4 loại thịt mà người tiểu đường nên dè chừng, ăn nhiều có thể khiến đường huyết khó kiểm soát

Nhiều người cho rằng thịt gần như không chứa carbohydrate nên có thể ăn thoải mái mà không lo đường huyết. Cách hiểu này chưa đầy đủ.

Đúng là thịt, đặc biệt thịt tươi, chứa rất ít carbohydrate nên không làm đường huyết tăng nhanh theo cơ chế giống cơm, bánh mì hay đồ uống có đường. Tuy nhiên, loại thịt, phần thịt, khẩu phần và cách chế biến lại có thể ảnh hưởng đáng kể đến tổng năng lượng, chất béo bão hòa, lượng muối và sức khỏe chuyển hóa.

Đây cũng là lý do người mắc tiểu đường không nên chỉ nhìn vào lượng đường trong một món ăn để quyết định có nên ăn hay không.

1. Thịt kho, hầm đậm vị: Đừng chỉ nhìn vào miếng thịt

Thịt kho, thịt hầm, xá xíu hay các món thịt có nước sốt thường xuất hiện trong mâm cơm gia đình. Vấn đề không nằm ở việc thịt được nấu chín mà ở những nguyên liệu đi kèm trong quá trình chế biến. Một số công thức sử dụng đường, nước màu, nước tương, dầu hào hoặc các loại sốt để tạo màu và vị đậm đà. Khi đó, món ăn không còn đơn thuần là thịt tươi.

Đặc biệt, nếu ăn một phần thịt kho nhiều mỡ cùng cơm trắng, tổng lượng năng lượng và carbohydrate của cả bữa có thể tăng đáng kể. Lượng muối cao trong các món kho, hầm đậm vị cũng không có lợi cho người đang phải kiểm soát huyết áp và nguy cơ tim mạch. Điều đáng nói là vị ngọt của nước kho đôi khi không quá rõ vì được cân bằng bởi vị mặn. Người ăn vì thế có thể không nhận ra mình đang nạp thêm đường.

Với người tiểu đường, thịt kho không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn. Cách an toàn hơn là chọn phần thịt nạc, hạn chế đường và nước sốt, giảm muối, đồng thời kiểm soát khẩu phần cơm ăn cùng.

2. Thịt chiên, áp chảo nhiều dầu: Ngon miệng nhưng dễ "đội" năng lượng

Một miếng thịt gà chiên giòn, thịt ba chỉ áp chảo hay miếng bít tết nhiều bơ dầu có thể không chứa nhiều carbohydrate, nhưng lại rất giàu năng lượng. Đây là điểm nhiều người mắc tiểu đường dễ bỏ qua.

Khi thịt được chiên ngập dầu hoặc chế biến với nhiều chất béo, lượng calo của món ăn tăng lên đáng kể. Nếu thường xuyên ăn khẩu phần lớn, tình trạng dư thừa năng lượng có thể góp phần làm tăng cân. Trong khi đó, thừa cân và béo phì, đặc biệt là mỡ nội tạng, có liên quan chặt chẽ với tình trạng kháng insulin và khó kiểm soát đường huyết ở người mắc tiểu đường type 2.

Các chuyên gia dinh dưỡng vì thế thường khuyến khích lựa chọn phần thịt nạc, bỏ phần mỡ nhìn thấy được và ưu tiên các cách chế biến ít dầu như hấp, luộc, nướng hoặc xào nhanh với lượng dầu vừa phải.

Một điểm khác cũng cần lưu ý là những món thịt chiên thường đi kèm bột áo, nước sốt, khoai tây chiên hoặc đồ uống có đường. Khi đó, tác động lên đường huyết của cả bữa ăn có thể khác rất nhiều so với một phần thịt nạc đơn giản.

3. Nội tạng động vật: Nhiều dưỡng chất nhưng không nên ăn vô tư

Gan, tim, cật, lòng và các loại nội tạng thường được xem là những món "bổ" vì chứa protein, sắt, vitamin và nhiều vi chất. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người tiểu đường có thể ăn thường xuyên với số lượng lớn.

Một số loại nội tạng có hàm lượng cholesterol và chất béo khá cao. Trong khi người mắc tiểu đường vốn có nguy cơ cao hơn đối với bệnh tim mạch, việc duy trì chế độ ăn quá nhiều chất béo bão hòa có thể khiến việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như cholesterol LDL trở nên khó khăn hơn.

Ngoài ra, một số nội tạng chứa nhiều purin. Với người đồng thời có tăng acid uric máu hoặc bệnh gout, việc ăn quá nhiều có thể làm tình trạng này trở nên khó kiểm soát. Điều quan trọng là không nên đánh đồng "giàu dưỡng chất" với "ăn càng nhiều càng tốt". Người bệnh có thể thay đổi nguồn protein bằng cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng, đậu và các loại hạt phù hợp, thay vì phụ thuộc vào nội tạng trong nhiều bữa ăn.

