Ukraine tăng tốc, Nga không đứng yên: Cuộc đua ai nhanh hơn đang diễn ra ở một mặt trận khác

Sau hơn 4 năm chiến sự, cục diện Ukraine đang dần được quyết định không chỉ trên chiến trường mà còn trong các nhà máy. Khi vũ khí bị tiêu hao với tốc độ chưa từng có, lợi thế ngày càng phụ thuộc vào việc bên nào có thể sản xuất, bổ sung và đưa vũ khí mới ra tiền tuyến nhanh hơn.

Ukraine tăng tốc

Ukraine đang cố biến điểm yếu từng khiến nước này phụ thuộc nặng nề vào viện trợ phương Tây thành lợi thế mới: xây dựng một ngành công nghiệp quốc phòng đủ lớn để tự cung cấp phần đáng kể vũ khí cho quân đội.

Theo Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine, công suất sản xuất quốc phòng của nước này trong năm 2026 được ước tính đạt 55 tỷ USD, cao gấp 55 lần so với thời điểm Nga bắt đầu chiến dịch quân sự toàn diện. Riêng năm 2025, hơn 70% ngân sách mua sắm vũ khí của Ukraine được dành cho sản phẩm trong nước.

Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết tỷ trọng vũ khí, khí tài và đạn dược mua từ các doanh nghiệp nội địa tăng từ 46% năm 2024 lên 82% năm 2025, với giá trị gần 430 tỷ hryvnia.

Drone là ví dụ rõ nhất.

Từ một giải pháp tình thế khi Ukraine thiếu đạn pháo, drone FPV đã trở thành vũ khí tiêu hao được sản xuất ở quy mô công nghiệp. Theo phía Ukraine, năng lực sản xuất FPV hiện vượt 8 triệu chiếc/năm, với hơn 160 doanh nghiệp tham gia. Kiev tuyên bố FPV gây ra khoảng 60% tổn thất cho lực lượng Nga trong năm 2025, dù đây là số liệu từ phía Ukraine và chưa được kiểm chứng độc lập.

Điểm đáng chú ý nằm ở tốc độ. Drone có thể liên tục được cải tiến dựa trên dữ liệu chiến trường rồi nhanh chóng chuyển sang sản xuất. Vì thế, đối đầu drone trở thành phép thử về khả năng đổi mới và sản xuất hàng loạt trong thời gian thực.

Ukraine đang tìm cách đưa mô hình này sang các lĩnh vực khác. Ngày 3/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết nước này đã đạt năng lực sản xuất một số vũ khí công nghệ cao ở quy mô mà về dài hạn có thể vượt Nga, trong đó có drone, hệ thống không người lái mặt đất, tên lửa và tác chiến điện tử.

Kiev cũng rút ngắn chu trình phát triển → thử nghiệm → đưa vào sử dụng → sản xuất hàng loạt. Chỉ riêng tháng 5/2026, Bộ Quốc phòng Ukraine phê duyệt 175 mẫu vũ khí và khí tài mới, gần 93% do các công ty quốc phòng trong nước phát triển và sản xuất.

Với drone, tốc độ còn nhanh hơn. Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết 95% UAV được đặt mua hiện là sản phẩm nội địa. Trong chưa đầy 5 tháng đầu năm 2026, quân đội nhận 485.000 UAV và thiết bị không người lái, với thời gian trung bình từ đặt hàng đến nhận sản phẩm có sẵn chỉ khoảng 9 ngày.

Nga không đứng yên, lợi thế nằm ở quy mô

Nếu Ukraine đang cố biến tốc độ đổi mới thành lợi thế, Nga cũng tăng tốc sản xuất để duy trì sức ép. Điểm khác biệt là Moscow sở hữu lợi thế mà Kiev khó sánh bằng: quy mô công nghiệp quốc phòng và nguồn lực tài chính.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), Nga đã chi khoảng 186,2 tỷ USD cho quốc phòng trong năm 2025, tương đương hơn 7,3% GDP. Mức chi này gần gấp ba lần năm 2021, cho thấy quy mô nguồn lực Moscow dành cho chiến sự đã thay đổi rất lớn.

IISS đánh giá Nga vẫn có khả năng duy trì chiến sự trong năm thứ năm, trong khi các chương trình sản xuất quốc phòng và tuyển quân tiếp tục được mở rộng. Những tổn thất trên chiến trường chưa đủ để khiến cỗ máy quân sự Nga ngừng hoạt động.

Tên lửa là ví dụ rõ nhất.

