Ngành chứng khoán trước vận hội mới: Vốn lớn hơn, cho vay mạnh hơn, cạnh tranh khốc liệt hơn

Ngành chứng khoán đang trong một giai đoạn bản lề khi Việt Nam chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell. Thị trường vốn ngày càng phát triển đòi hỏi các công ty chứng khoán không ngừng nâng cao năng lực nếu không muốn bị bỏ lại phía sau. Bối cảnh này tạo nên cuộc đua trên nhiều mặt trận từ thị phần, quy mô vốn, khả năng cho vay, hạ tầng công nghệ…

Một trong những yếu tố quan trọng nhất để đánh giá năng lực của một CTCK là vốn. 9 tháng đầu năm, quy mô vốn chủ sở hữu của toàn ngành tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ. Tổng vốn chủ sở hữu của các CTCK tính đến cuối tháng 9 ước tính vào khoảng 423.000 tỷ đồng, cao hơn 13% so với đầu năm. Hàng loạt CTCK đã bổ sung nguồn lực tài chính thông qua các đợt tăng vốn, qua đó củng cố năng lực và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Thời điểm cuối quý 3, toàn ngành có 5 CTCK ghi nhận vốn chủ sở hữu trên 30.000 tỷ đồng là TCBS, SSI, VPBankS, VIX và VPS. Trong đó, TCBS là cái tên dẫn đầu ngành với vốn chủ sở hữu khoảng 47.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhiều CTCK có tốc độ tăng trưởng vốn chủ sở hữu ở mức 2 con số nhờ hoạt động tăng vốn và giữ lại lợi nhuận.

Sự gia tăng quy mô vốn không đơn thuần nhằm cải thiện vị thế trên bảng xếp hạng ngành. Trong hoạt động của CTCK, vốn chủ sở hữu là nguồn lực quan trọng quyết định khả năng mở rộng cho vay ký quỹ, đầu tư kinh doanh nguồn vốn, tham gia hoạt động bảo lãnh phát hành và phát triển các sản phẩm tài chính mới.

Trong bối cảnh dư nợ cho vay ngày càng tăng và nhu cầu cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng hơn, CTCK có nền tảng vốn lớn sẽ có thêm dư địa để mở rộng hoạt động. Đây cũng là lý do khiến cuộc đua tăng vốn liên tục diễn ra trong ngành, với sự tham gia của cả những tên tuổi lâu năm lẫn các CTCK đang nổi lên.

Tuy nhiên, quy mô vốn lớn chưa phải yếu tố duy nhất quyết định năng lực cạnh tranh. Hiệu quả sử dụng vốn, khả năng kiểm soát rủi ro và chất lượng tài sản cũng sẽ là những yếu tố phân định vị thế của các doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

CTCK huy động vốn chủ yếu để mở rộng các mảng nghiệp vụ, trong đó hoạt động cho vay ký quỹ tiếp tục đang là trọng tâm. Đây là một trong những mảng kinh doanh quan trọng, đóng góp rất lớn vào doanh thu và lợi nhuận của nhiều CTCK, đồng thời phản ánh khả năng cung ứng đòn bẩy tài chính cho nhà đầu tư.

Tính đến cuối quý 3, dư nợ cho vay toàn thị trường đạt khoảng 455.000 tỷ đồng, xác lập kỷ lục từ trước đến nay. Con số này vượt xa mức khoảng 406.000 tỷ đồng cuối năm 2025 và cho thấy quy mô hoạt động cho vay đang mở rộng mạnh mẽ. Bên cạnh tín dụng ngân hàng và trái phiếu, hoạt động "repo" đang ngày càng phổ biến, trở thành một kênh dẫn vốn quan trọng.

Tính đến cuối quý 3, toàn thị trường ghi nhận 18 CTCK có dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng, nhiều nhất từ trước đến nay. Trong đó, 5 CTCK gồm TCBS, SSI, VPBankS, VPS và HSC có dư nợ trên 1 tỷ USD. Nhiều CTCK xác lập kỷ lục mới về cho vay. Một số cái tên như TCBS, VPBankS, VPS, ACBS, VCBS, HDS… dó dư nợ tăng hàng nghìn tỷ sau 9 tháng đầu năm.

