Mở toang cửa chào đón xe điện Trung Quốc, một nước Đông Nam Á đang phải trả giá

Tại Rayong, trung tâm sản xuất ô tô của Thái Lan, BYD, nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc, đã xây dựng nhà máy đầu tiên bên ngoài Trung Quốc, có diện tích bằng 180 sân bóng đá. Cách đó 32 km về phía nam, một nhà máy từng do General Motors điều hành hiện thuộc sở hữu của Great Wall Motor (Trung Quốc). Cách đó 10 phút lái xe, Ford đã tiếp quản một nhà máy lắp ráp xe từ nhà sản xuất ô tô Nhật Bản Suzuki.

Tất cả những điều này đã xảy ra trong vòng 5 năm qua, cho thấy ngành công nghiệp này đang trải qua giai đoạn biến động mạnh.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản thống trị thị trường Thái Lan . Họ đến vào những năm 1960, xây dựng chuỗi cung ứng và biến đất nước này thành “Detroit của phương Đông”.

Sau đó, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc xuất hiện.

Hiện nay, các hãng Trung Quốc chiếm khoảng 85% thị trường xe điện Thái Lan, tăng từ gần như bằng 0 cách đây 4 năm. Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản, chậm chân trong phát triển xe điện, đã gặp nhiều khó khăn. Trong năm 2024 và 2025, Subaru và Suzuki đã đóng cửa các nhà máy của họ tại Thái Lan, trong khi Nissan và Honda đã giảm sản lượng.

Một số nhà cung cấp phụ tùng ô tô Thái Lan cho các hãng Nhật Bản đã phá sản, đe dọa chuỗi cung ứng mà tạo việc làm cho khoảng 700.000 công nhân.

“Diễn biến nhanh hơn nhiều so với dự kiến”, ông Supavud Saicheua, Chủ tịch Hội đồng Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc gia, cơ quan hoạch định kinh tế trung ương của Thái Lan, cho biết. “Chúng tôi đã không lường trước được toàn cảnh”, ông nói thêm. “Tác động đối với Thái Lan còn nghiêm trọng hơn nhiều so với dự đoán của chúng tôi”.

Đối với một số nơi, Thái Lan là một bài học cảnh báo về những hậu quả không lường trước được khi mở toang cửa cho các nhà sản xuất xe điện của Trung Quốc.

Năm 2022, Thủ tướng Thái Lan lúc bấy giờ, Prayuth Chan-ocha, tuyên bố xe điện đóng vai trò quan trọng đối với tương lai kinh tế của đất nước và cuộc chiến chống ô nhiễm. Ông đặt mục tiêu đến năm 2030, xe không phát thải sẽ chiếm 30% tổng sản lượng xe của cả nước.

Sau đó, chính phủ đã triển khai cắt giảm thuế và trợ cấp, đồng thời cho phép nhập khẩu xe điện trong 2 năm trước khi các nhà sản xuất ô tô phải đáp ứng các yêu cầu nội địa hóa. Một hiệp định thương mại tự do giữa Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đồng nghĩa với việc các phương tiện này không phải chịu thuế hải quan.

Chỉ trong vài tháng, các thương hiệu ô tô Trung Quốc như Changan, GAC Aion, Neta và Chery đã có mặt trên đường phố Thái Lan.

Thái Lan đang cố gắng hạn chế thiệt hại. Tháng trước, Thủ tướng Anutin Charnvirakul đã đến Tokyo để trấn an các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản. Một tháng trước đó, ông đã ra lệnh xem xét lại các chính sách mà các công ty Nhật Bản cho rằng đang gây bất lợi cho họ.

Ít người ở Thái Lan nghĩ rằng những chiếc xe ngốn xăng là tương lai. Xe điện chiếm 1/3 doanh số bán xe mới trong 7 tháng đầu năm 2026. Thật dễ hiểu khi thấy xe Trung Quốc thu hút người tiêu dùng. Nhiều mẫu xe cung cấp công nghệ như màn hình lớn và khả năng lái tự động với giá thấp.

Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách đang lo ngại về lượng xe điện nhập khẩu ồ ạt. Trong 7 tháng đầu năm nay, khoảng 2/3 số xe điện bán ra tại Thái Lan là xe nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc.

Chính phủ đang cố gắng kiềm chế làn sóng nhập khẩu ồ ạt. Tháng trước, nước này công bố hệ thống thuế 3 bậc, áp dụng mức thuế cao nhất đối với các nhà sản xuất ô tô nhập khẩu xe mà không có kế hoạch sản xuất trong nước và mức thuế thấp nhất cho những nhà sản xuất có phần lớn linh kiện được sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, Ruth Banomyong, giáo sư quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Thammasat ở Thái Lan, cho biết có rất ít dấu hiệu cho thấy Thái Lan đang được hưởng lợi. Ông nói rằng các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc hoạt động trong một “hệ sinh thái khép kín” khiến các công ty Thái Lan khó có thể thâm nhập vào chuỗi cung ứng của họ vì công nghệ cốt lõi vẫn nằm ở Trung Quốc.

Ông và các đồng nghiệp ước tính rằng 300.000 việc làm có thể biến mất trong vòng 5 năm nếu xe điện chiếm lĩnh thị trường ô tô Thái Lan.

Tossophol Kunsri, chủ tịch Liên đoàn Lao động Ô tô Thái Lan, cho biết các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc thường thuê công nhân Thái Lan theo hợp đồng ngắn hạn trong các đợt sản xuất ngắn, sau đó sa thải họ mà không trả tiền trợ cấp thôi việc.

Nithi Thuamprathom, một nhà đánh giá ô tô sống tại Bangkok với 1,2 triệu người đăng ký trên YouTube, cho biết người xem ở Thái Lan đã kêu gọi anh đánh giá các mẫu xe điện Trung Quốc có các tính năng như hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng và camera 360 độ với mức giá thường thấp hơn so với các đối thủ Nhật Bản.

Nithi cho biết: “Thời kỳ các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản hưởng lợi nhuận dễ dàng trong 60 năm tại Thái Lan đã kết thúc. Giờ đây họ phải thích nghi với sự cạnh tranh thực sự”.

Theo NYT