Bức ảnh lịch sử: Lần đầu tiên bầu trời Trung Đông xuất hiện một lỗ hổng

Việc đóng cửa không phận Trung Đông đang buộc các chuyến bay đường dài phải đổi lộ trình, làm tăng chi phí nhiên liệu và gây ra sự gián đoạn, với khả năng gây hiệu ứng dây chuyền đến lịch trình và giá vé trên toàn thế giới.

Mở trang web theo dõi máy bay Flightradar24 ngay lúc này, bạn sẽ thấy một sự thay đổi không thể nhầm lẫn. Nơi lẽ ra là một trong những ngã tư hàng không bận rộn nhất thế giới - một mạng lưới dày đặc các máy bay nối liền châu Âu, châu Á và châu Phi - thì nay lại là một khoảng trống mênh mông. Một lỗ hổng trên bầu trời.

Khi xung đột leo thang tại Iran với những tác động dây chuyền khắp Trung Đông, những dải không phận rộng lớn của khu vực đã bị đóng cửa hoặc bỏ trống. Và bởi vì khu vực này nằm ở trung tâm của du lịch đường dài hiện đại, sự gián đoạn đang lan rộng ra xa hơn thế.

Trong nhiều thập kỷ, lưu lượng giao thông từ châu Âu đến châu Á đã chảy thẳng qua Trung Đông. Khu vực này là nơi tọa lạc của một số siêu trung tâm hàng không quyền lực nhất thế giới - Sân bay Quốc tế Dubai, Sân bay Quốc tế Hamad và Sân bay Quốc tế Zayed - và các hãng hàng không như Emirates , Qatar Airways và Etihad Airways , những mô hình kinh doanh được xây dựng trên việc kết nối Đông và Tây.

Khi không phận đó đóng cửa, hậu quả là ngay lập tức và mang tính toàn cầu. Các chuyến bay phải đổi lộ trình, thường làm tăng thêm thời gian, đốt cháy nhiều nhiên liệu hơn và tạo ra những biến chứng dây chuyền cho phi hành đoàn và máy bay - cùng chi phí cao hơn.

Máy bay bị điều chuyển và phi hành đoàn bị mắc kẹt. Khi sự bất ổn gia tăng, sẽ có những tác động đến bảo hiểm máy bay, giá vé và tính bền vững của hoạt động vận hành.

Một cây cầu bị sập

Tony Stanton, giám đốc cố vấn của Strategic Air tại Úc, mô tả không phận Trung Đông như một cây cầu công suất cao giữa châu Âu và châu Á.

"Khi cây cầu đó sập hoặc đóng cửa, lưu lượng giao thông không hề biến mất," Stanton nói với CNN Travel . "Nó có xu hướng dồn về phía bắc hoặc phía nam vào hai hành lang chính đó, và sau đó những gì chúng ta thấy là hai hành lang này trở nên rất tắc nghẽn vì chúng là những hành lang hẹp."

Kết quả là: chậm trễ kéo dài hơn, gián đoạn nhiều hơn, bất ổn lớn hơn.

Không có chỗ cho sự ngẫu hứng. "Các hãng hàng không không thể chỉ bay đến bất cứ đâu họ thích," Stanton nói.

"Họ cần sự cho phép để bay qua không phận của mỗi quốc gia và họ chỉ có thể định tuyến qua không phận mở và được kiểm soát bởi cơ quan điều hành bay," ông nói. "Họ cần phải có được những quyền bay qua các quốc gia mà họ chưa từng bay qua trước đây."

Các hãng hàng không có chuẩn bị cho những biến động địa chính trị. Các hệ thống giám sát rủi ro tinh vi quét các điểm nóng toàn cầu, cho phép các đội vận hành mô hình hóa các tình huống dự phòng trước khi việc đóng cửa thực sự xảy ra.

Các kế hoạch bay mới được tính toán, lượng nhiên liệu được điều chỉnh và phi hành đoàn được tái định vị - tất cả thông qua những gì Stanton nói là một "quy trình vận hành trơn tru."

