Iran: Mở lại eo biển Hormuz không đồng nghĩa khôi phục hiện trạng trước chiến tranh

Các quan chức Iran cho biết những cuộc đàm phán kỹ thuật với Oman không đồng nghĩa eo biển sẽ sớm được mở hoàn toàn. Tehran khẳng định đây là thỏa thuận song phương với Oman, không có sự tham gia của Mỹ và vẫn bảo đảm vai trò kiểm soát an ninh của Iran tại tuyến đường thủy chiến lược này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết hai bên đã thống nhất về tọa độ các tuyến hàng hải được đề xuất và đang hoàn thiện tuyên bố chung.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng thỏa thuận kỹ thuật này "không thể tự bảo đảm an toàn cho hoạt động hàng hải", đồng thời cáo buộc các hoạt động quân sự và sức ép của Mỹ vẫn là rào cản lớn đối với việc bình thường hóa giao thông qua eo biển Hormuz.

Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi cho biết một thỏa thuận tạm thời về vận tải biển với Oman có thể có hiệu lực từ hai đến bốn tháng. Theo ông, việc Mỹ thực hiện các cam kết trong Bản ghi nhớ Islamabad là điều kiện cần để tiến tới mở lại eo biển, nhưng điều đó vẫn chưa đủ.

Tehran muốn thiết lập cơ chế quản lý mới

Truyền thông Iran, trong đó có hãng Fars News dẫn nguồn tin thân cận với nhóm đàm phán cho rằng eo biển Hormuz chỉ có thể được mở lại sau khi Washington thực hiện những bước đi cụ thể nhằm tuân thủ các cam kết đã đưa ra.

Nguồn tin cũng cáo buộc Mỹ cản trở quá trình bình thường hóa vận tải biển thông qua hoạt động quân sự, phong tỏa hải quân và việc đình chỉ các miễn trừ đối với xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu của Iran.

'Không thể quay trở lại trật tự trước chiến tranh'

Các quan chức Iran nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu của các cuộc đàm phán không chỉ là khôi phục lưu thông hàng hải, mà còn xây dựng một khuôn khổ quản lý mới đối với eo biển Hormuz.

Saeed Ajorlou, thành viên ủy ban truyền thông của phái đoàn đàm phán Iran, cho biết Điều 5 của Bản ghi nhớ Islamabad quy định Iran sẽ đảm nhiệm các nhiệm vụ liên quan đến an ninh, rà phá bom mìn, dịch vụ hàng hải và quản lý hoạt động tại eo biển.

Theo ông, cơ chế này có thể được duy trì trong một đến ba tháng tùy theo tiến triển của các cuộc đàm phán rộng hơn.

"Chế độ quá cảnh tại eo biển Hormuz không nên quay trở lại tình trạng trước chiến tranh. Nguyên tắc này phải được khẳng định cả trên thực địa lẫn trong các văn bản chính thức", ông Ajorlou nói.

Trong khi đó, Nour News - cơ quan truyền thông có liên hệ với Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho rằng các cuộc đàm phán với Oman chỉ mang tính kỹ thuật về quản lý giao thông hàng hải và chưa đồng nghĩa với một thỏa thuận mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.

Nguồn tin cho biết nhiều vấn đề chính trị quan trọng vẫn chưa được giải quyết, bao gồm việc thực hiện Bản ghi nhớ Islamabad, hoàn trả tài sản tài chính của Iran và các cơ chế quản lý, an ninh đối với eo biển trong tương lai.

Quốc hội Iran khẳng định sẽ không chấp nhận trật tự cũ

Hassan Ghashghavi, người phát ngôn Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội, tuyên bố Tehran sẽ bác bỏ mọi sáng kiến vận tải biển mà Mỹ tìm cách áp đặt thông qua sức ép hoặc đe dọa.

"Tình hình ở eo biển Hormuz chắc chắn sẽ không thể trở lại như trước chiến tranh", ông nói.

Nhiều nghị sĩ Iran cũng cho rằng việc duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz là vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia, đồng thời cảnh báo sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào làm suy giảm vai trò của Tehran.