Đức và bài toán 220 tỷ USD vàng tại Mỹ: Bán hay giữ?

Nằm sâu hơn 20 mét dưới lòng đường phố Manhattan, trong hầm chứa của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York, là số vàng dự trữ quốc gia (German Gold Reserves) trị giá khoảng 220 tỷ USD của nước Đức. Với gần 100.000 thỏi vàng nặng tổng cộng 1.236 tấn, đây không chỉ là tài sản thuần túy mà còn là biểu tượng quyền lực kinh tế của Berlin.

Tuy nhiên, trong bối cảnh giá vàng thế giới liên tục xô đổ các kỷ lục và những biến động địa chính trị khó lường, một câu hỏi gây tranh cãi đang được đặt ra: Đã đến lúc nước Đức nên hiện thực hóa lợi nhuận từ số vàng này?

Phần lớn số vàng này không phải do Đức khai thác được mà là kết quả của thặng dư thương mại khổng lồ sau Thế chiến II. Trong những năm 1950 và 1960, dưới hệ thống tỷ giá hối đoái Bretton Woods, Đức đã tích lũy được rất nhiều đồng USD từ việc xuất khẩu hàng hóa. Theo quy định lúc bấy giờ, họ đã đổi số USD này lấy vàng từ Mỹ. Thay vì vận chuyển về nước, Đức chọn cách để lại New York để đảm bảo an toàn trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

New York (cùng với London) là trung tâm giao dịch vàng lớn nhất thế giới. Việc gửi vàng tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) giúp Đức có thể nhanh chóng chuyển đổi vàng thành ngoại tệ (USD) trong trường hợp khẩn cấp mà không mất thời gian và chi phí vận chuyển qua đại dương.

Số vàng này đóng vai trò là "mỏ neo" niềm tin cho đồng tiền và sự ổn định tài chính của Đức. Dù hiện nay không còn trực tiếp bảo chứng cho giá trị đồng Euro, nhưng nó vẫn là tài sản dự trữ chiến lược giúp Đức duy trì xếp hạng tín nhiệm cao và khả năng thanh khoản quốc tế.

Áp lực

Làn sóng đòi hồi hương số vàng này không phải mới, nhưng nó đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết dưới sự thúc đẩy của các chính trị gia đối lập tại Đức và Emanuel Mönch, cựu trưởng bộ phận nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank).

Những lo ngại này xuất phát từ sự bất ổn trong mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, đặc biệt khi Nhà Trắng từng nhiều lần gây áp lực lên tính độc lập của Fed và thể hiện sự hoài nghi đối với các đồng minh NATO.

Việc vận chuyển hơn 1.200 tấn vàng về nước là một chiến dịch hậu cần khổng lồ nhưng trong bối cảnh giá vàng tăng cao và nhiều ngân hàng muốn giảm phụ thuộc vào đồng USD, câu hỏi liệu Đức có nên rút vàng dự trữ quốc gia về hay không đang trở thành vấn đề được đem ra thảo luận.

Về lý thuyết, sự tăng giá phi mã của vàng đã mang lại lợi ích khổng lồ cho Bundesbank, cơ quan quản lý kho dự trữ vàng lớn thứ hai thế giới chỉ sau Mỹ. Với mức giá hiện tại, tổng trữ lượng vàng của Đức trị giá khoảng 500 tỷ Euro (tương đương 599 tỷ USD). Con số này tương đương với 18% nợ công của quốc gia và đã tăng gấp 19 lần kể từ khi Đức gia nhập khu vực đồng Euro vào năm 1999.

Trước đó, vào năm 2017, dưới áp lực chính trị về tính minh bạch, Đức đã hoàn tất việc đưa 300 tấn vàng từ New York về Frankfurt. Hiện nay, bất chấp những hoài nghi, Chủ tịch Bundesbank Joachim Nagel vẫn khẳng định niềm tin tuyệt đối vào sự an toàn của số vàng đang gửi tại Fed. Tuy nhiên, Berlin đang rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan" giữa việc duy trì sự ổn định ngoại giao và việc quản trị rủi ro tài sản trong một thế giới đầy biến động.

Nghịch lý

Thay vì hồi hương, một giải pháp táo bạo hơn đã được đưa ra: Tại sao không bán một phần kho dự trữ để tận dụng mức giá cao kỷ lục và nhu cầu đang bùng nổ?

Theo Holger Schmieding, kinh tế trưởng tại Berenberg, việc bán dần số vàng này để giảm bớt các khoản vay liên bang là một bước đi hoàn toàn hợp lý về mặt kinh tế.

Tuy nhiên, về mặt chính trị, đây lại là một hành động cực kỳ mạo hiểm. Người dân Đức có một tình yêu đặc biệt với Bundesbank và coi vàng là "tấm khiên" bảo vệ cuối cùng, ký ức về thời kỳ lạm phát phi mã những năm 1920 vẫn còn in đậm trong tâm trí quốc gia này.

Về mặt kỹ thuật, việc bán một lượng vàng lớn như vậy cần một kịch bản phối hợp cực kỳ tinh vi để tránh làm sụp đổ giá thị trường toàn cầu. Các nhà đầu tư có thể coi đây là dấu hiệu của sự suy yếu kinh tế hoặc một nỗ lực tài trợ ngân sách thiếu bền vững.

Cho đến nay, ông Joachim Nagel vẫn kiên quyết khẳng định chưa bao giờ cân nhắc việc bán vàng dù chỉ trong một "phần tỷ giây".

Hiện tại, vàng chiếm tới hơn 80% tài sản dự trữ chính thức của Đức. Dưới góc độ quản trị rủi ro, việc dồn tất cả trứng vào một giỏ tài sản đầy biến động như vàng là điều thiếu thận trọng.

Trong khi các nước láng giềng như Ba Lan liên tục gom thêm vàng, thì Đức lại sở hữu một khối lượng khổng lồ tích lũy từ những năm sau Thế chiến II nhưng gần như không đụng đến.

Trong hai năm qua, Bundesbank đã báo lỗ khoảng 20 tỷ Euro mỗi năm do những sai lệch trong chính sách nới lỏng định lượng (QE). Nhờ sự tăng giá của vàng, vị thế vốn chủ sở hữu ròng của ngân hàng này vẫn duy trì ở mức trên 250 tỷ Euro vào đầu năm 2025.

Dẫu vậy, người đóng thuế tại Đức không được hưởng lợi từ điều này khi các khoản chia cổ tức cho chính phủ đã bị tạm dừng từ năm 2020.

Nước Đức hiện đang đối mặt với những thách thức lớn về nhân khẩu học, hạ tầng và ngân sách quốc phòng. Thủ tướng Friedrich Merz đã nới lỏng các quy tắc kỷ luật tài khóa và dự kiến sẽ vay thêm hàng trăm tỷ Euro để hiện đại hóa đất nước. Một nguồn tiền từ việc bán vàng có thể là cú hích quan trọng để giải quyết cuộc khủng hoảng năng suất và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Dẫu biết rằng việc động chạm đến "di sản" là một điều cấm kỵ tại Berlin, nhưng trong một kỷ nguyên kinh tế mới, việc để hàng trăm tỷ USD nằm yên dưới lòng đất New York mà không tạo ra lợi tức có lẽ là một sự lãng phí cần được xem xét lại một cách nghiêm túc.

*Nguồn: Fortune, BI