Việt Nam phát hiện một "mỏ dầu" không bao giờ cạn, Mỹ và Trung Quốc cũng đang khai thác mạnh

Tại Diễn đàn quốc gia phát triển Kinh tế số và xã hội số lần thứ 3 với “Phát triển kinh tế số, xã hội số toàn diện, bao trùm - Đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030” diễn ra vào 20/12/2025, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia cho biết, thế kỷ XIX là thời đại của than đá và thép, thế kỷ XX là thời đại của dầu mỏ và điện năng, thế kỷ XXI hiện nay là thời đại của dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, khác với dầu mỏ, than đá, sắt thép, dữ liệu không bị cạn kiệt mà có thể được làm giàu thêm, vừa là tư liệu sản xuất chính nhưng cũng đồng thời tạo ra thặng dư dữ liệu.

Nếu hình thái kinh tế số gắn với công nghệ thông tin, máy tính, vi mạch, điện tử, tự động hóa, Internet, thì hình thái kinh tế dữ liệu sẽ gắn liền với dữ liệu, trí tuệ nhân tạo. Nói cách khác, cuộc cách mạng dữ liệu đã và đang mang lại một hình thái mới - kinh tế dữ liệu, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược để thúc đẩy hoạt động kinh tế xã hội, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Trong kinh tế dữ liệu, dữ liệu là nguồn lực đầu vào, là tư liệu sản xuất chính để tạo ra giá trị mới. Dữ liệu là tài sản kinh tế đặc biệt, nó được trao đổi, định giá và thương mại hóa. Dữ liệu là nền tảng cho trí tuệ, dự báo, ra quyết định và có thể thay đổi hành vi và quản trị xã hội.

Hơn nữa, khi dữ liệu được khai thác, phân tích bằng công nghệ AI và Big Data, sẽ tạo ra giá trị kinh tế gấp nhiều lần giá trị ban đầu. Đây chính là "dầu mỏ" của thế kỷ XXI, là nguồn tài nguyên vô tận cho đổi mới sáng tạo, ra đời hàng nghìn sản phẩm dịch vụ mới, tạo việc làm và đóng góp vào tăng trưởng GDP, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia nhấn mạnh.

Hiện nay, cuộc đua khai thác AI đã và đang diễn ra quyết liệt giữa các nền kinh tế lớn. Các quốc gia này không chỉ xem AI là công nghệ, mà là nền tảng tăng trưởng mới. Họ đầu tư mạnh vào trung tâm dữ liệu, siêu máy tính, chip AI, xây dựng khung pháp lý về dữ liệu và AI an toàn, đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư để thương mại hóa nhanh các kết quả nghiên cứu.

Theo công cụ xếp hạng năng lực AI toàn cầu của Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence (HAI) thuộc Stanford University, Mỹ dẫn đầu bảng xếp hạng với khoảng cách đáng kể và vượt trội trong nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng như trong nền kinh tế trí tuệ nhân tạo. Mỹ liên tục tạo ra các mô hình học máy AI nổi bật nhất, thu hút mức đầu tư tư nhân cao nhất vào AI và dẫn đầu trong việc công bố các nghiên cứu về AI.

Thực tế, nền kinh tế Mỹ đang phụ thuộc nhiều hơn vào AI. Ông Stephen Juneau, một nhà kinh tế tại Bank of America, nhận định rằng AI là nguồn đầu tư duy nhất hiện nay trong nền kinh tế Mỹ. Ngân hàng Bank of America ước tính rằng chỉ 4 công ty gồm Microsoft, Amazon.com, Alphabet và Meta Platforms chi tổng cộng 344 tỷ USD cho đầu tư cơ bản trong năm 2025, tăng từ 228 tỷ USD trong năm ngoái.

