100% mẫu là kim cương thiên nhiên
Mới đây, PNJ công bố kết quả kiểm định độc lập từ Viện Khoa học Đá quý Châu Á (AIGS). Theo đó, 100% mẫu kim cương được kiểm định đều là kim cương thiên nhiên và khớp với các thông số 4C mà PNJ đã công bố.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách lấy mẫu. PNJ không tự gửi mẫu sang AIGS mà thuê Vinacontrol, đơn vị giám định độc lập để chọn ngẫu nhiên và niêm phong mẫu, sau đó chuyển sang AIGS. Trả lời câu hỏi của phóng viên, đại diện PNJ giải thích việc này nhằm bảo đảm tính khách quan: mẫu không do doanh nghiệp tự chọn.
Chuỗi quy trình ba bên này có lý do. Khủng hoảng của PNJ bắt nguồn từ nghi vấn về chất lượng giám định, khi đầu tháng 7/2026, Giám đốc P-Lab, công ty giám định con của PNJ, bị cáo buộc liên quan đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương. Khi chính khâu giám định nội bộ bị đặt dấu hỏi, bất kỳ kết quả nào do PNJ tự thực hiện đều khó thuyết phục. AIGS là tổ chức quốc tế, và uy tín của họ đặt cược trên từng kết luận. Vinacontrol đứng giữa để cắt đứt khả năng doanh nghiệp chọn mẫu đẹp.
Việc tự nguyện giám định thực chất là bước đi quan trọng về mặt tài chính với PNJ.
Lỗ hổng 8.000 tỷ đồng
Trong thông cáo báo chí ngày 25/9, PNJ cho biết có nhu cầu huy động 8.000 tỷ đồng để khắc phục khó khăn hiện tại. Phương án huy động cụ thể sẽ được bàn tới trong cuộc họp cổ đông bất thường vào 21/10 tới đây.
Dòng tiền của PNJ đang gặp khó khăn.
Tại ngày 30/6, tiền và tiền gửi của PNJ đạt gần 3.903 tỷ đồng. Chỉ trong tháng 7, công ty đã chi hơn 7.000 tỷ đồng mua lại kim cương và vàng từ khách hàng, riêng 20 ngày đầu tháng là hơn 5.900 tỷ đồng. Để đáp ứng, PNJ phải tất toán trước hạn 3.100 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn, tương đương khoảng 91% số dư, chấp nhận mất phần lãi đã tích lũy.
Nói cách khác, bộ đệm tiền mặt gần như đã được dùng hết trong một tháng. Kế hoạch kinh doanh điều chỉnh trình ĐHĐCĐ bất thường cho thấy áp lực chưa dừng lại: nếu trích lập dự phòng tổn thất 7.071 tỷ đồng, PNJ có thể lỗ kỷ lục khoảng 6.270 tỷ đồng trong năm 2026.
Nhu cầu 8.000 tỷ đồng được đưa ra trong bối cảnh dòng tiền của PNJ bị thắt chặt, và cánh cửa nhà băng không còn rộng mở như trước.
Báo cáo tài chính kiểm toán các năm gần đây cho thấy PNJ mỗi năm vay mới 6.000-8.000 tỷ đồng, năm 2025 lên gần 10.000 tỷ đồng, và đều đặn trả nợ, giữ dư nợ cuối năm quanh 3.000-4.000 tỷ đồng. Chủ nợ là Vietcombank, BIDV, VietinBank, ACB cùng các ngân hàng 100% vốn nước ngoài, lãi suất từ 4% đến 7,7%/năm. Nửa đầu 2026, chi phí lãi vay chỉ hơn 100 tỷ đồng trên doanh thu hơn 25.700 tỷ đồng.
Nguồn: Báo cáo tài chính đã kiểm toán.
Đó là hồ sơ tín dụng mà nhiều doanh nghiệp niêm yết mơ ước. Vậy mà đầu tháng 9, HĐQT PNJ lại thông qua chủ trương vay vốn từ Chủ tịch Cao Thị Ngọc Dung, hạn mức tối đa 1.079 tỷ đồng.
Nếu kênh ngân hàng vẫn thông suốt như mọi năm, khó tìm được lý do để một doanh nghiệp quy mô tổng tài sản hơn 21.000 tỷ đồng phải vay từ cá nhân Chủ tịch.
Các khoản vay trước kia của PNJ chủ yếu là vay ngắn hạn phục vụ mùa vụ, dựa trên vòng quay hàng tồn kho và doanh thu. Khi giá trị hàng tồn kho kim cương bị đặt dấu hỏi, dòng tiền bán hàng sụt giảm và kế hoạch năm chuyển từ lãi sang lỗ, mô hình "vay đầu mùa, trả cuối mùa" không còn vận hành trơn tru. Lịch sử tín dụng tốt giúp PNJ không bị cắt vốn, nhưng không đủ để ngân hàng mở rộng hạn mức cho một doanh nghiệp đang ở tâm bão.