Theo Critical Threats Project, dựa trên thông tin từ một quan chức Ukraine, vào mùa xuân 2026 Nga có thể sản xuất mỗi tháng khoảng 40-50 tên lửa Kh-101, 60-70 tên lửa đạn đạo Iskander-M và khoảng 10 tên lửa Iskander-K. Chỉ riêng ba dòng này đã tương đương 110-130 tên lửa mỗi tháng.

Nguồn này ước tính sản lượng tên lửa Nga có thể vượt sản lượng tên lửa đánh chặn PAC-3 Patriot của Mỹ, vốn được cho là khoảng 600 quả/năm, tương đương 50 quả/tháng. Nếu các ước tính trên chính xác, đây là bài toán đặc biệt khó với Ukraine: Moscow liên tục tạo ra vũ khí tấn công, trong khi Kiev phải dùng những tên lửa phòng không đắt đỏ để đánh chặn.

Nga cũng nhanh chóng học hỏi từ chiến trường. Moscow đã cải tiến Kh-101, bổ sung mồi bẫy và các biện pháp gây nhiễu nhằm tăng khả năng vượt qua phòng không Ukraine, đồng thời điều chỉnh thiết kế và chiến thuật sử dụng drone.

Cuộc đua vì thế có hai tầng: sản xuất nhiều hơn và cải tiến nhanh hơn.

Drone cũng trở thành một mặt trận quan trọng. Nga tăng quy mô sử dụng UAV trong các cuộc tập kích, buộc Ukraine phải tiêu hao tên lửa phòng không, drone đánh chặn và phương tiện tác chiến điện tử. Ngày 5/8, Tổng thống Vladimir Putin bổ nhiệm người đứng đầu Lực lượng Hệ thống Không người lái mới của Nga, cho thấy Moscow đang thể chế hóa năng lực này.

Cuộc đua giờ là ai bù hao hụt nhanh hơn?

Khi cả hai bên đều có khả năng sản xuất vũ khí với quy mô lớn, câu hỏi quyết định không còn đơn giản là ai sở hữu vũ khí mạnh hơn, mà là ai có thể duy trì tốc độ sản xuất đủ lâu để bù lượng vũ khí bị tiêu hao.

Drone cho thấy rõ nhất sự thay đổi. IISS nhận định UAV đã trở thành một trong những loại vũ khí gây tổn thất chủ lực trên chiến trường Ukraine, với tỷ trọng được đánh giá lên tới 80% tổn thất ở tiền tuyến vào năm 2025, vượt qua pháo binh.

Ukraine đặt mục tiêu sản xuất 6-7 triệu drone FPV cỡ nhỏ trong năm 2026, tương đương khoảng 500.000 chiếc mỗi tháng. Reuters dẫn thông tin từ Lầu Năm Góc cho biết năng lực sản xuất drone thời chiến của Ukraine hiện đã vượt xa ngành công nghiệp Mỹ ở một số phân khúc.

Nhưng sản xuất nhiều chỉ có ý nghĩa nếu đối phương không thể phá vỡ tốc độ thay thế.

Một drone bị bắn hạ không nhất thiết là tổn thất lớn nếu nó nhanh chóng được thay thế. Ngược lại, hàng nghìn UAV xuất hiện trên chiến trường buộc bên phòng thủ phải liên tục tiêu hao tên lửa phòng không, drone đánh chặn và thiết bị tác chiến điện tử. Cuộc chiến vì thế tạo ra một vòng xoáy: sản xuất → tấn công → đánh chặn → tiêu hao → sản xuất trở lại.

Ukraine đang muốn đưa mô hình sản xuất nhanh từ drone sang tên lửa và vũ khí tầm xa. Ngày 7/8, Zelensky tuyên bố Kiev muốn "sản xuất tên lửa giống như đã sản xuất drone", đồng thời thúc đẩy chương trình phòng thủ tên lửa đạn đạo Freyja với châu Âu.

Ở chiều ngược lại, Nga tiếp tục duy trì các đợt tập kích quy mô lớn. Ngày 31/7, Moscow phóng 35 tên lửa và 185 UAV vào Ukraine. Mỗi đợt như vậy lại buộc Kiev tiêu hao thêm vũ khí phòng không và các phương tiện đánh chặn.

Đó là lý do nhà máy phía sau chiến tuyến đang ngày càng quan trọng không kém chiến hào phía trước. Cuộc chiến có thể không được quyết định bởi một loại vũ khí duy nhất, mà bởi khả năng duy trì cả chuỗi sản xuất – tiêu hao – thay thế.