Vì sao vé bay từ Mỹ về Việt Nam luôn có một dòng phí mang tên ngày 11/9?

Tên đầy đủ theo quy định của khoản này là Passenger Civil Aviation Security Fee nhưng mọi người vẫn thường quen gọi là phí an ninh 11 tháng 9 và được hiển thị trên vé bằng ký hiệu AY. Mức thu hiện hành được áp dụng là 5,60 USD cho mỗi chặng bay một chiều và tối đa là 11, 20 USD đối với một vé khứ hồi. Con số này tương đương với khoảng 147.000 đồng cho một chặng di chuyển.

Điểm khiến nhiều hành khách Việt cảm thấy thắc mắc nằm ở chỗ khoản phí này chỉ bắt đầu kích hoạt khi hành khách cất cánh từ một sân bay tọa lạc trên đất Mỹ. Với một chiếc vé khứ hồi khởi hành từ Thành phố Hồ Chí Minh bay sang Mỹ rồi quay về thì chiều đi hoàn toàn được miễn nhiễm và dòng mã AY chỉ xuất hiện ở chiều bay về. Tuy nhiên với những hành trình bắt buộc phải quá cảnh quá lâu tại Mỹ thì phí có thể sẽ bị tính lặp lại thêm một lần nữa. Nguyên nhân là vì nếu thời gian chờ nối chuyến vượt quá một giới hạn nhất định thì chặng bay tiếp theo sẽ bị hệ thống xem như một chuyến đi hoàn toàn mới.

Toàn bộ số tiền thu về sẽ được dùng để tài trợ trực tiếp cho Cục An ninh Vận tải hay còn gọi là TSA. Đây là lực lượng soi chiếu liên bang được thành lập dưới thời Tổng thống George W Bush nhằm thay thế hoàn toàn cho các công ty bảo vệ tư nhân mà các hãng bay từng tự mình thuê mướn trước đây.

Mức thu này vốn không hề được ấn định cố định ngay từ những ngày đầu. Vào giai đoạn sơ khai thì mỗi chặng bay chỉ bị thu 2, 50 USD và mức trần giới hạn cho vé khứ hồi là 10 USD. Đến ngày 21 tháng 7 năm 2014 thì mức phí này đã được điều chỉnh tăng lên thành 5,60 USD cho mỗi chặng một chiều. Sau đó Quốc hội Mỹ đã phải ban hành một đạo luật riêng vào tháng 12 năm 2014 để khôi phục lại mức trần 11,20 USD cho vé khứ hồi sau khi phía TSA từng có ý định bãi bỏ quy định này.

Nhưng câu hỏi đáng để tâm nhất hoàn toàn không nằm ở việc hành khách phải trả bao nhiêu tiền mà là khoản tiền đó đang thực sự chi trả cho những điều gì? Bởi lẽ phần lớn những thay đổi đắt đỏ và khắt khe nhất của ngành hàng không sau sự kiện lịch sử năm 2001 không chỉ giới hạn ở việc bắt buộc hành khách cởi giày trước cửa soi chiếu. Sự tập trung lớn nhất được dồn vào một kịch bản tồi tệ hơn rất nhiều khi kẻ xấu đã lọt qua được mọi hàng rào an ninh và đang hiện diện ngay bên trong khoang hành khách.

Buổi sáng mọi giả định an toàn cùng sụp đổ

Vào ngày 11 tháng 9 năm 2001 thảm kịch khủng bố cướp đi sinh mạng của gần ba ngàn người đã đánh sập hoàn toàn hệ thống phòng vệ hàng không bấy giờ. Trước sự kiện chấn động này cơ quan hàng không liên bang FAA và FBI từng phối hợp xây dựng một bộ quy tắc ứng phó tiêu chuẩn mang niềm tin ngây thơ rằng một vụ cướp máy bay càng kéo dài thì càng dễ kết thúc êm thấm.

