Chuyện ngược đời: Hết thời sao chép thế giới, Trung Quốc ngồi nhìn loạt hãng xe tinh hoa phương Tây 'cắp sách' đến học hỏi, trở thành trung tâm xuất khẩu toàn cầu

Các nhà sản xuất ô tô phương Tây đang nỗ lực duy trì vị thế tại thị trường xe hơi lớn nhất thế giới bằng cách tung ra các dòng xe điện sử dụng công nghệ Trung Quốc. Thậm chí, họ còn tham vọng đưa những mẫu xe này ra các thị trường quốc tế khác nhau.

Hai năm sau khi những thương hiệu như Volkswagen và Toyota công bố chiến lược “Tại Trung Quốc, vì Trung Quốc” (In China for China) nhằm giành lại thị phần thông qua bí quyết bản địa, loạt giám đốc điều hành đang đặt kỳ vọng vào loạt sản phẩm mới vừa được ra mắt tại triển lãm ô tô thường niên ở Bắc Kinh tuần này.

“Chúng tôi muốn ổn định trong năm nay và tin rằng với tất cả các mẫu xe mới... chúng tôi sẽ có thể tăng trưởng trở lại tại Trung Quốc”, Jochen Göller, thành viên hội đồng quản trị BMW, cho biết. Tập đoàn Đức này sẽ trưng bày mẫu SUV điện iX3 phiên bản trục cơ sở kéo dài, được phát triển tại Trung Quốc với sự hỗ trợ công nghệ từ các đối tác địa phương như Momenta, Huawei và Alibaba.

Vị thế bị lung lay

Trong những năm gần đây, doanh số của các hãng xe ngoại tại Trung Quốc đã sụt giảm nghiêm trọng trước sự trỗi dậy của các đối thủ nội địa như BYD, Geely và những “tay chơi” mới như Xiaomi. Hiện nay, xe điện (EV) và xe lai sạc điện (plug-in hybrid) đã chiếm hơn một nửa doanh số xe mới tại thị trường này. Theo dữ liệu từ công ty tư vấn Automobility (Thượng Hải), thị phần của các hãng xe ngoại tại Trung Quốc đã giảm một nửa, từ 64% vào năm 2020 xuống còn 32% trong năm nay.

Sau nhiều thập kỷ các thương hiệu Trung Quốc phải học hỏi cách sản xuất ô tô từ đối thủ phương Tây thông qua các liên doanh. Giờ đây “thế cờ đã lật ngược”. Volkswagen, Toyota và nhiều hãng khác buộc phải dựa vào đối tác và chuỗi cung ứng Trung Quốc để xây dựng xe nhanh hơn với phần mềm tiên tiến hơn.

“Chúng tôi có quy mô quá lớn ở Trung Quốc, nên không thể rời bỏ thị trường này”, Martin Sander, giám đốc bán hàng thương hiệu của Volkswagen, phát biểu tại một sự kiện ở London tháng trước. Ông thừa nhận rằng những gì họ đã làm tại châu Âu trong một thời gian dài không còn đủ sức cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc.

Dù đã có những cải thiện bước đầu sau khi đại tu chiến lược, các chuyên gia cảnh báo tăng trưởng dài hạn vẫn chưa được đảm bảo. “Họ đang đi đúng hướng, nhưng tôi không chắc những sản phẩm này có thể giúp các hãng xe châu Âu tìm thấy điểm đáy để bật lên hay không”, Tu Le, người sáng lập công ty tư vấn Sino Auto Insights, nhận định.

Dữ liệu của Automobility cho thấy Volkswagen đã vượt qua Geely và BYD để giành lại vị trí dẫn đầu với 13% thị phần trong quý 1 năm 2026. Kết quả này chủ yếu nhờ doanh số xe điện của các hãng nội địa sụt giảm sau khi nhiều khoản trợ cấp của chính phủ Trung Quốc kết thúc vào năm ngoái. Hãng xe Đức vốn vẫn mạnh về xe động cơ đốt trong, dự kiến sẽ ra mắt 13 mẫu xe hybrid và xe điện chỉ riêng tại Trung Quốc trong năm nay.

Trung Quốc trở thành “trung tâm xuất khẩu”

Nissan đang đặt mục tiêu nâng tổng doanh số tại Trung Quốc và sản lượng xuất khẩu từ nước này lên 1 triệu chiếc vào năm 2030. Tập đoàn Nhật Bản sẽ hợp tác sâu hơn với đối tác liên doanh Dongfeng để đưa mẫu xe điện N7 đến Mỹ Latinh và Đông Nam Á, cùng mẫu bán tải hybrid Frontier Pro đến hai thị trường này và khu vực vùng Vịnh.

“Trung Quốc đang trở thành một trung tâm đổi mới và xuất khẩu toàn cầu”, Guillaume Cartier, Giám đốc hiệu suất của Nissan, khẳng định.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn rủi ro tự xâu xé khi các mẫu xe giá rẻ từ Trung Quốc có thể làm giảm nhu cầu đối với các dòng xe sản xuất tại nơi khác. Nhưng theo chuyên gia Tu Le, nếu không xuất khẩu, các liên doanh của VW, Toyota và Nissan tại Trung Quốc sẽ phải đối mặt với tình trạng dư thừa công suất và buộc phải đóng cửa nhà máy.

Chris Liu, chuyên gia phân tích xe điện tại Omdia, cho rằng khoảng cách thực sự giữa các hãng xe ngoại và nội tại Trung Quốc không còn nằm ở phần cứng hay nền tảng xe điện, mà là khả năng thực thi phần mềm. “Đây cơ bản là vấn đề về nhân tài. Trung Quốc cung cấp một quy mô kỹ sư phần mềm khó lòng sao chép, cả về số lượng lẫn tốc độ cải tiến”.

Ông Liu kết luận: “Chừng nào các hãng xe ngoại còn thu hút được những nhân tài phần mềm hàng đầu tại Trung Quốc, họ vẫn có chỗ đứng. Nhưng để duy trì khả năng cạnh tranh, họ phải thực sự vận hành được theo tốc độ phát triển của Trung Quốc, chứ không chỉ đơn thuần là tham gia vào thị trường nhân lực”.

Theo: Financial Times, Reuters