Thỏa thuận Mỹ - Iran mở đường chấm dứt chiến tranh, cách thức thực hiện vẫn còn bỏ ngỏ

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Ba (16/6) tuyên bố, thỏa thuận chấm dứt chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã "hoàn tất" và đang bước sang giai đoạn hai, mặc dù các chi tiết vẫn chưa được công bố. Cả Washington và Tehran đều thừa nhận một thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa được thống nhất.

Theo các thông tin ban đầu, thỏa thuận mới sẽ gia hạn thêm 60 ngày lệnh ngừng bắn được công bố hồi tháng 4, đồng thời tạo điều kiện để eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới được mở cửa trở lại sau nhiều tháng bị phong tỏa.

Những vấn đề gai góc nhất, bao gồm tương lai chương trình hạt nhân của Iran, sẽ được đưa vào vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ vào cuối tuần này. Trong khi đó, các nội dung từng được Mỹ và Israel coi là nguyên nhân dẫn tới chiến tranh, như chương trình tên lửa của Iran hay sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng uỷ nhiệm trong khu vực, hiện chưa nằm trong chương trình nghị sự chính thức.

Thoả thuận cuối cùng vẫn chưa hoàn thành

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trong một bài viết trên mạng xã hội hôm thứ Hai cho biết, thỏa thuận tạm thời là một "bước quan trọng" hướng tới việc chấm dứt giao tranh, nhưng lưu ý rằng một thỏa thuận cuối cùng cho lệnh ngừng bắn lâu dài "vẫn chưa được hình thành".

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng thừa nhận bản ghi nhớ đã ký chỉ là một văn bản khung, với nhiều chi tiết cụ thể vẫn đang được hoàn thiện.

Tác động tích cực của thỏa thuận đã nhanh chóng phản ánh lên thị trường khi giá dầu thế giới giảm mạnh trong hai phiên liên tiếp. Tuy nhiên, các chuyên gia năng lượng cảnh báo hoạt động khai thác và vận chuyển dầu khí trong khu vực khó có thể phục hồi hoàn toàn trong thời gian ngắn.

Các nguồn tin Mỹ cho biết việc dỡ bỏ một phần các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa và khả năng thành lập quỹ tái thiết trị giá khoảng 300 tỷ USD có thể là những lợi ích kinh tế lớn dành cho Tehran nếu các cuộc đàm phán thành công.

Tuy nhiên, Washington vẫn yêu cầu Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và chấm dứt hỗ trợ các nhóm vũ trang như Hezbollah để đổi lấy những nhượng bộ kinh tế.

Mối đe doạ ở eo biển Hormuz

Dù thỏa thuận mới giữa Mỹ và Iran được kỳ vọng sẽ chấm dứt việc phong tỏa eo biển Hormuz, nhưng giới vận tải biển cho rằng phải mất nhiều tuần mới có thể khôi phục hoàn toàn hoạt động lưu thông.

Một trong những lo ngại lớn nhất là nguy cơ tồn tại thủy lôi tại vùng biển hẹp giữa Iran và Oman. Chiến dịch rà phá mìn toàn diện có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Iran tuyên bố sẽ tiếp tục phối hợp với Oman quản lý eo biển Hormuz, trong khi Mỹ cho biết tuyến đường này sẽ được mở cửa tự do trong ít nhất 60 ngày và kỳ vọng điều khoản này sẽ được đưa vào thỏa thuận cuối cùng.

Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump cho biết các tàu chở dầu đã bắt đầu rời eo biển Hormuz, di chuyển theo tuyến hàng hải phía nam. Reuters cũng dẫn các nguồn tin cho biết quân đội Mỹ đã giám sát nhiều hoạt động chuyển tải dầu giữa các tàu nhằm duy trì dòng chảy xuất khẩu năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh trong thời gian xung đột.

Bài toán Li-băng chưa có lời giải

Bên cạnh vấn đề Hormuz, tình hình tại Li-băng tiếp tục là một trong những trở ngại lớn đối với tiến trình hòa bình khu vực.

Tehran cho rằng thỏa thuận với Mỹ phải đi kèm việc chấm dứt hoàn toàn các hoạt động quân sự tại Li-băng. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện ở miền Nam Li-băng và duy trì quyền đáp trả mọi cuộc tấn công từ Hezbollah.

"Iran muốn chúng tôi rút khỏi đó, nhưng tôi đã kiên quyết giữ vững lập trường", ông Netanyahu tuyên bố.

​