Từ ONUS đến Mr Pips: Khi thiếu hiểu biết biến nhà đầu tư thành “con mồi”

Trong bối cảnh các kênh đầu tư ngày càng dễ tiếp cận nhưng cũng đầy rủi ro, việc nâng cao năng lực người tham gia thị trường trở thành bài toán cấp bách.

Hậu quả khi thị trường trở thành “sân chơi khép kín”

Ngày 28/3, lực lượng Công an triệt phá đường dây tội phạm công nghệ cao lợi dụng sàn tiền ảo ONUS để chiếm đoạt tài sản. Quá trình điều tra đã xác định các đối tượng đã thành lập 52 công ty, lừa đảo chiếm đoạt hàng chục nghìn tỷ đồng của người dân, bắt giữ, triệu tập làm việc với 142 đối tượng, trong đó có cả đối tượng chủ mưu, cầm đầu, thu giữ nhiều tài liệu, dữ liệu, vật chứng của vụ án.

Trong những "sân chơi khép kín" này, nhóm đối tượng thâu tóm toàn bộ chuỗi giá trị: từ phát hành tài sản, vận hành sàn đến điều phối giao dịch. Khi đó, giá cả không còn phản ánh cung - cầu thị trường mà hoàn toàn nằm trong sự thao túng của kẻ cầm đầu, biến nhà đầu tư thành "con mồi" trong một trận thế đã được dàn dựng sẵn.

Bên cạnh đó, sự phổ biến của các nền tảng giao dịch online cho thấy việc đầu tư ngày càng trở nên dễ dàng hơn. Chỉ với một chiếc smartphone, laptop, nhà đầu tư cá nhân có thể tiếp cận nhiều loại hình đầu tư, theo dõi thị trường theo thời gian thực và thực hiện giao dịch ngay lập tức. Điều này mở ra cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ khi không ít sàn giao dịch trong số này chưa được cấp phép.

Từ những câu chuyện như ONUS hay Mr Pips, có thể thấy việc nâng cao năng lực của nhà đầu tư cá nhân và phổ cập kiến thức tài chính đang trở thành yêu cầu cấp thiết để thị trường vốn Việt Nam phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững hơn.

Theo các chuyên gia tài chính, khi đầu tư loại hình tài sản với kỳ vọng lợi nhuận 10%, thì nhà đầu tư cũng cần xác định rủi ro tương ứng. Bởi lợi ích và rủi ro trong đầu tư tài chính luôn có sự song hành.

Ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm dự án ChainTracer, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết, trong giai đoạn phát triển mới của thị trường tại Việt Nam, chúng ta cần hết sức cẩn trọng đối với các dự án DeFi (Tài chính phi tập trung) chưa được kiểm chứng, hoặc khi bản thân chưa trang bị đủ kiến thức và kinh nghiệm về lĩnh vực này.

Phần lớn người dân khi tham gia đầu tư đều có tâm lý muốn giàu nhanh, đạt lợi nhuận cao trong ngắn hạn và chấp nhận bỏ qua các yếu tố rủi ro. Từ đó, họ dễ dàng bị hấp dẫn bởi những quảng cáo từ những nền tảng lừa đảo.

“Những bài học từ các vụ lừa đảo nghìn tỷ cho thấy, thị trường tài chính không phải là nơi làm giàu nhanh chóng. Đây là quá trình dài hạn, đòi hỏi kiến thức, kỷ luật và sự kiên nhẫn. Khi nhà đầu tư cá nhân hiểu rõ điều này, thị trường sẽ bước vào giai đoạn phát triển trưởng thành hơn”, ông Dinh nhận định.

Để các nhà đầu tư cá nhân trưởng thành

Thực tế, rủi ro không chỉ nằm ở các DeFi “rác” để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của nhà đầu tư mà còn ở sự thiếu ổn định của các sàn không được cấp phép tại Việt Nam.

