Thứ nguy hiểm nhất trên Internet không phải AI, mà là những "nông trại điện thoại" đang thao túng niềm tin của người dùng

Trước đây, khi nói đến phone farm (nông trại điện thoại), người ta thường hình dung một căn phòng chật kín những giá kim loại, trên đó xếp hàng trăm chiếc smartphone giá rẻ cắm dây nguồn và hoạt động suốt ngày đêm. Đó là hình ảnh từng gây sốc trên mạng xã hội, nhưng cũng vô tình khiến nhiều người nghĩ rằng phone farm chỉ là một công cụ để "cày view", "buff like" hay tăng vài nghìn lượt theo dõi ảo.

Thực tế, đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều đáng lo hơn nhiều là phone farm đang trở thành một mắt xích trong cuộc chiến kiểm soát thuật toán, nơi thứ được mua bán không còn là lượt xem hay bình luận, mà là niềm tin của hàng triệu người dùng Internet.

Theo báo cáo Digital 2025 của We Are Social và Meltwater, thế giới có khoảng 5,56 tỷ người dùng Internet, tương đương gần 68% dân số toàn cầu, trong đó hơn 5,2 tỷ danh tính người sử dụng mạng xã hội (social media user identities). Mỗi ngày, hàng tỷ lượt xem, bình luận và chia sẻ được các thuật toán xử lý để quyết định nội dung nào sẽ xuất hiện trước mắt người dùng. Khi những tín hiệu đầu vào bị thao túng, chính cách Internet vận hành cũng bị tác động.

"Nông trại điện thoại"

Vào năm 2020, nghệ sĩ người Đức Simon Weckert đã gây chú ý khi đặt gần một trăm chiếc điện thoại Android vào chiếc xe kéo nhỏ rồi di chuyển qua các tuyến phố. Hệ thống của Google Maps nhanh chóng nhận định khu vực này đang xảy ra ùn tắc giao thông và chuyển màu đỏ trên bản đồ.

Thí nghiệm mang tên "Google Maps Hacks" này cho thấy một thực tế rất thú vị: nhiều nền tảng số không nhìn thấy con người, chúng chỉ nhìn thấy tín hiệu. Khi đủ nhiều thiết bị cùng phát ra một hành vi giống nhau, hệ thống sẽ mặc nhiên coi đó là sự thật.

Đó cũng chính là nguyên lý hoạt động của phone farm.

Phone farm về bản chất là một cụm hàng chục, hàng trăm hoặc hàng nghìn thiết bị di động được điều khiển tập trung. Mỗi điện thoại sở hữu một tài khoản riêng, một địa chỉ IP riêng hoặc được gán proxy luân phiên, đôi khi còn có cả SIM vật lý để tạo ra danh tính số khác nhau.

Chỉ với một lệnh duy nhất từ máy chủ, toàn bộ hệ thống có thể đồng loạt mở TikTok, Facebook, YouTube, Shopee hay bất kỳ nền tảng nào, sau đó thực hiện hàng loạt hành vi như xem video, nhấn thích, theo dõi, để lại bình luận hoặc chia sẻ nội dung.

Điểm đáng chú ý là phone farm hiện đại không còn hoạt động theo cách máy móc như nhiều năm trước. Nếu hàng trăm tài khoản cùng bấm thích trong đúng một giây hay cùng viết một nội dung giống hệt nhau, các thuật toán chống gian lận sẽ phát hiện gần như ngay lập tức.

Vì vậy, những hệ thống tinh vi hơn sẽ cố gắng bắt chước con người ở mức tối đa. Chúng ngẫu nhiên hóa tốc độ vuốt màn hình, thời gian dừng xem video, khoảng nghỉ giữa các lần tương tác, thậm chí thay đổi vị trí GPS, thiết bị, mạng Internet và lịch sử hoạt động để mỗi tài khoản trông giống một người thật đang sử dụng điện thoại.

Quan trọng hơn, các tài khoản này còn được "nuôi". Chúng không được tạo ra rồi lập tức đi bình luận hàng loạt, mà sẽ tồn tại trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng với lịch sử xem video, kết bạn, theo dõi và tương tác nhỏ giọt nhằm tích lũy điểm tin cậy. Khi đến thời điểm cần triển khai chiến dịch, hàng nghìn tài khoản ấy mới đồng loạt hành động.

Chính vì vậy, từ "farm" trong phone farm không chỉ mang nghĩa tập hợp thiết bị, mà còn phản ánh đúng cách vận hành của cả một hệ thống "nuôi trồng" danh tính số.

