Vì sao có nhà dùng tay nắm cửa tròn, nhà lại dùng tay nắm cửa gạt ngang? Khác biệt quan trọng không phải ai cũng biết

Trong cùng một ngôi nhà, cửa phòng ngủ có thể dùng núm tròn, trong khi cửa chính hoặc nhà vệ sinh lại lắp tay gạt ngang. Hai thiết kế này không chỉ khác nhau về kiểu dáng. Cách bàn tay tạo lực, mức độ thuận tiện và người sử dụng mới là những yếu tố cần cân nhắc.

Cả núm tròn và tay gạt đều làm quay trục khóa để kéo chốt cửa vào trong. Tuy nhiên, cách người dùng truyền lực lên bộ khóa lại khác nhau.

Với núm tròn, người dùng phải bao lấy núm bằng các ngón tay, giữ chắc rồi xoay cổ tay. Tay gạt có phần cần kéo dài ra khỏi trục quay nên chỉ cần ấn xuống. Theo tài liệu vật lý của OpenStax - dự án học liệu của Đại học Rice (Mỹ), mô-men xoắn phụ thuộc vào lực và chiều dài cánh tay đòn. Vì vậy, tay gạt thường tạo chuyển động quay thuận lợi mà không đòi hỏi siết bàn tay quá mạnh. 

Sự khác biệt này rõ hơn với người cao tuổi, người đau khớp, yếu lực nắm hoặc gặp khó khăn khi vận động bàn tay. Tay gạt còn có thể được ấn bằng lòng bàn tay, nắm tay khép hoặc khuỷu tay khi người dùng đang xách đồ, bế trẻ.

Hướng dẫn của Hội đồng Tiếp cận Hoa Kỳ – U.S. Access Board yêu cầu phụ kiện trên cửa tiếp cận phải vận hành được bằng một tay, không cần nắm chặt, véo hoặc xoắn cổ tay; lực thao tác tối đa là 5 pound-force, tương đương khoảng 22,2 N.

Cơ quan này cho biết tay gạt và tay kéo chữ U phục vụ được phạm vi người dùng rộng hơn. Núm tròn thông thường không đáp ứng tiêu chí đối với cửa tiếp cận do người sử dụng phải xoay cổ tay.

Approved Document M, tài liệu hướng dẫn quy định xây dựng của Chính phủ Anh, cũng lấy tay gạt làm ví dụ về phụ kiện có thể thao tác bằng một tay với bàn tay khép. Đây là lý do tay gạt thường xuất hiện tại bệnh viện, khách sạn, trường học, văn phòng và những nơi chú trọng khả năng tiếp cận.

Vì sao núm tròn vẫn phổ biến?

Dễ thao tác hơn không có nghĩa tay gạt phù hợp với mọi cánh cửa. Núm tròn vẫn được lựa chọn nhờ thiết kế gọn, ít nhô sang hai bên và dễ kết hợp với cửa gỗ, nội thất mang phong cách truyền thống.

Ở hành lang hẹp, phòng kho hoặc vị trí người qua lại sát cánh cửa, núm tròn có thể giảm nguy cơ túi xách, dây đeo hay quần áo móc vào tay cầm. Tuy nhiên, người mua vẫn nên kiểm tra kích thước thực tế vì một số mẫu núm khá lớn.

Núm tròn cũng khó bị tác động ngoài ý muốn hơn. Tay gạt có thể bị ấn xuống khi khuỷu tay va phải, đồ vật mắc vào hoặc thú nuôi lớn chồm lên.

Theo hãng khóa Schlage, một số gia đình có trẻ nhỏ chọn núm tròn vì bàn tay trẻ khó bao lấy núm và tạo đủ lực xoay hơn so với việc ấn tay gạt. Trong khi đó, tay gạt thường được lựa chọn cho người cao tuổi, người bị viêm khớp hoặc suy giảm lực nắm.

Dù vậy, núm tròn không phải thiết bị bảo vệ trẻ em. Với cửa ban công, cầu thang, phòng chứa hóa chất hoặc khu vực nguy hiểm, gia đình vẫn cần khóa, chốt an toàn hay thiết bị hạn chế mở chuyên dụng.

Cũng không nên mặc định tay gạt kém an toàn hơn núm tròn. Tiêu chuẩn ANSI/BHMA đối với bộ khóa dân dụng đánh giá riêng các yếu tố như độ bền, sức chịu lực, khả năng bảo mật và độ bền bề mặt. Khả năng chống đột nhập vì thế phụ thuộc nhiều hơn vào lõi khóa, thân khóa, chốt, khung cửa và chất lượng lắp đặt.

Khi nào nên dùng từng loại?

Với cửa sử dụng thường xuyên, tay gạt thường thuận tiện hơn. Cửa chính, cửa bếp, phòng làm việc và nhà vệ sinh là những nơi người dùng có thể phải mở cửa khi đang cầm đồ hoặc tay bị ướt. Riêng nhà vệ sinh nên chọn loại có chốt riêng tư và cơ chế mở khẩn cấp từ bên ngoài.

Nhà có người cao tuổi, người đau khớp hoặc người khuyết tật vận động nên ưu tiên tay gạt tại phòng ngủ, nhà vệ sinh và các lối đi chính. Mẫu có đầu bo cong giúp hạn chế quần áo, dây đeo mắc vào đầu cần.

Núm tròn phù hợp hơn với phòng kho, tủ đồ, cửa ít sử dụng, hành lang hẹp hoặc không gian cổ điển. Với phòng trẻ nhỏ, lựa chọn tùy mục đích: tay gạt giúp trẻ mở cửa dễ hơn; núm tròn có thể làm chậm việc trẻ tự ý mở nhưng không thay thế khóa an toàn.

Trước khi mua, người dùng nên thử mở bằng một tay, thậm chí với bàn tay khép. U.S. Access Board nhận định đây là phép thử đáng tin cậy để đánh giá khả năng sử dụng của phụ kiện, dù không phải yêu cầu bắt buộc trong tiêu chuẩn. Người mua cũng cần kiểm tra độ dày cánh cửa, chiều mở, khoảng cách tâm khóa và loại khóa cần dùng.