Đừng để AI "dắt mũi": Chúng ta đang đi du lịch hay chỉ là con rối của thuật toán trên mạng xã hội?

Một bãi biển từng yên bình nay chật kín những chiếc điện thoại giơ cao để quay video. Một quán cà phê được đánh giá “phải ghé” trên mạng xã hội nhưng đồ uống lại nhạt nhẽo và đắt đỏ. Một con phố cổ vốn nổi tiếng bởi nét văn hóa địa phương giờ trở thành phông nền cho hàng trăm bức ảnh giống hệt nhau.

Những trải nghiệm như vậy ngày càng phổ biến trong thời đại mạng xã hội và thuật toán đề xuất. Không ít du khách bắt đầu nhận ra rằng họ không còn khám phá địa điểm theo cách riêng của mình, mà đang đi theo những gì nền tảng số cho rằng họ nên nhìn thấy.

Diệu Linh, một người yêu du lịch bụi và thường xuyên thực hiện những chuyến đi phượt, cho biết điều khiến cô tiếc nuối nhất không phải là lượng khách du lịch tăng lên, mà là sự thay đổi của chính các điểm đến.

“Có những nơi tôi từng quay lại nhiều lần vì sự yên bình và cảm giác rất riêng. Nhưng sau khi nổi lên trên TikTok, mọi thứ thay đổi rất nhanh. Người ta đến đông hơn, điều đó không có gì sai. Nhưng nhiều người chỉ đến để quay video hoặc chụp ảnh rồi rời đi. Cảm giác như nơi đó đang phục vụ thuật toán hơn là phục vụ du khách”, Linh chia sẻ.

Hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong du lịch. Từ những bộ phim chúng ta xem, món ăn chúng ta thử, cuốn sách chúng ta đọc cho tới các sản phẩm chúng ta mua, ngày càng nhiều lựa chọn được định hình bởi các hệ thống đề xuất sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Theo một nghiên cứu về hệ thống gợi ý du lịch dựa trên mạng xã hội được đăng tải trên trang của Đại học Cornell, các thuật toán đã trở thành một phần quan trọng trong quá trình ra quyết định của du khách, từ việc lựa chọn điểm đến, khách sạn cho đến lịch trình tham quan. Những hệ thống này ngày càng được cá nhân hóa và có khả năng tác động trực tiếp đến hành vi của người dùng.

Khi AI trở thành người dẫn đường

Trong nhiều năm, internet được xem là công cụ giúp con người tiếp cận lượng thông tin khổng lồ. Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI đã tạo ra một thay đổi đáng kể: thay vì chủ động đi tìm thông tin, con người ngày càng nhận được những thông tin được lựa chọn sẵn.

Chỉ cần vài giây lướt màn hình, thuật toán đã quyết định video tiếp theo, nhà hàng tiếp theo hay điểm đến tiếp theo xuất hiện trước mắt người dùng.

Sự thay đổi này diễn ra song song với tốc độ phổ biến nhanh chóng của AI. Theo khảo sát của trang Gallup, tỷ lệ người lao động Mỹ sử dụng AI trong công việc ít nhất vài lần mỗi năm đã tăng từ 21% năm 2023 lên 40% vào năm 2025, gần như tăng gấp đôi chỉ trong hai năm.

Không chỉ vậy, một báo cáo khác của Gallup cho thấy đến cuối năm 2025, tỷ lệ sử dụng AI trong công việc đã tăng lên 45%, trong khi số người sử dụng AI ít nhất vài lần mỗi tuần cũng tăng từ 19% lên 23%.

Những con số đó cho thấy AI không còn là công nghệ dành riêng cho giới kỹ thuật. Nó đang trở thành một phần trong đời sống thường nhật của hàng triệu người.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là AI không chỉ hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn. Nó còn tác động đến cách chúng ta suy nghĩ và lựa chọn.

Khi một nền tảng liên tục gợi ý những nội dung tương tự, người dùng dễ hình thành cảm giác rằng đó là lựa chọn tốt nhất hoặc phổ biến nhất. Trong du lịch, điều này tạo ra các “điểm đến viral”, nơi lượng khách đổ về tăng mạnh chỉ vì xuất hiện liên tục trên bảng tin mạng xã hội.

Không ít người bắt đầu lên kế hoạch cho cả chuyến đi dựa trên các video dài vài chục giây thay vì tìm hiểu sâu về văn hóa, lịch sử hay trải nghiệm thực tế của địa phương.

Sự phát triển của AI đang buộc con người phải thích nghi. Nhưng trong nhiều trường hợp, sự thích nghi ấy không diễn ra theo cách chúng ta vẫn nghĩ.

Không chỉ người dùng thay đổi hành vi, mà các doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung và thậm chí cả các điểm du lịch cũng đang thay đổi để phù hợp với cách thuật toán vận hành.

Những quán cà phê đầu tư mạnh vào không gian chụp ảnh hơn là chất lượng đồ uống. Những nhà hàng tạo ra các món ăn nhiều màu sắc để thu hút lượt chia sẻ trên mạng xã hội. Những điểm du lịch xây dựng các góc “check-in” nhằm tăng khả năng xuất hiện trên các nền tảng số.

Diệu Linh cho biết cô thường gặp cảm giác thất vọng khi tới những địa điểm được quảng bá quá mức.

“Có những nơi nhìn trên mạng rất đẹp, nhưng khi đến thực tế lại không có nhiều điều đặc biệt. Đôi khi tôi cảm thấy mình đang đi tham quan một bối cảnh được tạo ra để quay video, chứ không phải một địa điểm có giá trị văn hóa hay thiên nhiên thực sự”, cô nói.

Ở góc độ rộng hơn, đây là một ví dụ cho thấy con người đang dần điều chỉnh hành vi để phù hợp với những gì AI và thuật toán ưu tiên.

Điều đó đặt ra một câu hỏi quan trọng: liệu chúng ta đang sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, hay đang dần để AI quyết định thay mình?

Giữ lại khả năng khám phá

Dù vậy, vấn đề không nằm ở bản thân AI.

Trí tuệ nhân tạo đang mang lại những lợi ích rõ rệt trong học tập, công việc và đời sống. Thách thức nằm ở việc con người có giữ được khả năng lựa chọn độc lập hay không.

Sau nhiều lần thất vọng với những địa điểm “viral”, Diệu Linh đã thay đổi cách chuẩn bị cho các chuyến đi. Ngoài mạng xã hội, cô đọc đánh giá trên Google Maps, tham khảo các diễn đàn du lịch, tìm hiểu ý kiến của người dân địa phương và dành thời gian nghiên cứu về văn hóa nơi mình sắp đến.

“Tôi vẫn sử dụng AI và mạng xã hội vì chúng rất tiện. Nhưng nếu chỉ dựa vào những gì thuật toán đề xuất, tôi nghĩ mình sẽ bỏ lỡ rất nhiều trải nghiệm thú vị”, cô nói.

Có lẽ đó cũng là bài học lớn nhất trong thời đại AI. Công nghệ có thể giúp con người tìm đường nhanh hơn, nhưng không thể thay thế sự tò mò, khả năng khám phá và những trải nghiệm chân thực.

Trong một thế giới mà thuật toán ngày càng biết rõ chúng ta thích gì, điều quan trọng không phải là từ chối AI, mà là giữ được quyền quyết định cuối cùng cho chính mình./