Đòi đưa con chết não về nhà, mẹ thay đổi phút cuối, đồng ý hiến tạng cứu người

Thuyết phục gia đình bệnh nhân chết não hiến tạng cứu người là hành trình áp lực, đòi hỏi nhân viên y tế kiên trì thấu cảm để gieo hy vọng sống giữa nỗi đau mất mát.

Một trong những trường hợp như vậy được BSCKII Trần Hà Phương, Trưởng đơn vị Tư vấn và Điều phối Phòng Ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội), kể lại: Nam thanh niên 25 tuổi bị tai nạn giao thông nghiêm trọng được đưa đến bệnh viện cấp cứu nhưng rơi vào tình trạng chết não, không còn cơ hội cứu chữa. Nghe bác sĩ tư vấn, người cha cùng em gái bệnh nhân đã nghẹn ngào đồng ý hiến tạng để nối dài sự sống cho người khác.

Nhưng người mẹ ở nhà vì quá đau lòng nên không đồng ý, nhất quyết đòi đưa con về. Trước sự phản đối gay gắt đó, ê-kíp Bệnh viện Việt Đức đành làm thủ tục để bệnh nhân về nhà.

Sau đó, người bác trong họ đến nhà, kiên trì phân tích và gỡ bỏ từng nút thắt tâm lý cho mẹ bệnh nhân. Trong giọt nước mắt nghẹn ngào, bà thay đổi suy nghĩ, gật đầu đồng ý hiến tạng con để cứu người. Gia đình nhanh chóng đưa người bệnh chết não trở lại bệnh viện.

BSCKII Trần Hà Phương kể: “Bệnh nhân được đưa quay lại kịp thời để can thiệp y tế. Nếu kéo dài thời gian ở ngoài, không được hỗ trợ máy móc và thuốc men, tạng sẽ bị suy và cơ hội ghép cho người bệnh đang mòn mỏi chờ đợi cũng vĩnh viễn khép lại”.

Kể về một trường hợp vận động hiến tạng thành công khác, điều dưỡng chuyên khoa I Đinh Thị Thu Nga, Phòng Công tác xã hội, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn (Hà Nội) cho biết chị vẫn nhớ như in quyết định đầy nước mắt và khó khăn của người vợ trẻ.

Nam bệnh nhân chết não sau tai nạn giao thông. Khi tổ tư vấn của Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn tiếp cận gia đình, gần như tất cả, từ bố mẹ đến anh chị em, đều phản đối việc hiến tạng. Chỉ duy nhất người vợ chưa đầy 30 tuổi mong muốn hiến tạng của chồng.

“Cho con xin phép được làm việc thiện lần cuối cho anh ấy”, người vợ trẻ nghẹn ngào nói.

Mong muốn ấy lập tức đẩy chị vào thế đối đầu với đại gia đình. Có người cho rằng chị “bán tạng chồng”, có người tuyên bố nếu hiến tạng thì thi thể sẽ không được đưa về nhà làm tang lễ. Những lời bàn ra tán vào, quan niệm phải giữ cơ thể nguyên vẹn cho người đã khuất khiến quyết định của người vợ trẻ càng trở nên khó khăn.

Chị vừa phải chịu nỗi đau mất chồng, vừa phải bảo vệ lựa chọn của mình trước những người thân. Với chị, hiến tạng là cách để chồng có thể tiếp tục trao sự sống cho người khác. Nhưng với những người phản đối, quyết định ấy đi ngược lại quan niệm lâu đời về cái chết và sự nguyên vẹn của thi thể.

Trong nhiều giờ liền, điều dưỡng Thu Nga và các thành viên tổ tư vấn gần như không rời khỏi người vợ trẻ. Họ lắng nghe, động viên và giải thích, giúp chị có thêm điểm tựa tinh thần giữa sức ép từ gia đình.

