50 nghìn người tính tiền điện theo giờ, có tháng hóa đơn tăng 1 triệu: Vì sao nơi này dân vẫn tin tưởng?

Bộ Công Thương cho biết đang cân nhắc phương án tính tiền điện sinh hoạt theo các khung thời gian trong ngày (hiện đã áp dụng với điện sản xuất). Vấn đề này đã được bổ sung vào dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Điện lực.

Ở bài viết trước, chúng tôi đã thông tin về mô hình ở Tây Ban Nha ( đọc chi tiết ) để độc giả tham khảo. Trong bài viết này, chúng ta cùng tìm hiểu mô hình ở Bang California (Hoa Kỳ).

California là một trong những nơi theo đuổi mạnh nhất ý tưởng dùng giá điện để kéo bớt nhu cầu ra khỏi giờ cao điểm. Trong giai đoạn thí điểm trên quy mô toàn bang, ba tập đoàn điện lực lớn là PG&E, SCE và SDG&E đã cùng triển khai các chương trình TOU dân dụng theo chỉ đạo của Ủy ban Tiện ích Công cộng California (CPUC, California Public Utilities Commission), nhằm chuẩn bị cho lộ trình đưa phần lớn khách hàng dân dụng sang TOU mặc định (default TOU).

Bản chất của cơ chế này khá đơn giản: điện không còn được tính chủ yếu theo tổng lượng dùng trong tháng, mà phần nào phụ thuộc vào việc hộ gia đình dùng điện vào lúc nào trong ngày, khi các giờ chiều tối thường đắt nhất vì đó là lúc lưới điện chịu áp lực lớn hơn.

50.000 hộ dân thí điểm 8 biểu giá điện theo giờ

Báo cáo đánh giá cuối cùng của chương trình cho biết California đã triển khai thí điểm TOU dân dụng theo hình thức tự nguyện tham gia (opt-in pilot) trên toàn bang, với mục tiêu tạo cơ sở cho giai đoạn TOU mặc định (default TOU) sau đó. Hơn 50.000 hộ được tuyển vào các nhóm thí điểm; khách hàng không được mời vào một biểu giá cụ thể ngay từ đầu, mà đồng ý tham gia nghiên cứu rồi được phân ngẫu nhiên vào các phương án giá hoặc nhóm đối chứng (control group).

Cách thiết kế này rất quan trọng. Nó giúp nhà chức trách không chỉ đo việc người dân phản ứng ra sao với một biểu giá cụ thể, mà còn so sánh được giữa nhiều cấu trúc khung giờ khác nhau, giữa các vùng khí hậu nóng, vừa, mát, và giữa các nhóm khách hàng có trợ giá (CARE/FERA, chương trình hỗ trợ giá điện cho hộ thu nhập thấp) với nhóm không có trợ giá (non-CARE/FERA).

Trong các biểu giá thí điểm, phần lớn giờ cao điểm đều rơi vào buổi chiều tối, khi cả gia đình trở về nhà và nhu cầu làm mát, nấu ăn, giặt giũ, chiếu sáng cùng lúc dồn lên hệ thống điện. Có biểu giá lấy khung 4 giờ chiều đến 9 giờ tối, có biểu giá rút còn 6 giờ đến 9 giờ tối hoặc 5 giờ đến 8 giờ tối, nhưng điểm chung là California muốn kiểm tra xem tín hiệu giá ở khung giờ nhạy nhất có đủ sức làm thay đổi hành vi tiêu dùng hay không.

Kết quả chung cho thấy các hộ gia đình có phản ứng, dù mức phản ứng không quá lớn. Báo cáo đánh giá cuối cùng ghi nhận tất cả 8 biểu giá được phân tích đều tạo ra mức giảm phụ tải có ý nghĩa thống kê trong giờ cao điểm ở cả ba công ty điện lực. Tính trung bình trên toàn bộ các biểu giá, mức giảm phụ tải giờ cao điểm trong hai mùa hè vào khoảng 4,6%.