Nếu câu chuyện chỉ dừng ở những dàn điện thoại vật lý thì có lẽ vấn đề vẫn chưa quá đáng ngại. Nhưng ngành công nghiệp này đang bước sang một giai đoạn mới.

Ngày càng nhiều hệ thống chuyển sang sử dụng cloud phone, tức điện thoại Android chạy hoàn toàn trên máy chủ thay vì tồn tại dưới dạng thiết bị vật lý.

Một máy chủ có thể khởi tạo hàng chục hoặc hàng trăm phiên bản Android độc lập, mỗi phiên bản có mã nhận diện, địa chỉ IP và môi trường hoạt động riêng. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư, không còn phải mua hàng nghìn điện thoại, thay pin hay duy trì cả một căn phòng đầy thiết bị hoạt động 24/7.

Điều đó cũng khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn. Khi phone farm không còn hiện diện dưới dạng những dãy smartphone treo trên giá mà chuyển thành hàng trăm "điện thoại ảo" trong trung tâm dữ liệu, quy mô của cuộc chơi có thể lớn hơn rất nhiều so với những gì người dùng Internet hình dung.

Sự xuất hiện của AI tạo sinh còn khiến vấn đề bước sang một cấp độ khác.

Trước đây, bình luận do bot tạo ra thường rất dễ nhận biết. Những câu như "Shop uy tín", "Đã mua và rất hài lòng" hay "Video hay quá" lặp đi lặp lại khiến người đọc nhanh chóng nghi ngờ. Nhưng với các mô hình ngôn ngữ lớn, hàng nghìn bình luận giờ đây có thể được viết hoàn toàn khác nhau, đúng ngữ cảnh, đúng phong cách nói chuyện của từng nhóm tuổi, từng vùng miền và thậm chí còn biết phản hồi qua lại như những cuộc tranh luận thật.

Khi phone farm kết hợp với AI, mục tiêu không còn là tạo tương tác nữa. Mục tiêu là tạo dư luận. Đó là sự khác biệt rất lớn.

Điều khiến phone farm trở nên nguy hiểm không nằm ở số lượng lượt thích mà nó tạo ra, mà ở cách nó khai thác chính cơ chế vận hành của các thuật toán phân phối nội dung.

Các nền tảng mạng xã hội ngày nay không thể kiểm duyệt thủ công hàng tỷ bài đăng mỗi ngày. Thay vào đó, chúng dựa vào hàng loạt tín hiệu như tỷ lệ nhấp chuột, thời gian xem, tỷ lệ xem hết video, tốc độ tăng bình luận và mức độ tương tác trong những phút đầu tiên để quyết định liệu một nội dung có đáng được phân phối rộng hơn hay không.

Nói cách khác, thuật toán đang cố trả lời một câu hỏi rất đơn giản: liệu người dùng có thực sự quan tâm đến nội dung này?

Phone farm xuất hiện đúng ở điểm yếu đó.

Nó không cần tạo ra một triệu lượt xem giả. Chỉ cần tạo đủ tín hiệu tích cực trong giai đoạn đầu để thuật toán tin rằng video đang hấp dẫn, phần việc còn lại sẽ do chính nền tảng thực hiện. Một khi nội dung được hệ thống đẩy đến hàng triệu người thật, hiệu ứng lan truyền sẽ tự hình thành.

Theo nghĩa đó, phone farm không bán lượt xem. Nó bán xác suất được thuật toán lựa chọn.

Kiểm soát thuật toán

Câu chuyện bán xác suất thuật toán lựa chọn khiến nhiều người liên tưởng đến SEO cách đây hơn một thập kỷ. Khi đó, doanh nghiệp tối ưu website để Google xếp hạng cao hơn trong kết quả tìm kiếm.

Ngày nay, mục tiêu không còn là chinh phục công cụ tìm kiếm mà là chinh phục hệ thống gợi ý nội dung. Cuộc chơi đã chuyển từ SEO sang tối ưu recommendation engine, nơi chiến thắng thuộc về những ai tạo ra tín hiệu mà thuật toán đánh giá là đáng tin cậy nhất.

Đó cũng là lý do phone farm không chỉ được sử dụng để tăng lượt theo dõi cá nhân. Nó còn xuất hiện trong các chiến dịch seeding, đánh giá sản phẩm, thao túng bình chọn, gian lận quảng cáo, thu thập mã khuyến mại, săn phần thưởng trực tuyến và thậm chí tham gia các chiến dịch gây ảnh hưởng đến dư luận.

Ở góc độ kinh doanh, hậu quả đầu tiên là dữ liệu bị ô nhiễm.

