Siêu sân vận động gần 70.000 chỗ, lớn gần gấp đôi Mỹ Đình: Sở hữu hai tấm mái khổng lồ có thể tách đôi, tự động đóng mở trong chưa đầy 12 phút, được nâng đỡ bởi hai dầm thép dài gần 300 m

Reliant Stadium (từng mang tên NRG Stadium) tọa lạc tại Houston, bang Texas (Mỹ), là công trình thể thao đánh dấu bước tiến trong thiết kế sân vận động đa năng tại Mỹ.

Được khánh thành năm 2002, công trình sở hữu hệ thống mái di động rộng gần 17.000 m2, có thể tách đôi và trượt về hai đầu sân trong chưa đầy 12 phút. Đây cũng là sân vận động đầu tiên trong lịch sử giải bóng bầu dục chuyên nghiệp Mỹ (NFL) được trang bị mái đóng mở cơ giới.

Công trình 352 triệu USD và dấu mốc đầu tiên trong lịch sử NFL

Nằm trong khu phức hợp thể thao Reliant Park tại Houston, bang Texas, Reliant Stadium được xây dựng để trở thành sân nhà của đội bóng bầu dục Houston Texans, đồng thời phục vụ Houston Livestock Show and Rodeo – một trong những sự kiện văn hóa, giải trí lớn của bang Texas.

Dự án chính thức khởi công ngày 9/3/2000. Sau khoảng 30 tháng thi công, sân vận động mở cửa ngày 24/8/2002, đúng thời điểm đội Houston Texans chuẩn bị bước vào mùa giải NFL đầu tiên. Tổng kinh phí xây dựng công trình khoảng 352 triệu USD.

Với diện tích sàn khoảng 176.500 m2, sân có sức chứa tiêu chuẩn khoảng 69.500 chỗ ngồi, có thể điều chỉnh tùy theo quy mô và cách bố trí của từng sự kiện. Với sức chứa khoảng 69.500 chỗ ngồi, sân vận động này có quy mô lớn gấp khoảng 1,7 lần sân vận động quốc gia Mỹ Đình tại Việt Nam (40.192 chỗ).

Tuy nhiên, quy mô không phải yếu tố duy nhất tạo nên dấu ấn của công trình. Reliant Stadium là sân vận động đầu tiên trong lịch sử NFL được trang bị hệ thống mái đóng mở cơ giới. Thay vì lựa chọn kết cấu mái cố định như nhiều sân vận động cùng thời, các kỹ sư đã phát triển một giải pháp cho phép công trình chuyển đổi giữa trạng thái có mái che và không gian ngoài trời.

Thiết kế này xuất phát từ chính những thách thức về khí hậu tại Houston, nơi thời tiết có thể thay đổi nhanh chóng, thường xuyên xuất hiện mưa lớn, nhiệt độ cao và bão nhiệt đới. Một sân vận động có khả năng đóng mái khi thời tiết bất lợi, đồng thời mở ra khi điều kiện thuận lợi, giúp mở rộng đáng kể khả năng khai thác công trình.

Hai tấm mái khổng lồ tách đôi, đóng mở trong chưa đầy 12 phút

Điểm nhấn kiến trúc của Reliant Stadium nằm ở hệ thống mái di động có diện tích khoảng 16.723 m2. Thay vì sử dụng một tấm mái duy nhất trượt sang một bên, các kỹ sư lựa chọn phương án chia mái thành hai phần lớn, có thể tách ra từ khu vực giữa sân rồi di chuyển về hai đầu.

Khi đóng, hai tấm mái ghép lại để che phủ khu vực thi đấu. Khi mở, chúng trượt theo hai hướng ngược nhau và thu về phía trên hai khu vực cuối sân, giải phóng gần như toàn bộ không gian phía trên mặt sân.

Toàn bộ quá trình đóng hoặc mở mái mất chưa đầy 12 phút. Theo Uni-Systems Engineering, đơn vị thiết kế và triển khai hệ thống cơ khí, hoạt động này được điều khiển bằng máy tính đặt tại phòng báo chí của sân vận động. Người vận hành có thể theo dõi trực tiếp hành trình của từng tấm mái, đồng thời nhận dữ liệu phản hồi từ các bộ phận cơ khí trong suốt quá trình di chuyển.

Đằng sau thao tác đóng mở diễn ra trong vài phút là một hệ thống kết cấu và truyền động quy mô lớn. Hai tấm mái được kéo di chuyển trên các đường ray phẳng bằng cơ cấu truyền động cơ giới. Hệ thống được tính toán để đáp ứng yêu cầu vận hành của một công trình có khẩu độ lớn, đồng thời chịu được những điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão từ vịnh Mexico.