Hệ thống phòng thủ mềm đó được xây dựng dựa trên các giả định rằng không tặc luôn muốn sống sót và luôn có yêu sách để thương lượng cũng như không hề biết lái máy bay thương mại. Chính vì thế toàn bộ phi hành đoàn chỉ được huấn luyện cách chiều theo yêu cầu của kẻ bắt cóc để câu giờ chờ cơ hội hạ cánh an toàn.

Thế nhưng vào buổi sáng định mệnh ấy mọi trụ cột giả định đều đồng loạt vỡ vụn. Những tên khủng bố không cần tiền chuộc cũng chẳng thiết tha mạng sống. Chúng đã được huấn luyện bài bản để tự tay biến chiếc máy bay dân dụng thành thứ vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Khoản phí ngày 11/9 đang bảo vệ chúng ta như thế nào?

Những thay đổi mang tính cách mạng đã lập tức được áp dụng sau thảm kịch. Đầu tiên là sự ra đời của lực lượng TSA giúp chính quyền liên bang tiếp quản toàn bộ khâu soi chiếu an ninh. Tiếp đó hàng ngàn chiếc máy bay bị buộc phải hỏa tốc thay thế cửa buồng lái mỏng manh bằng vật liệu Kevlar chống đạn vững chắc.

Tư duy ứng phó với khủng hoảng cũng thay đổi hoàn toàn dựa trên nguyên tắc tối thượng là phi công tuyệt đối không được mở cửa nhượng bộ kẻ uy hiếp. Lý do rất đơn giản vì mất buồng lái đồng nghĩa với việc mất cả máy bay. Luật mới bắt buộc luôn phải có ít nhất hai người túc trực trong buồng lái ở mọi thời điểm. Mỗi khi cửa cần mở thì tiếp viên phải kéo xe đẩy thức ăn ra chắn ngang lối đi để tạo thành một vùng đệm an toàn che chắn tầm nhìn.

Hệ thống phòng thủ con người cũng được nâng cấp toàn diện khi lực lượng cảnh sát bay vô danh được tăng cường lên con số hàng ngàn. Thậm chí nhiều phi công tình nguyện còn được huấn luyện và cấp phép mang súng ngắn lên máy bay để tử thủ. Cuối cùng tư duy cam chịu đã bị xóa bỏ hoàn toàn khi cả tiếp viên lẫn hành khách đều được khuyến khích trở thành một lớp phòng thủ chủ động sẵn sàng vùng lên chống trả mọi dấu hiệu cướp máy bay.

Hơn 20 năm trôi qua những quy định an ninh khắt khe ngày nào giờ đã trở thành một phần hiển nhiên của mọi chuyến bay. Hành khách dần quen với việc cánh cửa buồng lái luôn khóa chặt và quen với cảnh tiếp viên kéo xe đẩy chắn ngang lối đi mỗi khi phi công bước ra ngoài. Dòng mã AY trị giá 5,60 USD cũng vậy khi nó cứ lặng lẽ nằm lọt thỏm giữa muôn vàn loại thuế phí trên tấm vé chiều về từ Mỹ.

Thế nhưng ẩn sau khoản tiền nhỏ bé và tưởng chừng vô tri ấy lại là một cái giá quá đắt mà ngành hàng không từng phải đánh đổi. Tại cánh đồng Shanksville xa xôi đài tưởng niệm chuyến bay năm nào được dựng lên giản dị với một tháp chuông gió gồm đúng 40 chiếc chuông nhôm. Mỗi khi có gió thổi qua 40 tiếng chuông lại ngân vang đại diện cho 40 con người quả cảm đã mãi mãi nằm lại để đổi lấy sự bình yên cho những chuyến bay của chúng ta ngày hôm nay.

Nguồn tham khảo: TSA (trang security fees và passenger fees FAQ), Báo cáo Ủy ban điều tra 11/9, FAA, Congressional Record (phiên thảo luận 16/9/2014 về mức trần phí), bảng thuế phí của các hãng hàng không Mỹ.