Tài sản số có thể được Nhà nước trưng dụng trong trường hợp đặc biệt

Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án "Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)". Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo lần này là mở rộng đáng kể phạm vi tài sản có thể được Nhà nước trưng dụngtrong những trường hợp đặc biệt, tài sản số lần đầu được đưa vào danh mục.

Luật trưng dụng hiện chủ yếu áp dụng với nhà, tài sản gắn liền với đất, máy móc, thiết bị và phương tiện kỹ thuật. Khái niệm tài sản số có phạm vi rộng, không chỉ giới hạn ở tiền mã hóa hay token, mà còn có thể bao gồm nhiều loại tài sản được tạo lập, lưu trữ và chuyển giao bằng công nghệ số.

Tuy nhiên, Trưng dụng không đồng nghĩa Nhà nước lấy quyền sở hữu, khác hoàn toàn với trưng mua. Với trưng mua, quyền sở hữu tài sản được chuyển sang Nhà nước. Trong khi đó, khi trưng dụng, chủ sở hữu vẫn giữ quyền sở hữu, còn Nhà nước chỉ được quyền quản lý và sử dụng tài sản trong một khoảng thời gian nhất định.

Đây cũng là lý do dự thảo đang đi theo hai hướng: thu hẹp các loại tài sản có thể trưng mua, nhưng mở rộng các loại tài sản có thể trưng dụng. Tài sản được trưng mua chủ yếu được giới hạn ở những thứ thực sự cần phải chuyển quyền sở hữu như thuốc, vắc-xin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, khí đốt, hóa chất, nguyên nhiên vật liệu và vật tiêu hao. Trong khi đó, tài sản số và hạ tầng số chỉ được đưa vào nhóm có thể trưng dụng, tức sử dụng có thời hạn.

Bên cạnh đó, biện pháp trưng dụng cũng không được áp dụng trong điều kiện thông thường mà chỉ dành cho các trường hợp thực sự cần thiết liên quan đến quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp hoặc thiên tai, dịch bệnh.

Cơ quan thẩm tra cho rằng việc trưng dụng tài sản số cần được đánh giá kỹ vì đây là nhóm tài sản chưa từng được trưng dụng tại Việt Nam. Khác với ô tô hay máy móc, tài sản số có thể liên quan đến khóa truy cập, dữ liệu khách hàng, quyền kiểm soát hệ thống và quyền lợi của nhiều bên thứ ba.

Dự thảo cũng đặt ra cơ chế bồi thường nếu tài sản bị mất, hư hỏng hoặc việc trưng dụng làm giảm trực tiếp thu nhập của chủ sở hữu. Tuy nhiên, với tài sản có giá biến động liên tục như tài sản số, việc xác định thiệt hại và giá trị bồi thường có thể phức tạp hơn nhiều.

Hiện việc đưa tài sản số vào diện có thể trưng dụng vẫn chỉ là đề xuất lập pháp, và dự thảo còn phải tiếp tục được Quốc hội xem xét trước khi trở thành quy định có hiệu lực.