"Shadow banking" đang là một xu hướng rõ rệt trong nghàn chứng khoán. 2/3 số CTCK có dư nợ trên 10.000 tỷ đồng là những cái tên có sự hậu thuẫn bởi các ngân hàng. Tổng dư nợ cho vay của nhóm này tại thời điểm cuối quý 3 lên đến 240.000 tỷ, chiếm hơn một nửa dư nợ cho vay toàn thị trường.

Sự gia tăng dư nợ phản ánh nhu cầu sử dụng đòn bẩy tài chính của nhà đầu tư cũng như khả năng cung ứng vốn ngày càng lớn của các CTCK. Trong bối cảnh thanh khoản và quy mô thị trường phát triển, cho vay ký quỹ tiếp tục là mảng kinh doanh có khả năng tạo nguồn thu đáng kể. Dù vậy, tăng trưởng dư nợ cũng đi kèm những yêu cầu khắt khe hơn về quản trị rủi ro.

Khi quy mô cho vay lên mức hàng trăm nghìn tỷ đồng, biến động mạnh của thị trường có thể tác động trực tiếp đến giá trị tài sản bảo đảm và khả năng thu hồi nợ. Bởi vậy, cuộc đua cho vay không chỉ nằm ở việc CTCK có thể cung cấp bao nhiêu vốn mà còn ở khả năng lựa chọn danh mục, kiểm soát tỷ lệ cho vay và quản trị rủi ro trong những giai đoạn thị trường biến động.

Nếu quy mô vốn và dư nợ cho vay phản ánh tiềm lực tài chính, thì thị phần môi giới lại là thước đo trực tiếp hơn về khả năng thu hút khách hàng và sức cạnh tranh của các CTCK. Đây cũng là "mặt trận" chứng kiến nhiều biến động đáng chú ý trong những năm gần đây. Bức tranh thị phần môi giới trên HoSE đang phản ánh những xu hướng mới.

VPS từng có giai đoạn chiếm hơn 20% thị phần vào đầu năm 2024, nhưng sau đó liên tục suy giảm và chỉ còn chưa đến 12% trong quý 3/2026. Trong khi đó, SSI tiếp tục duy trì vị thế trong nhóm dẫn đầu với thị phần. Đặc biệt, sự vươn lên của TCBS, Vietcap đang tạo thêm sức ép đáng kể đối với những tên tuổi truyền thống.

Nhìn rộng hơn, cuộc cạnh tranh đang diễn ra trên nhiều phương diện. Những CTCK có lợi thế về hệ sinh thái ngân hàng, nền tảng công nghệ, khả năng tiếp cận khách hàng và nguồn lực tài chính đang có thêm điều kiện để mở rộng thị phần. Trong khi đó, các CTCK lâu năm phải liên tục đổi mới sản phẩm, cải thiện chất lượng dịch vụ và tối ưu chi phí để duy trì vị thế.

Một yếu tố khác khiến cuộc đua trở nên khốc liệt là áp lực cạnh tranh về phí giao dịch. Khi chính sách miễn, giảm phí ngày càng phổ biến, doanh thu môi giới không còn là trọng yếu như trước. Thay vào đó, các CTCK phải tìm cách khai thác sâu hơn tệp khách hàng hiện hữu thông qua cho vay ký quỹ, tư vấn đầu tư, quản lý tài sản, phân phối trái phiếu và các sản phẩm tài chính khác.

Điều này cũng lý giải vì sao những doanh nghiệp có quy mô vốn lớn và dư địa cho vay rộng thường có thêm lợi thế trong cuộc đua giành khách hàng. Thị phần môi giới có thể là cánh cửa để thu hút nhà đầu tư, nhưng khả năng cung cấp một hệ sinh thái dịch vụ tài chính toàn diện mới là yếu tố quyết định khả năng giữ chân khách hàng và tạo ra nguồn thu bền vững.

