, hệ thống đại lý, bảo hành và hậu mãi đều ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của sản phẩm. Các hiệp định thương mại có thể mở thêm cánh cửa tiếp cận thị trường, nhưng không tự động bảo đảm xe sản xuất tại Việt Nam sẽ bán được ở nước ngoài.

Nhìn sang Thái Lan và Indonesia, họ không chỉ có nhà máy với quy mô lớn mà còn xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, mạng lưới nhà cung cấp và kinh nghiệm đáp ứng các thị trường khác nhau.

Vì vậy, từ một chiếc ô tô rời cảng đến một ngành công nghiệp đủ sức cạnh tranh toàn cầu là khoảng cách không thể lấp đầy chỉ bằng những lô hàng lớn hay nhà máy có công suất cao. Thành công dài hạn phụ thuộc vào khả năng biến sản lượng thành giá trị, biến các dự án sản xuất thành mạng lưới cung ứng và biến những đơn hàng đầu tiên thành thị trường bền vững.

Khi đó, ô tô mới thực sự có thể trở thành một cánh cửa xuất khẩu mới của Việt Nam: không chỉ đưa nhiều xe hơn ra thế giới, mà còn đưa năng lực công nghiệp trong nước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.