4. Xúc xích, thịt nguội, lạp xưởng: Nhóm nên hạn chế rõ rệt

Đây có lẽ là nhóm thịt cần được đặc biệt chú ý. Xúc xích, giăm bông, thịt nguội, thịt hộp, lạp xưởng, thịt xông khói... đều thuộc nhóm thịt chế biến sẵn ở những mức độ khác nhau. Chúng thường được ướp muối, xử lý, hun khói hoặc bổ sung các thành phần để tăng thời hạn sử dụng và hương vị.

Điểm bất lợi là những sản phẩm này thường chứa nhiều natri, chất béo và có thể có đường hoặc các thành phần bổ sung khác. Diabetes UK (một tổ chức từ thiện hàng đầu tại Vương quốc Anh chuyên hỗ trợ bệnh nhân, nghiên cứu và nâng cao nhận thức về bệnh đái tháo đường (tiểu đường)) khuyến nghị người mắc tiểu đường nên giảm lượng thịt đỏ và thịt chế biến sẵn; các loại như xúc xích, giăm bông, thịt xông khói được xem là những lựa chọn cần hạn chế trong chế độ ăn lành mạnh.

Đáng chú ý, mối liên hệ giữa tiêu thụ nhiều thịt chế biến sẵn và nguy cơ mắc tiểu đường type 2 cũng đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu. Một số bằng chứng cho thấy chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể đi kèm lượng năng lượng, chất béo, muối và phụ gia cao hơn.

Từng chia sẻ với VnExpress, Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Tiến Sỹ, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết người mắc các bệnh như tim mạch, béo phì, tiểu đường, gout cần kiểm soát lượng thịt đỏ đưa vào cơ thể. Bác sĩ cũng khuyến nghị ưu tiên các phương pháp chế biến ít dầu mỡ như luộc, hấp, xào, đồng thời hạn chế thịt đỏ chế biến sẵn, nhiều muối và bảo quản lâu.

Như vậy, vấn đề không phải cứ ăn thịt là đường huyết sẽ tăng vọt. Điều cần quan tâm hơn là ăn loại thịt nào, bao nhiêu và chế biến ra sao.

Người tiểu đường có cần bỏ thịt hoàn toàn?

Câu trả lời là không. Protein vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì khối cơ, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc người có nguy cơ mất cơ. Thịt, cá, trứng, sữa, đậu và các loại hạt đều có thể trở thành nguồn protein trong chế độ ăn phù hợp. Với thịt, nên ưu tiên cá, thịt gia cầm bỏ da và các phần thịt nạc. Nếu ăn thịt đỏ, nên kiểm soát khẩu phần và không biến đây thành nguồn protein duy nhất trong thực đơn.

Một khẩu phần thịt nạc chín khoảng 60-90g có thể được hình dung tương đương một phần bằng bộ bài. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế còn phụ thuộc tuổi, cân nặng, mức độ vận động, tình trạng thận, bệnh tim mạch và mục tiêu dinh dưỡng của từng người.

Đừng mắc sai lầm: Bỏ cơm để ăn thật nhiều thịt

Một suy nghĩ khá phổ biến là nếu giảm cơm và ăn nhiều thịt hơn thì đường huyết sẽ ổn định. Đây không phải chiến lược phù hợp cho tất cả mọi người. Cắt giảm tinh bột tinh chế có thể hữu ích trong một chế độ ăn được xây dựng hợp lý, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc thay phần lớn khẩu phần bằng thịt chiên, thịt mỡ hoặc thịt chế biến sẵn.

Một bữa ăn cân bằng vẫn cần rau, nguồn carbohydrate phù hợp, protein và chất béo lành mạnh với lượng vừa phải. Việc ăn quá nhiều thịt cũng có thể khiến tổng năng lượng tăng cao, đặc biệt nếu lựa chọn những phần nhiều mỡ.

Thậm chí, quan niệm cho rằng "ăn càng nhiều protein thì càng no và càng không tăng đường huyết" cũng cần được nhìn nhận thận trọng. Với người có bệnh thận hoặc nguy cơ biến chứng thận do tiểu đường, lượng protein nên được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.

Cuối cùng, người mắc tiểu đường không cần sống trong tâm lý "thấy thịt là sợ". Một miếng thịt nạc hấp hay cá luộc hoàn toàn khác với xúc xích, lạp xưởng hoặc thịt chiên nhiều dầu.

Thay vì loại bỏ hoàn toàn thịt, hãy đổi cách lựa chọn: ít thịt chế biến sẵn hơn, ít thịt nhiều mỡ hơn, giảm đường và muối trong khi nấu, ưu tiên cá và thịt nạc, đồng thời giữ khẩu phần cân đối với rau và nguồn tinh bột giàu chất xơ.

Kiểm soát đường huyết không đến từ một món ăn "tốt" hay "xấu" riêng lẻ, mà là kết quả của cả chế độ ăn, vận động, cân nặng, thuốc điều trị và cách chăm sóc sức khỏe trong thời gian dài.