P2P (Peer-to-Peer - Ngang hàng) là hình thức mua bán, trao đổi tài sản mã hóa trực tiếp giữa hai người, thông qua các nền tảng trực tuyến. Trên các sàn giao dịch tiền mã hóa, người dùng có thể bán USDT, Bitcoin hoặc các token khác bằng tiền pháp định, thanh toán bằng tài khoản ngân hàng.

Các bài viết về lỗi giao dịch mua bán P2P trên OKX được người dùng chia sẻ khắp mạng xã hội. Nhiều người hoang mang, sợ tài sản bị kẹt lại trên sàn vì không nhận được bất kỳ thông báo nào từ nền tảng.

Sau đó, trang OKX Việt Nam - Thảo luận mới đưa ra thông báo trên Telegram: "Hiện tại tính năng giao dịch P2P trên OKX đang trong quá trình bảo trì hệ thống. Đội ngũ kỹ thuật đang khẩn trương xử lý và dịch vụ sẽ sớm hoạt động trở lại bình thường. Mong người dùng thông cảm cho sự bất tiện này".

Như vậy, việc nâng cao kiến thức, nhận thức về thị trường cũng như các sản phẩm tài chính trên thị trường là rất cấp thiết, nhằm tránh các rủi ro, tìm ra kênh đầu tư phù hợp với chiến lược phân bổ tài sản, khả năng tài chính của mỗi nhà đầu tư cá nhân điển hình.

Đây cũng là mục tiêu trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững thị trường tài chính. Bởi lẽ, nếu việc triệt phá các đường dây lừa đảo chỉ là xử lý phần "ngọn", thì giáo dục tài chính chính là giải pháp từ phần "gốc" để bảo vệ nhà đầu tư.

Bà Nguyễn Thị Hằng Nga, lãnh đạo một đơn vị chứng khoán cho rằng, cần sớm xây dựng chương trình giáo dục tài chính quốc gia về đầu tư dài hạn. Trong đó, các cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp và các định chế tài chính cần phối hợp chặt chẽ để phổ biến kiến thức cho công chúng. Đặc biệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên xem xét đưa nội dung lập kế hoạch tài chính cá nhân, các công cụ và lợi ích của việc đầu tư sớm vào chương trình giáo dục phổ thông.

Song hành với việc củng cố nền tảng tri thức, bài toán xây dựng niềm tin còn trở nên đặc biệt cấp thiết đối với những lĩnh vực mang tính đặc thù như tài sản số.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) chia sẻ, trong giai đoạn đầu triển khai thí điểm, xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư sẽ là thách thức lớn đối với các sàn giao dịch trong nước. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp vận hành phải chủ động minh bạch mô hình hoạt động, tăng cường hướng dẫn quản trị rủi ro và xây dựng hệ sinh thái sản phẩm phù hợp để thu hút người dùng.

Bên cạnh đó, các cuộc đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng đầu tư cần được tổ chức thường xuyên nhằm cung cấp thông tin đầy đủ, góp phần định hình thị trường minh bạch. Thay vì chỉ tập trung vào rủi ro hay tâm lý e ngại, cần nhìn nhận thị trường tài sản mã hóa ở góc độ dài hạn, dựa trên nền tảng công nghệ và tiềm năng thực tế.

“Với bước đi từ chương trình thí điểm, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ từng bước hình thành cấu trúc mới. Ở đó, công nghệ, cơ quan quản lý và nhà đầu tư cùng tham gia xây dựng một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và trách nhiệm hơn”, ông Trung nhấn mạnh.

Rõ ràng, khi nhà đầu tư cá nhân trưởng thành hơn, thị trường vốn mới có thể phát triển bền vững. Những bài học từ ONUS hay Mr Pips vì vậy không chỉ là câu chuyện xử lý vi phạm, mà còn là lời cảnh báo về nhu cầu cấp thiết nâng cao năng lực tài chính của người dân.