Củng cố niềm tin, xây nền tảng dài hạn cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Mở rộng kênh dẫn vốn, chia sẻ áp lực với ngân hàng

Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng giám đốc FiinGroup Việt Nam, nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế trong giai đoạn 2026–2030 ước tính khoảng 1.500 tỷ USD. Quy mô nhu cầu vốn lớn đặt ra bài toán huy động nguồn lực, nhất là khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Ông Hiệu nhận định, hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực lớn khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt 140%, vì vậy, cần tìm kiếm thêm các kênh dẫn vốn cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.

Trong cơ cấu tài trợ vốn cho nền kinh tế, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực trung và dài hạn, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong triển khai các kế hoạch đầu tư. Khi có thể huy động trực tiếp từ nhà đầu tư với kỳ hạn phù hợp, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn tài chính, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào các khoản vay ngân hàng.

Thống kê của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho thấy, tính đến ngày 30/10/2026, thị trường ghi nhận 24 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong tháng 10, với tổng giá trị hơn 20.130 tỷ đồng. Trong đó, phát hành riêng lẻ có 21 đợt, giá trị gần 18.300 tỷ đồng; ba đợt chào bán ra công chúng huy động được 1.850 tỷ đồng.

Lũy kế 10 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành thành công đạt hơn 479.100 tỷ đồng. Phát hành riêng lẻ tiếp tục chiếm ưu thế với 419.300 tỷ đồng, trong khi phát hành ra công chúng đạt gần 60.000 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy kênh trái phiếu tiếp tục huy động nguồn lực cho nền kinh tế, nhưng cơ cấu phát hành vẫn đặt ra yêu cầu phát triển thị trường có chiều sâu hơn.

Xét theo ngành, ngân hàng chiếm khoảng 55% tổng giá trị phát hành trong 10 tháng, bất động sản chiếm khoảng 37%. Như vậy, hai nhóm này đóng góp khoảng 92% quy mô phát hành, trong khi tỷ trọng của các lĩnh vực còn lại khá khiêm tốn. Để trái phiếu trở thành kênh huy động vốn rộng mở hơn, thị trường cần thu hút thêm doanh nghiệp có năng lực tài chính và phương án sử dụng vốn khả thi thuộc nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Cơ cấu trên cũng phản ánh sự hiện diện lớn của ngân hàng trên thị trường vốn. Ngân hàng vừa cung ứng tín dụng, vừa huy động nguồn lực thông qua phát hành trái phiếu, đồng thời tham gia đầu tư trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu Chính phủ.

Theo ông Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni, nền kinh tế cần phát triển các kênh huy động vốn trung và dài hạn, trong đó thị trường trái phiếu có vai trò quan trọng. Khi doanh nghiệp huy động được nguồn vốn dài hạn từ thị trường, ngân hàng có điều kiện tập trung hơn vào nhu cầu vốn ngắn hạn và vốn lưu động, qua đó giảm sức ép về kỳ hạn và thanh khoản.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với cả an toàn hệ thống lẫn chi phí vốn. Nguồn tiền gửi của ngân hàng có kỳ hạn khác với thời gian thu hồi vốn của nhiều dự án đầu tư. Nếu nhu cầu vốn dài hạn tiếp tục tập trung chủ yếu vào tín dụng, ngân hàng phải dành thêm nguồn lực để quản trị chênh lệch kỳ hạn và các rủi ro liên quan. Phát triển thị trường trái phiếu hiệu quả sẽ góp phần phân bổ nhu cầu vốn phù hợp hơn giữa các kênh.

Minh bạch để nuôi dưỡng niềm tin

Để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững, khả năng huy động vốn cần dựa trên niềm tin vào tổ chức phát hành. Niềm tin ấy phải được hình thành từ năng lực tài chính, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với nhà đầu tư.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng niềm tin của nhà đầu tư đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu còn hạn chế. Thực tế, có doanh nghiệp phải dựa vào ngân hàng hỗ trợ phân phối, bảo lãnh hoặc cam kết mua lại mới có thể tiếp cận người mua. Theo ông, bản thân doanh nghiệp cần chứng minh rõ hơn năng lực và khả năng tạo lợi nhuận, đồng thời, thị trường phải tạo điều kiện để trái phiếu được chuyển nhượng linh hoạt sau phát hành.