Phần mái sử dụng vật liệu sợi thủy tinh phủ PTFE (polytetrafluoroethylene) – loại màng kiến trúc có độ bền cao, khả năng chống chịu thời tiết và cho phép ánh sáng tự nhiên xuyên qua. Theo Birdair, đơn vị cung cấp kết cấu màng mái, tổng diện tích vật liệu màng sử dụng cho công trình vào khoảng 37.514 m2.

Đáng chú ý, hệ thống mái được nâng đỡ bởi hai dầm thép siêu lớn (supertrusses), mỗi dầm dài khoảng 294,7 m, đặt trên bốn cột bê tông cốt thép. Đây là những cấu kiện chủ chốt giúp tạo khẩu độ rộng, đồng thời bảo đảm khả năng nâng đỡ và vận hành của các phần mái di động.

Không chỉ có tác dụng che mưa, chắn nắng, vật liệu mái trong suốt còn giải quyết một bài toán kỹ thuật quan trọng khác: đưa ánh sáng tự nhiên xuống mặt sân cỏ. Đây là điểm khác biệt đáng kể so với Astrodome – sân vận động mái vòm khép kín từng được xây dựng trước đó tại Houston.

Astrodome từng được xem là một kỳ quan kiến trúc thể thao khi ra mắt năm 1965. Tuy nhiên, kết cấu mái khép kín khiến mặt sân cỏ tự nhiên gặp khó khăn trong việc tiếp nhận ánh sáng, buộc công trình phải chuyển sang sử dụng mặt sân nhân tạo. Với Reliant Stadium, thiết kế mái xuyên sáng kết hợp khả năng đóng mở đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc duy trì mặt sân tự nhiên.

Mặt sân cỏ tại công trình có diện tích khoảng 9.011 m2. Theo thông tin của đội Houston Texans, cỏ được trồng trên các khay vuông có cạnh khoảng 8 feet, sau đó được đưa vào sân bằng phương tiện chuyên dụng. Giải pháp này cho phép mặt sân được chăm sóc và duy trì trong điều kiện phù hợp, đồng thời tạo sự linh hoạt trong quá trình tổ chức các sự kiện khác nhau.

Từ sân bóng bầu dục đến đấu trường tổ chức Super Bowl

Công trình là sân nhà của Houston Texans tại NFL, đồng thời là địa điểm tổ chức Houston Livestock Show and Rodeo – lễ hội chăn nuôi, trình diễn cưỡi ngựa và văn hóa cao bồi nổi tiếng của bang Texas.

Khả năng chuyển đổi không gian còn giúp sân vận động phục vụ nhiều loại hình sự kiện khác như triển lãm, hội nghị, hòa nhạc và các chương trình giải trí quy mô lớn. Theo thông tin của đơn vị quản lý khu phức hợp, công trình có thể bố trí khoảng 11.613 m2 không gian cho các hoạt động hội họp, triển lãm và sự kiện. Sân cũng sở hữu gần 200 phòng suite cao cấp cùng nhiều tầng hành lang phục vụ khán giả.

Trong hơn hai thập kỷ hoạt động, sân vận động đã trở thành địa điểm tổ chức nhiều sự kiện thể thao lớn, trong đó có hai trận chung kết Super Bowl: Super Bowl XXXVIII năm 2004 và Super Bowl LI năm 2017.

Đáng chú ý, Super Bowl LI giữa New England Patriots và Atlanta Falcons là một trong những trận đấu đáng nhớ nhất lịch sử NFL. New England Patriots đã tạo nên màn lội ngược dòng ngoạn mục sau khi bị đối thủ dẫn trước 28-3, trước khi giành chiến thắng 34-28 trong hiệp phụ.

Năm 2003, Reliant Stadium nhận Giải thưởng Danh dự Quốc gia về xuất sắc trong kỹ thuật kết cấu do American Council of Engineering Companies trao tặng. Giải thưởng ghi nhận những giải pháp kỹ thuật được ứng dụng trong thiết kế và xây dựng công trình, đặc biệt là hệ thống mái di động có kết cấu phức tạp.

Bên cạnh những dấu ấn về kiến trúc và công nghệ, sân vận động còn trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi gắn với các thỏa thuận thương mại.

Khi khánh thành năm 2002, công trình mang tên Reliant Stadium. Đến tháng 3/2014, sân được đổi tên thành NRG Stadium sau khi tập đoàn NRG Energy mua lại Reliant Energy và tiếp tục nắm quyền khai thác thương hiệu.

Đến tháng 8/2026, tên gọi Reliant Stadium một lần nữa được khôi phục, nhân dịp đội Houston Texans bước vào mùa giải thứ 25. Như vậy, sau hơn hai thập kỷ, công trình trở lại với tên gọi từng được sử dụng khi chính thức đi vào hoạt động.