Trong khi 102/177 nước trên thế giới 'lao đao', Việt Nam lại là quốc gia hiếm hoi tạo ra 'kỳ tích' dù phải chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, năm 2026 là năm hệ thống năng lượng nước ta chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh. Trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó về năng lượng; chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Kỳ tích quản trị điều hành, bảo đảm an ninh năng lượng 2026

Trên nền 102 trên 177 nước gặp khó, với những hình ảnh như Iraq sập lưới toàn quốc giữa nền nhiệt 50°C, Ukraine chỉ còn khoảng 11,5 GW công suất khả dụng giữa mùa đông, nhiều nước phải phân phối nhiên liệu theo định mức, theo chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Công thương, để Việt Nam có thể giữ được vị trí trong nhóm 13 điểm sáng không phải điều hiển nhiên. 

Dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, sự đồng hành của Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, thể chế từng bước được khơi thông và chúng ta đã giữ vững ba điều quan trọng.

"Việc Việt Nam giữ vững vị trí này không phải điều hiển nhiên. Đó là kết quả của tuyến chỉ đạo thống nhất từ Trung ương tới cơ sở, của điều hành chủ động, quyết liệt", Thứ trưởng Bộ Công thương nhấn mạnh. 

Theo đó, Việt Nam giữ đủ điện trong một năm khó khăn chưa có tiền lệ. Công suất cực đại lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026; hệ thống vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên. 

Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%, cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc 30.248 MW, vậy mà cả nước không phải cắt điện luân phiên. Điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84%, lần đầu ở mức xấp xỉ tốc độ tăng GDP. 

Chín tháng năm 2026, toàn ngành khởi công 136 công trình lưới điện, đóng điện 131 công trình. Kết quả ấy đến từ một chuỗi việc làm có tính toán: kế hoạch ba kịch bản được phê duyệt từ cuối năm 2025, lưới và nguồn đóng điện đúng mùa, tích nước, sửa chữa tổ máy hoàn tất trước mùa hè.

Hai là, nguồn cung xăng dầu vẫn được đảm bảo khi tuyến vận tải chiến lược bị phong toả. Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập ngày 4/3/2026, ngay sau khi gián đoạn bắt đầu. Hai cơ sở lọc dầu sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu trong chín tháng, Dung Quất chạy khoảng 123%, Nghi Sơn khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi. 

Khai thác dầu, condensate của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đạt 115% kế hoạch chín tháng, khí về bờ đạt 120%. Nguồn dầu thô được đa dạng hoá từ một lên hơn mười loại; Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt, chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Ba là, giữ giá năng lượng trong tầm kiểm soát. Nhà nước dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu, tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh chưa gồm thuế giá trị gia tăng.

Bốn là, thể chế được khơi thông đồng bộ: 9 văn kiện của Đảng; 3 luật, 2 nghị quyết của Quốc hội; 4 nghị định, 4 nghị quyết của Chính phủ; 3 chỉ thị, 1 công điện của Thủ tướng Chính phủ; 3 thông tư của Bộ Công Thương. Năm 2026 cũng là năm đầu tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc, tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương, năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn. Nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026 trong khi nguồn điện nền mới chưa kịp vào vận hành. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo tăng cao và năm 2028 tiếp tục tăng. Tại Hội nghị ngày 07/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã yêu cầu: Trong mọi trường hợp, phải cung ứng đủ năng lượng nói chung, đặc biệt là điện, cho nhu cầu phát triển kinh tế và đời sống Nhân dân.

Trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ điện

Báo cáo cho biết bảo đảm an ninh năng lượng năm 2027 khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao, nguồn điện nền mới chưa kịp vào vận hành, El Niño có thể kéo dài tới khoảng tháng 6/2027. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo 32.693 - 34.865 MW.

Kết luận Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 07/11/2026, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, cho phát triển kinh tế và đời sống Nhân dân. Các công trình nguồn, lưới bắt buộc vào vận hành năm 2027 phải thực hiện bằng được; ma trận công việc phải đi liền với ma trận trách nhiệm, ma trận rủi ro; việc thiết kế giải pháp là để phòng rủi ro tăng trưởng, không phải để tính phương án lùi.

Báo cáo đề xuất sáu nhóm giải pháp trung, dài hạn: Giảm phụ thuộc nhập khẩu; phát triển hạ tầng năng lượng; ứng phó an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học công nghệ, nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế. Phần kiến nghị tâp trung vào thể chế năng lượng sơ cấp, cơ chế đặc thù cho dự án cấp bách, nguồn lực dự trữ, cơ cấu nguồn điện, chính sách tài khóa.