Bên cạnh các hoạt động kinh doanh truyền thống, một hướng đi mới đang thu hút sự quan tâm của ngành chứng khoán là thị trường tài sản mã hóa. Việt Nam triển khai thí điểm thị trường này theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đang mở ra cơ hội tham gia cho các doanh nghiệp tài chính, công nghệ và những tổ chức có tiềm lực về vốn.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp có liên hệ với các hệ sinh thái tài chính và CTCK đã tích cực chuẩn bị nguồn lực để tham gia cuộc chơi mới. Trong đó, CAEX thuộc hệ sinh thái VPBank, SCEX gắn với hệ sinh thái SACOMBANK và TCEX có sự tham gia sáng lập, góp vốn của TCBS đều đã hoàn tất thẩm định an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4.

Việc đáp ứng tiêu chuẩn cấp độ 4 có ý nghĩa đáng kể bởi các hệ thống giao dịch tài sản mã hóa đòi hỏi yêu cầu rất cao về bảo mật dữ liệu, kiểm soát truy cập, quản lý khóa mật mã, lưu ký tài sản và khả năng duy trì hoạt động liên tục. Đây cũng là lý do các doanh nghiệp không chỉ tập trung vào việc đáp ứng điều kiện vốn mà còn phải đầu tư đáng kể vào hạ tầng công nghệ, hệ thống lưu ký và các quy trình quản trị rủi ro.

Trước đó, 5 cái tên gồm VIXEX, SCEX, CAEX, TCEX và CTCP Tài sản số Việt Nam đã được chấp thuận về nguyên tắc ở vòng đánh giá ban đầu. Các đơn vị vẫn phải tiếp tục hoàn thiện những điều kiện còn lại trước khi được cấp phép chính thức.

Đối với ngành chứng khoán, sự xuất hiện của thị trường tài sản mã hóa có thể mở ra một không gian kinh doanh mới, từ cung cấp hạ tầng giao dịch, lưu ký đến các dịch vụ tài chính liên quan. Những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm vận hành thị trường vốn, nền tảng công nghệ và tiềm lực tài chính có thể sở hữu lợi thế nhất định khi tham gia lĩnh vực này.

Những động thái trên cho thấy các hệ sinh thái tài chính đang có sự chuẩn bị từ sớm để đón đầu xu hướng phát triển của thị trường tài sản số. Cuộc cạnh tranh giữa các CTCK trong tương lai vì thế có thể không chỉ giới hạn trong hoạt động môi giới cổ phiếu hay cho vay ký quỹ, mà còn mở rộng sang những lĩnh vực kinh doanh hoàn toàn mới.

Nhìn chung, bức tranh ngành chứng khoán trong 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự mở rộng đồng thời trên nhiều phương diện. Vốn chủ sở hữu tăng mạnh, dư nợ cho vay thiết lập kỷ lục mới, trong khi thị phần môi giới liên tục dịch chuyển giữa các tên tuổi lớn. Song song với đó, những bước chuẩn bị cho thị trường tài sản mã hóa đang mở ra một hướng phát triển mới cho các CTCK.

Đáng chú ý, lợi thế cạnh tranh của các CTCK đang ngày càng được quyết định bởi nhiều yếu tố thay vì chỉ tập trung vào một chỉ tiêu riêng lẻ. Vốn lớn giúp doanh nghiệp có thêm dư địa mở rộng hoạt động. Thị phần môi giới tạo lợi thế tiếp cận khách hàng, nhưng cần được chuyển hóa thành nguồn thu đa dạng và bền vững. Trong khi đó, công nghệ và khả năng thích ứng với các mô hình kinh doanh mới sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam hướng tới những chuẩn mực cao hơn và quy mô thị trường được kỳ vọng tiếp tục mở rộng, cuộc đua giữa các CTCK nhiều khả năng sẽ còn quyết liệt. Những doanh nghiệp sở hữu tiềm lực tài chính mạnh, hệ sinh thái khách hàng rộng, nền tảng công nghệ hiện đại và chiến lược phát triển dài hạn sẽ có nhiều cơ hội chiếm ưu thế trong giai đoạn tiếp theo.