Tổng thống Donald Trump từ chối gia hạn Hiệp ước START Mới, nguy cơ chạy đua hạt nhân Mỹ - Nga gia tăng

“Thay vì gia hạn Hiệp ước, chúng ta nên để các chuyên gia hạt nhân của mình nghiên cứu một hiệp ước mới, được cải tiến và hiện đại hóa, có thể tồn tại lâu dài trong tương lai”, ông Trump viết trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social.

Những người ủng hộ kiểm soát vũ khí cảnh báo rằng việc hiệp ước hết hạn sẽ thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân, trong khi những người phản đối ở Mỹ cho rằng hiệp ước này đã hạn chế khả năng của Mỹ trong việc triển khai đủ vũ khí để răn đe các mối đe dọa hạt nhân từ cả Nga và Trung Quốc.

START Mới là hiệp ước cuối cùng trong một loạt các hiệp ước kiểm soát vũ khí giữa hai cường quốc vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, có từ hơn nửa thế kỷ trước, thời Chiến tranh Lạnh.

Hiệp ước chỉ được gia hạn một lần duy nhất. Tổng thống Nga Vladimir Putin và cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đồng ý gia hạn hiệp ước 5 năm vào năm 2021.

Trong bài đăng của mình, ông Trump gọi Hiệp ước START Mới là "một thỏa thuận được đàm phán vụng về" mà ông cho rằng "đang bị vi phạm nghiêm trọng".

Phản ứng của Nga

Trước đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Nga vẫn sẵn sàng tham gia đối thoại với Mỹ nếu Washington phản hồi mang tính xây dựng đối với đề xuất của Tổng thống Putin. “Nếu có bất kỳ phản hồi mang tính xây dựng nào, tất nhiên chúng tôi sẽ tiến hành đối thoại”, ông Peskov nói với các phóng viên.

Bộ Ngoại giao Nga cho biết, Mátxcơva sẵn sàng thực hiện "các biện pháp đối phó kỹ thuật quân sự để giảm thiểu các mối đe dọa tiềm tàng đối với an ninh quốc gia", nhưng cũng sẵn sàng cho các giải pháp ngoại giao.

Cảnh báo đó dường như là phản ứng trước khả năng Tổng thống Trump có thể mở rộng việc triển khai hạt nhân của Mỹ bằng cách đảo ngược các bước đã thực hiện để tuân thủ Hiệp ước START Mới, bao gồm việc nạp lại đầu đạn trên tên lửa đạn đạo liên lục địa và tên lửa phóng từ tàu ngầm.

Liên Hợp Quốc đã kêu gọi cả hai bên khôi phục hiệp ước.

Ngoài việc đặt ra giới hạn số lượng vũ khí, Hiệp ước START Mới còn đặt ra các chế độ thanh tra mà giới chuyên gia cho rằng đã giúp xây dựng lòng tin giữa các cường quốc hạt nhân, góp phần làm cho thế giới an toàn hơn.

Nếu không có hiệp ước nào thay thế, một môi trường nguy hiểm hơn sẽ xuất hiện với nguy cơ tính toán sai lầm cao hơn. Trong tình huống xấu nhất, Mỹ và Nga sẽ có động lực để tăng cường kho vũ khí của mình, đặc biệt là khi Trung Quốc đang bắt kịp với quá trình phát triển hạt nhân nhanh chóng.

"Tính minh bạch và khả năng dự đoán là một trong những lợi ích của kiểm soát vũ khí và là nền tảng của sự răn đe và ổn định chiến lược", Karim Haggag - giám đốc Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm - cho biết.

Tổng thống Trump nói rằng, ông muốn thay thế START Mới bằng một thỏa thuận tốt hơn, có sự tham gia của Trung Quốc. Nhưng Bắc Kinh đã từ chối đàm phán với Mátxcơva và Washington. Trung Quốc sở hữu khoảng 600 đầu đạn hạt nhân, thấp hơn so với khoảng 4.000 đầu đạn của Nga và Mỹ.

Nhắc lại lập trường đó hôm 5/2, Trung Quốc cho biết việc hiệp ước hết hạn là điều đáng tiếc và kêu gọi Mỹ nối lại đối thoại với Nga về "ổn định chiến lược".