Áp lực vô hình sau cánh cửa tư vấn

Theo thống kê của Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, năm 2025, cả nước có 66 ca hiến mô tạng từ người cho chết não. Tính đến tháng 5/2026, số trường hợp hiến mô tạng sau khi qua đời của cả nước là 286 ca.

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức - cơ sở đi đầu cả nước trong công tác vận động hiến tạng, thành lập Đơn vị vận động hiến mô tạng từ người cho chết não từ năm 2010, đến tháng 5/2026 đã vận động được 203 trường hợp hiến mô tạng sau khi qua đời, chiếm 70% cả nước.

Dù số ca hiến tạng sau chết não tăng so với giai đoạn trước nhưng con số này cho thấy công tác vận động hiến mô tạng từ người cho chết não gặp nhiều khó khăn.

Lý giải nguyên nhân, bác sĩ Phương cho biết, Việt Nam là quốc gia Á Đông, nơi quan niệm “chết phải toàn thây” còn khá nặng nề. Người trực tiếp quyết định hiến tạng, đặc biệt là vợ hoặc chồng, thường chịu áp lực rất lớn từ gia đình hai bên và họ hàng.

Nhận thức của người dân về hiến tạng đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây. Ngày càng nhiều người hiểu việc hiến mô tạng sau khi qua đời là cách để sự sống của người thân được tiếp nối. Tuy nhiên, từ nhận thức đến quyết định thực tế vẫn là một khoảng cách rất dài.

Tổ tư vấn hiến mô tạng luôn phải xuất hiện đúng vào thời khắc đau đớn nhất của gia đình. Trong những cuộc điện thoại lúc nửa đêm hay các buổi tư vấn kéo dài hàng giờ trong bệnh viện, điều khó nhất không nằm ở kỹ thuật y khoa mà là vượt qua rào cản tâm lý của người thân bệnh nhân. Khi cú sốc mất mát còn nguyên vẹn, chỉ một câu nói thiếu tinh tế cũng có thể khiến cánh cửa đối thoại khép lại ngay lập tức.

Không ít cuộc vận động hiến tạng đã đổ vỡ ở phút cuối cùng. Nhiều gia đình ban đầu đồng ý hiến mô, tạng của người chết não, nhưng đến phút cuối lại thay đổi quyết định vì áp lực họ hàng, quan niệm “chết phải toàn thây”, hay không đủ bình tĩnh để đưa ra lựa chọn trong thời khắc mất mát.

Có trường hợp ê-kíp đã ký giấy điều phối, chuẩn bị mọi phương án tiếp nhận nhưng ca hiến vẫn không được thực hiện.

Theo điều dưỡng Thu Nga, để vận động hiến tạng thành công, điều quan trọng trước tiên là phải thấu hiểu người nhà bệnh nhân. Nhân viên tư vấn cần có mặt từ khi người bệnh đang được hồi sức, quan tâm đến gia đình, quan sát tâm trạng, lắng nghe những băn khoăn và lựa chọn thời điểm phù hợp để trò chuyện.

Khi gia đình đã đồng ý, công việc vẫn chưa kết thúc. Tổ tư vấn phải phối hợp chặt chẽ với ê-kíp điều trị, động viên và cập nhật thông tin cho người thân trong quá trình chuẩn bị lấy tạng. Sau đó, họ tiếp tục hỗ trợ gia đình lo hậu sự, hoàn thiện hồ sơ ghi nhận nghĩa cử của người hiến và duy trì liên lạc để thăm hỏi, hỗ trợ khi cần thiết.

TS Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, cho rằng đây là công việc đặc biệt vất vả, đòi hỏi kỹ năng giao tiếp và khả năng thấu hiểu tâm lý sâu sắc. Ở nơi giao nhau giữa đau thương và hy vọng ấy, những người làm công tác vận động hiến tạng vẫn lặng lẽ bước tiếp. Họ đi qua từng “cơn bão” của mỗi gia đình, giữ lại cơ hội hồi sinh cho những con người đang chờ được sống thêm một lần nữa.