Chính sách thuế không thể “đứng yên” trước thực tiễn đang thay đổi nhanh chóng

Chính sách linh hoạt theo biến động của thực tiễn

Thời gian qua, ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm là căn cứ để xác định hộ kinh doanh có phải nộp thuế hay không. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều thay đổi, mức ngưỡng này dần bộc lộ những hạn chế. Một mặt, mức 500 triệu đồng không còn phản ánh đúng quy mô và khả năng sinh lời của nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi chi phí đầu vào và mặt bằng giá đã tăng đáng kể. Mặt khác, việc “đóng khung” một mức cố định trong luật khiến chính sách thiếu tính linh hoạt, không theo kịp diễn biến kinh tế - xã hội.

Quyết định của Quốc hội lần này vì vậy mang ý nghĩa tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Thay vì quy định cứng trong luật, việc giao thẩm quyền cho Chính phủ điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế sẽ giúp chính sách có khả năng thích ứng nhanh hơn với thực tiễn. Khi nền kinh tế tăng trưởng, lạm phát biến động hoặc cơ cấu hộ kinh doanh thay đổi, Chính phủ có thể chủ động điều chỉnh mức ngưỡng phù hợp, không phải chờ sửa luật – vốn là một quy trình mất nhiều thời gian.

Tuy nhiên, việc bãi bỏ ngưỡng 500 triệu đồng cũng đặt ra không ít băn khoăn. Một số ý kiến cho rằng nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, việc giao quyền cho Chính phủ có thể dẫn tới sự thiếu ổn định của chính sách, ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh của hộ kinh doanh và các doanh nghiệp quy mô nhỏ. Ngoài ra, việc xác định ngưỡng mới cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu và hỗ trợ khu vực kinh tế nhỏ lẻ - vốn đang đóng góp lớn vào tạo việc làm và ổn định xã hội.

Ở góc độ tích cực, ông Nguyễn Trọng Ninh, Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và sản xuất Bình Yên (trụ sở ở xã Hoài Đức, TP Hà Nội) cho rằng, quyết định này mở ra cơ hội để thiết kế lại chính sách thuế đối với hộ kinh doanh theo hướng công bằng hơn. Thay vì chỉ dựa vào doanh thu, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu kết hợp nhiều tiêu chí khác như lợi nhuận, ngành nghề, quy mô lao động… để xác định nghĩa vụ thuế phù hợp. Điều này sẽ hạn chế tình trạng “cào bằng” và tránh việc một số hộ kinh doanh lớn “núp bóng” quy mô nhỏ để hưởng ưu đãi thuế.

"Việc điều chỉnh linh hoạt ngưỡng doanh thu cũng góp phần khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Khi chính sách thuế được thiết kế hợp lý, minh bạch và công bằng, ranh giới giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp sẽ dần thu hẹp, tạo động lực cho khu vực kinh tế này phát triển chính quy, bền vững hơn", ông Nguyễn Trọng Ninh nhìn nhận.

Dù vậy, theo ông Ninh, để chính sách đi vào cuộc sống, yếu tố then chốt vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Chính phủ cần xây dựng lộ trình rõ ràng, công bố công khai tiêu chí xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế, đồng thời, tăng cường đối thoại với cộng đồng hộ kinh doanh để tạo sự đồng thuận. Công tác quản lý thuế cũng cần được hiện đại hóa, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ và hạn chế thất thu ngân sách.

Từ quản lý cứng sang điều hành động

Đại biểu Quốc hội Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, việc thiết kế ngưỡng doanh thu chịu thuế không chỉ là vấn đề lựa chọn con số cụ thể, mà là cách thiết kế chính sách. Không nên điều chỉnh nhỏ lẻ, mà cần một bước điều chỉnh đủ lớn, ổn định trong trung hạn, thể hiện rõ tính hỗ trợ và tính nhân văn của chính sách. Chính sách thuế cần được nhìn nhận đúng vai trò này, không chỉ dưới góc độ quản lý thu, mà còn là công cụ hỗ trợ phát triển.

Theo bà Phan Thị Thùy Linh, việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu chịu thuế giúp tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách thuế. Tuy nhiên, việc này cũng cần được thiết kế có khuôn khổ, có tiêu chí và có cơ chế kiểm soát rõ ràng.

Về nguyên tắc và tiêu chí điều chỉnh, bà Linh cho rằng, việc điều chỉnh ngưỡng không nên mang tính tùy nghi, mà cần bám theo các tiêu chí định lượng và nguyên tắc rõ ràng, như: Gắn với chỉ số giá tiêu dùng (CPI), mức lạm phát; phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người; bảo đảm mục tiêu hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ, yếu thế; không làm giảm thu ngân sách một cách đột ngột, mất cân đối.

Về cơ chế giám sát, để bảo đảm vai trò của Quốc hội trong chính sách tài khóa, cần thiết kế cơ chế kiểm soát phù hợp. Ví dụ, trường hợp Chính phủ điều chỉnh trong khung, phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành; hoặc giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định mức cụ thể trong khung do luật quy định. Đồng thời, Chính phủ có trách nhiệm báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất về việc điều chỉnh và tác động đến ngân sách, xã hội.

"Với cách thiết kế như vậy, chúng ta có thể đạt được mục tiêu: Vừa bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành, vừa giữ được tính minh bạch, ổn định và vai trò quyết định của Quốc hội trong chính sách thuế", bà Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh.

Có thể thấy, việc bỏ ngưỡng chịu thuế 500 triệu đồng không đơn thuần là thay đổi một con số, mà là sự điều chỉnh cách tiếp cận chính sách. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là tiền đề quan trọng để xây dựng một hệ thống thuế công bằng, minh bạch và thích ứng tốt hơn với những biến động của nền kinh tế trong giai đoạn tới.