Nhưng ngay cả hệ thống này cũng có thể bị căng thẳng dưới sự gián đoạn kéo dài.

Lỗ hổng trên bầu trời hiện tại gợi nhớ đến những cú sốc hàng không trước đây, bao gồm những tháng tê liệt trong đại dịch Covid-19, những ngày đóng cửa xuyên Đại Tây Dương trong vụ phun trào núi lửa ở Iceland năm 2010 và việc đổi lộ trình vẫn đang tiếp diễn do cuộc chiến Nga - Ukraine.

Chuyến bay JL43 của Japan Airlines từ Tokyo đến London là một ví dụ điển hình. Trước cuộc tấn công của Nga vào Ukraine năm 2022, nó bay về phía tây qua lãnh thổ Nga. Trong ba năm qua, nó đã hoạt động về phía đông qua Thái Bình Dương, Alaska và Canada - cộng thêm tối đa 2.4 giờ và đốt cháy thêm khoảng 5,600 gallon nhiên liệu cho mỗi chuyến bay, tăng khoảng 20%.

Những kiểu vòng vèo đó luôn đi kèm với một cái giá.

Các máy bay đường dài đã mang theo nhiên liệu dự phòng trong trường hợp thay đổi lộ trình vào phút chót, nhưng thời gian vận hành kéo dài có thể yêu cầu thêm thành viên phi hành đoàn - hoặc thậm chí phải dừng nạp nhiên liệu nếu lộ trình mới vượt quá tầm bay của máy bay.

Điều đó cũng làm tăng chi phí, Brendan Sobie, một nhà phân tích và cố vấn hàng không có trụ sở tại Singapore, nói với CNN Travel . "Trong một số trường hợp cực đoan, bạn thậm chí có thể cần phải dừng nạp nhiên liệu vì chuyến bay dài hơn nằm ngoài tầm bay của loại máy bay đang được sử dụng. Bạn tăng chi phí vì phải hạ cánh để cất cánh trở lại. Bạn có thêm các khoản phí liên quan đến kịch bản tiếp nhiên liệu."

Các hãng hàng không sẽ được bảo hiểm chi trả ở một mức độ nào đó, Stanton nói.

"Thực tế có một thứ gọi là bảo hiểm rủi ro chiến tranh," ông giải thích. Điều đó không có nghĩa là các hãng hàng không sẽ không bị ảnh hưởng về mặt tiền bạc. "Nếu các công ty bảo hiểm thấy rủi ro tăng lên, họ sẽ tìm cách tăng phí bảo hiểm."

Trong khi đó, giá dầu, vốn nhạy cảm với xung đột Trung Đông, là một biến số khác.

Cổ phiếu hàng không rõ ràng đã sụt giảm một chút ngày hôm nay vì sự bất ổn chính trị kinh tế có thể tác động đến nhu cầu, đôi khi là đặc biệt trong ngắn hạn, Sobie nói.

Trong ngắn hạn, du khách khó có thể thấy giá chuyến bay tăng đột ngột.

Nhưng, Stanton nói, "nếu cuộc khủng hoảng Iran trở thành một sự kiện quốc tế kéo dài, thì các hãng hàng không sau đó sẽ tìm cách đưa chi phí vận hành tăng cao, năng lực hiệu quả giảm của máy bay vào giá vé... Các hãng hàng không sẽ tìm cách và họ sẽ phải thu hồi chi phí của mình."

Phi hành đoàn và máy bay bị kẹt

Hậu quả vận hành không chỉ dừng lại ở nhiên liệu. Ngay lúc này, nhiều thành viên phi hành đoàn và máy bay đang bị kẹt ở các khu vực bị ảnh hưởng - một trong những lý do khiến du khách trên khắp thế giới có thể gặp phải tình trạng hỗn loạn chuyến bay dây chuyền trong tuần này.

"Bạn có thể ở bất cứ đâu trên thế giới và bạn có khả năng bị ảnh hưởng bởi những gì đang diễn ra vào lúc này," Stanton nói. Các hãng vận tải có kế hoạch dự phòng cho các kịch bản này, kích hoạt các phi hành đoàn dự bị đang trong trạng thái chờ.