Sau Mỹ, Trung Quốc xếp thứ 2 trong bảng xếp hạng năng lực AI toàn cầu với lợi thế quy mô dữ liệu khổng lồ và khả năng triển khai AI trên diện rộng. Trung Quốc thể hiện những thế mạnh đáng kể trong các trụ cột nghiên cứu và phát triển, kinh tế và cơ sở hạ tầng. Việc Trung Quốc tập trung phát triển các công nghệ AI tiên tiến và tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển đã định vị nước này như một cường quốc AI hàng đầu.

Theo Global Times, nếu Mỹ tiếp cận theo cách đặt trọng tâm là các mô hình nền tảng cỡ lớn thì Trung Quốc ưu tiên đưa AI vào các ứng dụng thương mại có thể nhân rộng. Chiến lược “AI+” được triển khai đồng loạt, với mục tiêu đến năm 2027 phổ biến AI trong các lĩnh vực then chốt như: Nghiên cứu khoa học, sản xuất công nghiệp, sản phẩm tiêu dùng, y tế, giáo dục, quản trị số và xuất khẩu công nghệ.

Trung Quốc cũng đã vạch ra lộ trình thúc đẩy sáng kiến “AI+”. Theo văn bản do Quốc vụ viện công bố vào tháng 8, Trung Quốc đặt mục tiêu đạt được sự tích hợp sâu rộng AI trong sáu lĩnh vực trọng điểm vào năm 2027. Các ngành công nghiệp cốt lõi của nền kinh tế thông minh được kỳ vọng sẽ tăng trưởng nhanh, đồng thời vai trò của AI trong quản trị nhà nước sẽ được tăng cường đáng kể.

Đến năm 2030, AI được kỳ vọng sẽ toàn diện thúc đẩy sự phát triển chất lượng cao của Trung Quốc, với nền kinh tế thông minh trở thành động lực chính của tăng trưởng. Việc tiếp cận công nghệ AI cũng sẽ được mở rộng, giúp nhiều người hơn được hưởng lợi từ các thành tựu công nghệ.

“AI đang định hình lại mọi ngành công nghiệp, từ thương mại điện tử và trò chơi đến truyền thông và sản xuất. Việc ứng dụng AI đã mở rộng đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt khi công nghệ này thâm nhập vào các lĩnh vực như ô tô, robot và nông nghiệp, bao phủ phạm vi rộng hơn và trực tiếp thúc đẩy những tiến bộ trong công nghệ công nghiệp tiên tiến, qua đó trở thành trọng tâm chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia”, ông Liu Dingding, nhà phân tích internet tại Bắc Kinh cho biết.

Nhật Bản cũng nằm trong nhóm quốc gia có năng lực cao nhờ nền tảng công nghiệp, robot và tự động hóa phát triển lâu năm. Theo báo Yomiuri, Chính phủ Nhật Bản cùng với khối tư nhân sẽ khởi động một dự án quy mô lớn nhằm phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) quốc gia có tổng trị giá khoảng 3 nghìn tỷ yên (khoảng 19 tỷ USD).

Trong năm 2026, tập đoàn SoftBank và hơn mười công ty khác của Nhật Bản sẽ thành lập một doanh nghiệp mới để phát triển mô hình AI cơ sở lớn nhất trong nước. Dự án nhằm mục đích rút ngắn khoảng cách giữa Nhật Bản với Hoa Kỳ và Trung Quốc, những nước hiện đang dẫn trước đáng kể trong lĩnh vực AI.

Công ty mới sẽ được thành lập với vai trò dẫn dắt của SoftBank, quy tụ khoảng 100 chuyên gia từ các doanh nghiệp được tuyển chọn qua cuộc thi, bao gồm các kỹ sư của SoftBank và các nhà phát triển từ công ty Preferred Networks.

Mô hình đang được phát triển cần hướng tới đạt mức 1.000 tỷ tham số, tương đương với những thành tựu hàng đầu thế giới của Hoa Kỳ và Trung Quốc. Dự kiến là mô hình này sẽ được mở dành cho các công ty Nhật Bản để họ có thể điều chỉnh phù hợp với nhu cầu riêng - từ lĩnh vực công nghiệp cho đến kỹ thuật robot.