Từ 'bài học' Hormuz: Một eo biển dài 900 km ở Đông Nam Á khiến thị trường dầu mỏ dậy sóng, 50% lượng dầu toàn cầu đi qua đây

Trong khi rắc rối xảy ra ở eo biển Hormuz còn chưa được giải quyết, các nhà đầu tư năng lượng đang chuyển sự chú ý sang một điểm kiểm soát hàng hải quan trọng khác: eo biển Malacca. Một báo cáo gần đây của CNBC lưu ý rằng thị trường năng lượng đang lo ngại rằng tiền lệ được thiết lập ở Hormuz có thể lan sang Đông Nam Á với các khoản phí tương tự.

Iran và Oman gần đây đã đề xuất cùng nhau quản lý Hormuz bằng cách áp dụng các khoản phí mới đối với các tàu thương mại đi qua.

Tehran coi các khoản phí này là bắt buộc đối với tất cả các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Oman mô tả chúng là phí dịch vụ tùy chọn bao gồm hỗ trợ hàng hải, hoạt động tìm kiếm cứu nạn và bảo vệ môi trường. Các quan chức Oman khẳng định rằng các khoản phí này không phải là phí quá cảnh và so sánh hệ thống này với các thỏa thuận dịch vụ tự nguyện được sử dụng ở eo biển Malacca.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư lo ngại rằng nếu phí quá cảnh được bình thường hóa ở Trung Đông, các quốc gia xung quanh eo biển Malacca có thể thấy cơ hội để làm theo. Thật vậy, đã có những báo cáo cho rằng Iran có thể áp đặt một khoản phí khổng lồ lên tới 2 triệu đô la đối với các tàu chở dầu đi qua hành lang Hormuz.

Eo biển Malacca là một tuyến đường thủy dài 900 km, giáp ranh giữa Indonesia, Malaysia và Thái Lan, nằm giữa bán đảo Mã Lai và đảo Sumatra của Indonesia. Nằm ở cửa phía nam của eo biển, thành phố Singapore đóng vai trò là trung tâm trung chuyển container nhộn nhịp nhất hành tinh và là địa điểm tiếp nhiên liệu tàu lớn nhất.

Hơn 94.000 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi năm, vận chuyển các mặt hàng năng lượng và nông sản thiết yếu. Đây là tuyến đường vận chuyển ngắn nhất nối liền Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, đóng vai trò là huyết mạch quan trọng cho đến 30% hàng hóa giao dịch toàn cầu và gần một nửa lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới. Cụ thể hơn, đây là tuyến đường biển ngắn nhất nối dầu thô Trung Đông với Đông Á, phục vụ các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Eo biển thu hẹp lại thành một điểm thắt cổ chai hiểm trở nhất - Kênh Phillips gần Singapore - nơi chỉ rộng chưa đến 2,8 km, khiến nó trở thành một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Nếu tuyến đường bị phong tỏa, việc hoàn toàn tránh eo biển sẽ buộc các tàu chở dầu phải đi đường vòng rất xa quanh lục địa Úc, làm tăng thêm 10 đến 15 ngày thời gian vận chuyển và làm tăng đáng kể chi phí nhiên liệu.

Một cuộc chiến thu phí đường thủy ở Malacca có thể ảnh hưởng nặng nề đến chi phí hoạt động của tàu chở dầu và làm giảm biên lợi nhuận của các nhà kinh doanh và lọc dầu toàn cầu. Sự bất ổn và chi phí gia tăng này sẽ làm gia tăng biến động thị trường, đẩy giá bảo hiểm hàng hải lên cao và gây áp lực tăng giá dầu toàn cầu.

Trung Quốc, đặc biệt, phải đối mặt với rủi ro rất lớn được gọi là "Tình thế tiến thoái lưỡng nan Malacca" vì có tới 80% lượng dầu nhập khẩu của nước này phụ thuộc vào việc vận chuyển qua eo biển Malacca.

Tuy nhiên, chính điều này cũng đã thúc đẩy Bắc Kinh phát triển các tuyến đường bộ và đường ống thay thế theo Sáng kiến Vành đai và Con đường thông qua Myanmar và Pakistan để tránh điểm nghẽn này. Chúng bao gồm Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Myanmar (CMEC) cũng như Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC).

Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước nhập khẩu lớn khác ở châu Á cũng đã dành nhiều năm để đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, mở rộng dự trữ dầu chiến lược và đầu tư vào cơ sở hạ tầng khí hóa lỏng (LNG) và đường ống dẫn để giảm thiểu rủi ro do gián đoạn hàng hải.

Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực đó, eo biển Malacca vẫn là cửa ngõ chính cho phần lớn năng lượng nhập khẩu của châu Á, có nghĩa là bất kỳ nỗ lực nào nhằm bình thường hóa phí quá cảnh hoặc các hạn chế khác ở đó sẽ gây ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.