"Thông thường, khi có người báo ốm, họ sẽ kích hoạt các đội dự bị," Stanton nói. "Họ sẽ hoán đổi máy bay. Họ cũng có máy bay dự phòng và họ thậm chí sẽ hủy các chuyến bay để cố gắng thiết lập lại mạng lưới - cái hệ thống liên kết phức tạp đó."

Các hãng hàng không cho nhân viên bị mắc kẹt ở trong khách sạn khi họ chờ xem khi nào - hoặc ở mức độ nào - không phận mở cửa trở lại và tình hình phát triển ra sao.

Emirates đã thông báo nối lại hạn chế một số dịch vụ vào tối thứ Hai (2 tháng 3).

Trong khi phi hành đoàn chờ đợi cập nhật, một số nhân viên hàng không đã đăng tải thông tin lên mạng xã hội. Tiếp viên hàng không Virgin Australia , Sarah Goodwin, đã cập nhật cho những người theo dõi trên TikTok , gọi việc bị kẹt ở thủ đô Doha của Qatar là tình huống điên rồ nhất.

"Tôi chưa bao giờ nghĩ trong đời mình sẽ ở trong tình huống mà tôi có thể nghe thấy tiếng tên lửa," cô nói.

Trọng tâm của các hãng hàng không sẽ là giữ cho phi hành đoàn an toàn, Brendan Sobie nói.

"Trong tình huống khủng hoảng kiểu này, rõ ràng an toàn là trên hết... Bạn cố gắng chăm sóc phi hành đoàn của mình tốt nhất có thể," ông nói. "Và sau đó, khi mọi thứ được cải thiện, bạn cố gắng khởi động lại mọi thứ và đưa phi hành đoàn trở lại vị trí, đưa họ về nhà và bắt đầu cố gắng trở lại hoạt động bình thường nhanh nhất có thể, nhưng tất nhiên cũng phải an toàn nhất có thể."

Austrian Airlines , thuộc tập đoàn Lufthansa , đã thực hiện một chuyến bay sơ tán phi hành đoàn đến Muscat, Oman, trở về Vienna, Áo vào sáng thứ Hai theo giờ địa phương, một phát ngôn viên của hãng hàng không nói với CNN .

Khi nào các chuyến bay sẽ trở lại bình thường?

Sự gián đoạn càng kéo dài thì thời gian phục hồi càng lâu, Sobie nói. "Nếu mọi thứ mở cửa trở lại hoàn toàn, điều đó sẽ dễ dàng hơn so với việc mở cửa một phần nơi vẫn còn nhiều hạn chế. Vì vậy, thực sự không thể dự đoán hay dự báo trong trường hợp này - hay trong bất kỳ trường hợp nào - sẽ mất bao lâu để trở lại hoạt động bình thường."

Nhưng những lo ngại về an toàn ngoài khu vực bị ảnh hưởng là không có cơ sở, Stanton nói thêm. "Các hãng hàng không lớn không đưa ra những quyết định này chỉ bằng cách nhìn vào Flightradar24 và nói: Được rồi. Mọi người khác đang đi về phía bắc. Chúng ta hãy đi về phía bắc."

Ông nhắc lại rằng các hãng hàng không thực hiện các đánh giá rủi ro dựa trên thông tin tình báo có cấu trúc thực sự.

"Họ có các đội an ninh chuyên trách, đội điều hành bay, đội điều phái. Họ lắng nghe lời khuyên của chính phủ. Họ có thể nhận được một số thông tin tình báo mà chúng ta không có, và họ đưa ra những quyết định rất cẩn thận về thời điểm họ sẽ vận hành," ông nói.

"Đặc biệt là các hãng hàng không lớn... Cá nhân tôi sẽ cảm thấy thoải mái khi nhảy lên một chiếc máy bay của British Airways , Qantas hay Emirates , bởi vì tôi tin tưởng vào các hệ thống và các đánh giá rủi ro mà các hãng hàng không sẽ thực hiện ở phía sau để vận hành tài sản của họ."

Nguồn: CNN