Gia đình sáng lập bán cổ phần để cứu công ty
Chỉ ít ngày sau nghị quyết vay vốn, hai con gái bà Dung là bà Trần Phương Ngọc Thảo và bà Trần Phương Ngọc Hà đăng ký bán lần lượt 7 triệu và 18 triệu cổ phiếu PNJ, và đã bán thành công. Số tiền thu về ước khoảng 960 tỷ đồng, dự kiến được dùng để cho công ty vay. Tỷ lệ sở hữu của gia đình Chủ tịch giảm từ 16,43% (tại 30/6) xuống còn 11,55%.
Việc bà Dung và gia đình cho công ty vay có thể dễ dàng xác nhận trong các báo cáo tài chính sắp tới của PNJ.
Tuy nhiên, 960 tỷ đồng thu về từ việc bán bớt cổ phần chỉ tương đương khoảng 12% nhu cầu 8.000 tỷ đồng, và hạn mức vay từ Chủ tịch cũng bị chặn ở mức 5% tổng tài sản (hơn 1.000 tỷ đồng).
Để có số tiền tương đương 12% nhu cầu đó, bà Dung và gia đình phải trả cái giá rất đắt: Cổ phiếu được bán ra sau khi thị giá đã mất khoảng 45% so với trước biến cố. Gia đình sáng lập chấp nhận bán ở vùng giá thấp, từ bỏ gần 5 điểm phần trăm sở hữu tại doanh nghiệp do chính họ gây dựng từ những ngày đầu.
Phát hành thêm cổ phiếu để huy động tiền từ cổ đông cũng là giải pháp không dễ dàng, khi cổ phiếu công ty đã giảm giá gần một nửa.
Gia đình sáng lập bán cổ phần để cứu công ty
Khách hàng: Lời giải duy nhất đủ lớn
Con số dự phòng 7.071 tỷ đồng được tính trên giả định khách hàng bán lại hoặc đổi 80% lượng hàng hóa công ty đã bán. Đây là một kịch bản xấu về hành vi khách hàng, là cơ sở để doanh nghiệp trích lập dự phòng, ghi vào chi phí.
Tuy nhiên, về quản trị, PNJ luôn nỗ lực để điều đó không xảy ra. PNJ điều chỉnh kế hoạch doanh thu thuần cả năm 39.057 tỷ đồng. Trừ đi hơn 25.700 tỷ đồng nửa đầu năm, nửa cuối năm PNJ chỉ kỳ vọng khoảng 13.350 tỷ đồng, tức hơn một nửa sáu tháng đầu. Mỗi khách hàng quay lại mua hàng không chỉ mang tiền mặt vào quầy, mà còn là tiền đề để ngân hàng nối lại vòng tín dụng mùa vụ.
Đặt trong bối cảnh đó, chuỗi hành động gần đây của PNJ có chung một hướng. Chính sách thu đổi ngày 21/7 giúp chặn đà rút tiền hàng loạt. Nghị quyết giữa tháng 9 về rút ngắn thời gian thanh toán khi mua lại sản phẩm gửi thông điệp rằng thanh khoản đã cải thiện, dù thực tế tại một số cửa hàng, nhân viên cho biết chưa nhận được thông báo và vẫn áp dụng chương trình từ 21/7. Và kết quả AIGS là lời đáp trực diện cho câu hỏi gốc của khủng hoảng: kim cương PNJ bán có thật không.
Một doanh nghiệp bán lẻ trang sức sống bằng niềm tin. Khi niềm tin sụp, khách hàng rút tiền, dòng tiền cạn, ngân hàng thận trọng, cổ phiếu lao dốc. Chiều ngược lại cũng vận hành theo đúng chuỗi đó, và điểm khởi đầu vẫn là khách hàng.
Cấu trúc sở hữu PNJ sẽ không còn như cũ
Dù PNJ vượt qua khủng hoảng bằng con đường nào, một thay đổi gần như chắc chắn đã bắt đầu: cấu trúc sở hữu.
Phiên 24/7, hơn 41,3 triệu cổ phiếu PNJ được giao dịch, mức thanh khoản cao nhất trong 17 năm niêm yết, kéo cổ phiếu giảm sàn. Các phiên 25/8 (hơn 22 triệu đơn vị), 3/9 và 4/9 (tổng hơn 16 triệu đơn vị) cũng ghi nhận khối lượng đột biến. Hàng chục triệu cổ phiếu đã đổi chủ ở vùng giá thấp, trong khi gia đình sáng lập giảm sở hữu xuống 11,55%.
Không loại trừ khả năng đã có cá nhân, tổ chức đứng ra gom cổ phiếu của doanh nghiệp trang sức lớn nhất cả nước.
Giảm tỷ lệ sở hữu đồng nghĩa với giảm quyền lực điều hành. Sau khủng hoảng, PNJ có thể vẫn là PNJ trên biển hiệu, nhưng cục diện trong phòng họp HĐQT nhiều khả năng sẽ khác.