Yêu cầu này đòi hỏi doanh nghiệp coi minh bạch là trách nhiệm xuyên suốt quá trình huy động và sử dụng vốn. Nhà đầu tư cần có thông tin đủ rõ để đánh giá doanh nghiệp huy động tiền vào mục đích gì, nguồn trả nợ đến từ đâu và những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán gốc, lãi.

Báo cáo tài chính, tình hình thực hiện dự án, cơ cấu nghĩa vụ nợ và tiến độ sử dụng vốn vì thế cần được công bố nhất quán, kịp thời. Khi xuất hiện biến động ảnh hưởng đến phương án trả nợ, việc chủ động cung cấp thông tin và đối thoại với trái chủ cũng là cơ sở để duy trì sự tin cậy. Hoạt động truyền thông chỉ phát huy giá trị khi gắn với thông tin có thể kiểm chứng và kết quả thực hiện cam kết của doanh nghiệp.

Cùng với chất lượng tổ chức phát hành, thanh khoản trên thị trường thứ cấp là yếu tố quan trọng đối với quyết định đầu tư. Một trái phiếu có kỳ hạn dài sẽ khó thu hút nguồn tiền nếu người mua không có khả năng chuyển nhượng khi nhu cầu tài chính thay đổi. Ngược lại, thị trường giao dịch minh bạch, có thông tin về giá và khả năng tìm kiếm đối tác sẽ giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong quản lý danh mục.

Tuy nhiên, khả năng giao dịch không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư luôn bán được trái phiếu ở mức giá mong muốn. Giá chuyển nhượng còn phụ thuộc vào chất lượng tín dụng của doanh nghiệp, diễn biến lãi suất và cung cầu thị trường. Vì vậy, phát triển thanh khoản cần đi cùng nâng cao chất lượng thông tin và khả năng đánh giá rủi ro, để quyết định mua bán dựa trên cơ sở rõ ràng.

Ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký VBMA đề xuất xem xét lại việc tính hoạt động bảo lãnh phát hành trái phiếu của ngân hàng vào hạn mức tăng trưởng tín dụng. Theo ông, ngân hàng có lợi thế trong đánh giá năng lực tài chính, theo dõi dòng tiền và quản lý tài sản bảo đảm của doanh nghiệp, qua đó có thể hỗ trợ quá trình huy động vốn. Trong quá trình này, cần làm rõ vai trò của tổ chức phân phối, bảo lãnh phát hành và bên bảo lãnh thanh toán. Việc trái phiếu được ngân hàng giới thiệu hoặc phân phối tự thân không đủ để kết luận nghĩa vụ trả nợ của doanh nghiệp được ngân hàng bảo đảm. Thông tin rõ ràng về từng cam kết sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá đúng quyền lợi và rủi ro.

Khuôn khổ an toàn đối với sự tham gia của ngân hàng cũng đang tiếp tục được hoàn thiện. Ngày 30/9/2026, NHNN ban hành Thông tư số 50/2026/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Thông tư này bổ sung các yêu cầu an toàn đối với hoạt động ngân hàng liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp. Theo đó, tín dụng phục vụ đầu tư, kinh doanh trái phiếu doanh nghiệp có thời hạn tối đa một năm, tổng dư nợ không vượt quá 5% vốn điều lệ hoặc vốn được cấp của ngân hàng và phải đáp ứng các điều kiện an toàn.

Thông tư cũng quy định các trường hợp không được cấp tín dụng cho mục đích này, đồng thời điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR). Theo chuyên gia, những quy định này đặt ra yêu cầu ngân hàng cân đối nguồn vốn, kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn, qua đó góp phần thúc đẩy chất lượng và tính minh bạch của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.