Một thương hiệu có thể bỏ ra hàng trăm triệu đồng để hợp tác với một KOL sở hữu hàng trăm nghìn người theo dõi nhưng tỷ lệ chuyển đổi gần như bằng không vì phần lớn tương tác không đến từ khách hàng thực. Một doanh nghiệp cũng có thể đánh giá sai hiệu quả chiến dịch quảng cáo khi một phần ngân sách bị tiêu tốn bởi các lượt nhấp chuột giả.

Nguy hiểm hơn, dữ liệu sai sẽ dẫn tới quyết định sai.

Trong thời đại AI, dữ liệu chính là nguyên liệu của mọi thuật toán. Khi môi trường Internet ngày càng bị lấp đầy bởi tương tác giả, bình luận giả và hành vi giả, các hệ thống AI cũng đứng trước nguy cơ học từ những tín hiệu méo mó. Nếu một nội dung kém chất lượng liên tục được đẩy lên nhờ các tương tác nhân tạo, thuật toán có thể hiểu rằng đó là điều người dùng thực sự yêu thích.

Đó là một vòng lặp rất đáng lo ngại. AI học từ dữ liệu. Dữ liệu bị làm giả. AI đưa ra kết quả sai. Kết quả sai lại tiếp tục tạo ra nhiều dữ liệu sai hơn.

Nhiều nhà nghiên cứu gọi đây là nguy cơ "ô nhiễm dữ liệu" của Internet, khi ranh giới giữa hành vi thật và hành vi nhân tạo ngày càng mờ đi.

Nhưng có lẽ hệ lụy lớn nhất của phone farm không nằm ở công nghệ. Nó nằm ở niềm tin.

Trong hàng nghìn năm, con người luôn dựa vào hành vi của số đông để đưa ra quyết định. Một nhà hàng đông khách thường được cho là ngon hơn. Một sản phẩm có hàng chục nghìn đánh giá thường tạo cảm giác đáng mua hơn. Một video có hàng triệu lượt xem khiến người xem mặc nhiên nghĩ rằng nó chứa điều gì đó đáng chú ý.

Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là "social proof" (bằng chứng xã hội).

Internet hiện đại được xây dựng gần như hoàn toàn trên cơ chế đó.

Vấn đề là social proof giờ đây đã trở thành một loại hàng hóa có thể mua bán.

Nếu một lượng lớn lượt thích, bình luận, đánh giá hay xu hướng thịnh hành đều có thể được tạo ra bằng hệ thống tự động, thì thứ bị thao túng không chỉ là thuật toán mà còn là cách con người cảm nhận thực tại.

Đó là lý do nhiều chuyên gia bắt đầu nói nhiều hơn về khái niệm "Trust Economy" (nền kinh tế niềm tin). Trong nền kinh tế này, tài sản quý giá nhất không còn là dữ liệu hay lưu lượng truy cập, mà là khả năng chứng minh rằng những tín hiệu trên môi trường số thực sự đến từ con người.

Có lẽ đây cũng sẽ là cuộc chiến lớn tiếp theo của các nền tảng công nghệ. Không phải cuộc chiến AI mạnh hơn hay mô hình ngôn ngữ thông minh hơn, mà là cuộc chiến xác minh đâu là con người thật giữa một Internet ngày càng đầy rẫy tác nhân tự động.

Xét cho cùng, Phone farm chỉ là một hạ tầng công nghệ. Giống như AI, điện toán đám mây hay bất kỳ công nghệ nào khác, bản thân nó không mang tính thiện hay ác. Điều quyết định là mục đích sử dụng.

Tuy nhiên, khi hạ tầng ấy được kết hợp với AI tạo sinh, với điện thoại đám mây và với các thuật toán phân phối nội dung dựa trên tín hiệu tương tác, nó đang tạo ra một thách thức chưa từng có đối với Internet hiện đại.

Có lẽ câu hỏi đáng suy ngẫm nhất không phải là có bao nhiêu phone farm đang hoạt động ngoài kia. Câu hỏi là chúng ta đã bao nhiêu lần đưa ra quyết định mua một sản phẩm, tin một thông tin hay đánh giá một con người chỉ vì nhìn thấy những con số tưởng như rất thuyết phục nhưng thực ra lại được tạo ra bởi máy móc.

Khi niềm tin có thể được sản xuất hàng loạt như một loại hàng hóa, Internet cũng bước vào một giai đoạn mới, nơi thứ khan hiếm nhất không còn là nội dung, mà là sự thật.

*Nguồn: The Guardian, Wired, Nature