Mức giảm theo từng công ty và từng biểu giá dao động khác nhau: ở PG&E (khu vực Bắc và Trung California) khoảng 5,3% đến 6,1%, ở SCE (khu vực Nam California) khoảng 2,7% đến 4,4%, còn SDG&E (khu vực San Diego và nam quận Cam) khoảng 4,1% đến 5,4%. Trong mùa đông, mức giảm thấp hơn rõ rệt, trung bình khoảng 2,7% trên toàn bộ các biểu giá được theo dõi.

1,9%là mức giảm tổng tiêu thụ điện ngày trung bình mùa hè 2016 trên toàn bộ 8 biểu giá, giảm còn khoảng 1,4% vào mùa hè 2017 và chỉ khoảng 0,7% vào mùa đông. TOU tác động rõ nhất vào đúng giờ cao điểm, còn tổng lượng điện dùng cả ngày thay đổi ít hơn nhiều.

Hiệu quả của TOU không trải đều: tác động thường lớn hơn ở các vùng khí hậu nóng tại PG&E (Bắc và Trung California) và SDG&E (San Diego và nam quận Cam), nơi nhu cầu làm mát vào buổi chiều tối cao hơn. Trong khi đó ở SCE (Nam California), bức tranh phức tạp hơn và không phải lúc nào vùng nóng cũng cho ra mức giảm lớn nhất.

Sự khác biệt giữa các nhóm khách hàng cũng hiện ra rõ: ở nhiều trường hợp tại PG&E và SDG&E, nhóm được trợ giá (CARE/FERA) có mức giảm phụ tải giờ cao điểm thấp hơn nhóm không thuộc CARE/FERA, gợi ý rằng những hộ thu nhập thấp hoặc đang nhận hỗ trợ có thể khó dịch chuyển phụ tải hơn.

Hóa đơn thay đổi ra sao?

Một điểm quan trọng của thí điểm California là cùng lúc ghi nhận hai thứ rất khác nhau: phụ tải giờ cao điểm có giảm, nhưng hóa đơn mùa hè ở một số nơi lại có thể tăng nếu so với biểu giá cũ. Tại PG&E và SCE, hóa đơn trung bình mùa hè dưới các biểu giá TOU đều cao hơn biểu giá cũ, với mức tăng bình quân mỗi tháng trong ba tháng hè dao động từ khoảng 5 USD tới 40 USD tùy vùng và nhóm khách hàng.

Công nghệ đo kiểm: Điểm mấu chốt cải thiện hiệu quả

Điểm sáng nhất trong thí điểm tại California là việc chứng minh sức mạnh của công nghệ tự động hóa, cụ thể là bộ điều nhiệt thông minh (Smart Thermostats) và phần mềm hỗ trợ.

Cơ chế hiệu quả nhất được ghi nhận là làm mát trước (Pre-cooling): thay vì để người dùng phải canh giờ tắt điều hòa, bộ điều nhiệt thông minh sẽ tự động hạ nhiệt độ căn nhà xuống thấp hơn một chút trước khi khung giờ giá cao bắt đầu, lúc giá điện còn rẻ. Khi đến giờ cao điểm, hệ thống điều hòa sẽ hạn chế hoạt động, giúp giảm phụ tải đáng kể mà người trong nhà vẫn cảm thấy mát mẻ.

Hiệu quả này hiện rõ qua dữ liệu của SCE (Nam California): trong mùa hè đầu tiên khi chưa có phần mềm chuyên dụng, nhóm dùng bộ điều nhiệt thông minh chỉ giảm phụ tải tương đương dân số chung. Nhưng sang mùa hè thứ hai, khi kích hoạt dịch vụ tiết kiệm theo giờ (Time of Savings, TOS) của Nest, tự động hóa hoàn toàn theo biểu giá TOU, mức giảm phụ tải đã tăng vọt từ 3,1% lên 8,1%.