Tung hô là vậy nhưng trình độ sản xuất chip của Trung Quốc vẫn "mắc kẹt ở năm 2004", bám đuổi ASML trong tuyệt vọng

Ngành sản xuất chip của Trung Quốc đang bị tụt hậu tới 22 năm so với công nghệ của ASML (Hà Lan). Trong khi các công ty đến từ Đài Loan (Trung Quốc) đã đưa các thiết bị quang khắc siêu cực tím (EUV) vào vận hành quy mô lớn suốt ít nhất 5 năm qua, thì phải khoảng 10 năm nữa Trung Quốc mới có thể tự sản xuất được dòng máy này.

Ngay cả với máy quang khắc cực tím sâu (DUV) — thế hệ tiền nhiệm của EUV — cũng phải mất ít nhất từ 2 đến 5 năm nữa Trung Quốc mới có thể sản xuất thương mại hàng loạt.

Nỗ lực bám đuổi tuyệt vọng

Ngành công nghiệp bán dẫn Trung Quốc đang tụt hậu sâu so với công nghệ phương Tây. Dẫn báo cáo phân tích từ tập đoàn tài chính Thụy Sĩ UBS Group AG, trang TrendForce cho biết năng lực hiện tại của quốc gia tỷ dân này chỉ tương đương với trình độ của ASML vào năm 2004.

ASML là tập đoàn của Hà Lan và cũng là nhà sản xuất máy quang khắc lớn nhất thế giới. Trước khi xung đột thương mại Mỹ - Trung bùng nổ vào năm 2018, công ty này vẫn tự do xuất khẩu thiết bị và cung cấp dịch vụ bảo trì cho các đối tác tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, các hoạt động này hiện đã bị siết chặt nghiêm ngặt. Ngược lại, các máy quang khắc của ASML lại trở thành cánh tay đắc lực cho TSMC (Đài Loan - Trung Quốc) — nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất hành tinh. TSMC hiện gia công vi xử lý cho hàng loạt ông lớn như Apple, Qualcomm, AMD, Nvidia... Trước đây không lâu, danh sách khách hàng của TSMC từng bao gồm cả các nhà phát triển vi xử lý của Nga.

Cần thêm nhiều thời gian

Tới đầu mùa thu năm 2026, những cỗ máy quang khắc tân tiến nhất thế giới hiện nay là dòng máy sử dụng công nghệ siêu cực tím (EUV). ASML đã sản xuất và thương mại hóa dòng máy này trong nhiều năm, cho phép tạo ra các vi mạch trên tiến trình cực mỏng, bao gồm cả tiến trình 2nm.

Thế hệ máy quang khắc trước đó vận hành dựa trên công nghệ cực tím sâu (DUV). Dù không thể đáp ứng các tiêu chuẩn tiến trình siêu nhỏ, dòng máy này vẫn giữ vai trò quan trọng và nằm trong danh mục sản phẩm của ASML.

Dẫn dự báo từ UBS Group AG, hãng tin Bloomberg cho biết Trung Quốc sẽ phải mất khoảng 10 năm nữa mới có thể sở hữu máy quang khắc EUV do chính mình tự chủ. Còn với máy quang khắc DUV, quốc gia này cũng cần từ 2 đến 5 năm mới đạt tới giai đoạn sản xuất hàng loạt.

Cuộc đua ráo riết

Trung Quốc rõ ràng đang tăng tốc trong cuộc đua tự chủ thiết bị sản xuất vi chip tiên tiến. Theo Bloomberg , UBS Group AG ghi nhận nhiều tín hiệu cho thấy tiến trình này đang có bước tiến — nổi bật là sự bùng nổ về số lượng bằng sáng chế tại Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực nguồn sáng và hệ thống laser.

Các biện pháp trừng phạt từ phương Tây vô hình trung lại trở thành động lực thúc đẩy Trung Quốc đẩy nhanh tốc độ tự nghiên cứu. Lệnh cấm đã khiến ASML mất quyền cung cấp máy quang khắc EUV lẫn dịch vụ sửa chữa thiết bị đã giao cho Trung Quốc. Trang TrendForce nhận định, rào cản này không chỉ gây khó cho Bắc Kinh mà còn giáng đòn đau vào doanh thu tổng thể của ASML, đặc biệt là mảng kinh doanh tại thị trường Trung Quốc.

Tham vọng tự chủ bán dẫn của Bắc Kinh đang khiến nhu cầu mua máy quang khắc ASML tại thị trường này sụt giảm nhanh chóng. Theo báo cáo tài chính mới nhất của ASML, đóng góp của Trung Quốc vào tổng doanh thu thuần từ bán hệ thống theo khu vực đã giảm xuống còn 14% trong quý II/2026, so với mức 19% của quý I/2026.

Nỗ lực bằng mọi giá

Theo thông tin từ dịch vụ tài chính BigGo Finance , dữ liệu của UBS Group AG về khoảng cách nhiều thập kỷ giữa Trung Quốc và ASML được tổng hợp từ nhiều nguồn, bao gồm cả thông tin rò rỉ từ dự án bí mật do chính phủ Trung Quốc bảo trợ nhằm tự phát triển hệ thống quang khắc EUV.

Về quy mô và tầm ảnh hưởng đối với địa chính trị toàn cầu, dự án này được ví như "Dự án Manhattan" của Trung Quốc, phản ánh nguồn lực khổng lồ được đổ vào đây. Đây được xem là quân bài chiến lược đối với tham vọng bán dẫn của Bắc Kinh.

Mức độ chịu chi của Trung Quốc cho giấc mơ tự chủ máy quang khắc từng được hé lộ phần nào qua cuộc điều tra của hãng tin Reuters vào cuối năm 2025. Báo cáo cho thấy Trung Quốc đã bước qua giai đoạn nghiên cứu lý thuyết để tiến tới chế tạo mẫu thử cho laser EUV. Tại thời điểm điều tra, hệ thống này đang trong quá trình vận hành thử nghiệm. Dù thiết bị đã phát ra tia cực tím EUV vào cuối năm 2025, nó vẫn chưa đủ điều kiện để đưa vào dây chuyền sản xuất chip thực tế.

Quyết tâm tiến về phía trước

Đến tháng 7/2026, Reuters tiếp tục phát hành một báo cáo mới cho biết Trung Quốc đã bắt đầu sản xuất hàng loạt các máy quang khắc DUV nội địa. Đơn vị dẫn dắt tiến trình này là Tập đoàn Công nghệ Điện tử Ái Thịnh Na (Aishengna Electronic Technology Group) — một doanh nghiệp nhà nước khá kín tiếng có trụ sở tại Thượng Hải. Theo TrendForce , Aishengna được cho là đã quy tụ dàn nhân sự nòng cốt từ nhiều startup quang khắc hàng đầu trong nước.

Song song với đó, các nhà sản xuất thiết bị bán dẫn Trung Quốc cũng đang thừa thắng xông lên nhờ làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào ngành công nghiệp bán dẫn nội địa. Dẫn dự báo từ Goldman Sachs, tờ South China Morning Post cho biết chi tiêu cho thiết bị sản xuất chip tại Trung Quốc dự kiến sẽ tăng từ khoảng 44,3 tỷ USD năm 2026 lên 53 tỷ USD vào năm 2027 và chạm mốc 60,7 tỷ USD vào năm 2028.