Béo phì - không chỉ là câu chuyện cân nặng

Theo đó, béo phì không đơn thuần là tình trạng thừa cân hay vấn đề ngoại hình. Mô mỡ dư thừa có hoạt tính nội tiết - miễn dịch, tác động đến chuyển hóa, huyết áp, tình trạng viêm, chức năng nội mô và cấu trúc tim. Vì vậy, béo phì vừa làm gia tăng các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2, rối loạn lipid máu, vừa trực tiếp góp phần vào nhiều bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch, suy tim và rung nhĩ.

Không chỉ nhìn vào chỉ số BMI

Một điểm được nhấn mạnh là đánh giá béo phì không nên dừng ở cân nặng hoặc BMI. Các bác sĩ cần xem xét thêm vòng eo, phân bố mỡ, bệnh đồng mắc và tổn thương cơ quan để đánh giá đầy đủ nguy cơ tim - thận - chuyển hóa.

“Không đánh giá béo phì chỉ dựa vào chỉ số khối cơ thể (BMI) hay số kilogram cần giảm. Việc đánh giá cần kết hợp vòng eo, phân bố mỡ, thành phần cơ thể, bệnh đồng mắc và tổn thương cơ quan đích để xác định đầy đủ mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe”, GS-TS-BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam khuyến nghị.

Đặc biệt, béo phì và suy tim có mối liên hệ đáng chú ý. Ở người suy tim, tình trạng dư thừa mô mỡ có thể đi kèm nhiều triệu chứng hơn, khả năng gắng sức thấp hơn, chất lượng cuộc sống kém hơn và nguy cơ nhập viện cao hơn. Kiểu hình suy tim phân suất tống máu bảo tồn cũng thường gặp ở người béo phì.

Do đó, mục tiêu điều trị đang chuyển từ “giảm được bao nhiêu kilogram” sang cải thiện sức khỏe và kết cục lâm sàng. Theo đồng thuận, giảm từ 5% trọng lượng cơ thể có thể giúp cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch; mức giảm từ 10% có thể hỗ trợ kiểm soát biến chứng và cải thiện kết cục tim mạch. Một số trường hợp có thể cần mục tiêu giảm từ 15% trở lên.

Việt Nam có tốc độ gia tăng béo phì đáng chú ý

Gánh nặng béo phì đang tăng nhanh trên toàn cầu. Theo các số liệu được dẫn trong đồng thuận, gần 48% người trưởng thành trên thế giới đã sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì vào năm 2022 và con số này có thể lên khoảng 50% vào năm 2030 nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn.

Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện tại vẫn thấp hơn nhiều quốc gia nhưng tốc độ gia tăng đáng lưu ý. Tỷ lệ người trưởng thành 18-69 tuổi có BMI từ 25 kg/m² trở lên được ghi nhận ở mức 19,5% năm 2021. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam có thể có khoảng 18,92 triệu người trưởng thành bị thừa cân - béo phì.

Đáng chú ý, xu hướng này cũng xuất hiện ở trẻ em và thanh thiếu niên. Năm 2025, tỷ lệ thừa cân ở nhóm 5-19 tuổi được ghi nhận ở mức 20,68%, trong khi béo phì là 11,36%, tương ứng khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên.

Điều trị cần dài hạn và cá thể hóa

Hội Tim mạch học Việt Nam cho rằng quản lý béo phì cần được xem là một phần của dự phòng và điều trị bệnh tim mạch. Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng, nhưng thuốc điều trị béo phì, các liệu pháp incretin như GLP-1 RA, GIP/GLP-1 RA và phẫu thuật chuyển hóa – giảm cân có thể được cân nhắc ở những người bệnh phù hợp.

Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên mức độ béo phì, bệnh đồng mắc và mục tiêu điều trị, đồng thời ưu tiên những liệu pháp đã có bằng chứng về lợi ích tim mạch. Theo đó, thay vì chỉ tập trung vào con số trên cân, quản lý béo phì cần hướng tới giảm nguy cơ biến cố tim mạch, cải thiện chức năng thể chất và chất lượng sống của người bệnh.