Đừng đi đâu cũng kể chuyện của con: Dù con xuất sắc hay bình thường, cha mẹ tốt nhất nên biết giữ lời

Trong những bữa cơm, lúc gặp nhau ở khu dân cư hay những buổi tụ họp bạn bè, con cái luôn là chủ đề được các bậc cha mẹ nhắc đến nhiều nhất.

Con đạt thành tích cao, cha mẹ muốn khoe. Con gặp khó khăn trong công việc, cha mẹ buồn bã than thở. Con chưa được như mong đợi, cha mẹ lại sốt ruột kể hết với người ngoài.

Thế nhưng, ít ai nghĩ rằng mỗi lời mình vô tình nói ra đều có thể ảnh hưởng đến hình ảnh, tâm lý và cuộc sống của con.

Kể quá nhiều không chỉ làm lộ chuyện riêng tư mà đôi khi còn khiến con phải gánh chịu những đánh giá mà mình không hề lựa chọn.

1. Cha mẹ than phiền, con chưa làm gì đã bị người khác đánh giá thấp

Một số phụ huynh có thói quen mang những khuyết điểm của con ra kể:

“Con nhà tôi học hành chẳng đâu vào đâu.”

“Nó lười lắm, chẳng biết làm việc gì.”

“Nói mãi mà vẫn không chịu tiến bộ.”

Người nói có thể chỉ muốn tâm sự, thậm chí coi đó là cách nói khiêm tốn. Nhưng người nghe chưa chắc hiểu như vậy.

Mỗi lần cha mẹ than phiền, hình ảnh của con trong mắt người khác lại xấu đi một chút. Chuyện được kể hết lần này đến lần khác có thể khiến một đứa trẻ hoặc một người trẻ bị gắn với những nhận xét như lười biếng, kém cỏi hay thiếu ý chí.

Trong các mối quan hệ xã hội, lời đã nói ra rất khó thu lại. Qua nhiều lần truyền miệng, câu chuyện còn có thể bị thêm bớt và trở nên khác xa sự thật.

Đáng buồn hơn, con có thể phải đối diện với những ánh mắt định kiến từ họ hàng, hàng xóm hay bạn bè của cha mẹ. Khi xuất hiện tại các buổi gặp mặt, con cảm thấy xấu hổ vì biết chuyện riêng của mình đã bị mọi người đem ra bàn luận.

Không phải nhược điểm nào của con cũng cần được công khai. Những khó khăn trong học tập, công việc, tình cảm hay sức khỏe tinh thần càng cần được chia sẻ một cách thận trọng.

Cha mẹ có thể tìm người đáng tin cậy để xin lời khuyên, nhưng không nên biến câu chuyện của con thành đề tài mua vui trong những cuộc trò chuyện.

2. Cha mẹ tưởng mình đang nhận xét, nhưng thực ra có thể đang định hình con

Khi một người liên tục bị gắn với một nhãn nào đó, họ rất dễ nhìn nhận bản thân theo chính chiếc nhãn ấy.

Những lời cha mẹ nói ở bên ngoài rồi cũng có thể truyền đến tai con. Nếu thường xuyên nghe người khác kể rằng bố mẹ luôn chê mình yếu kém, trẻ sẽ dần nghi ngờ giá trị của chính mình.

Một đứa trẻ chỉ vừa sa sút kết quả học tập nhưng liên tục bị gọi là “học dốt” có thể mất động lực cố gắng. Một đứa trẻ vốn hoạt bát nhưng thường xuyên bị phê phán là “nghịch ngợm, không nên thân” có thể trở nên chống đối hoặc thu mình.

Ban đầu, con chưa chắc đã giống như những điều cha mẹ nói. Nhưng khi bị lặp lại quá nhiều, lời nhận xét ấy có thể trở thành một lời tiên đoán mà con vô thức làm theo.

Lời nói giống như hạt giống: được gieo đủ lâu sẽ bén rễ. Sự đánh giá cũng giống như một chiếc khuôn: sử dụng đủ nhiều có thể làm trẻ tin rằng mình chỉ có thể trở thành người như thế.

Bởi vậy, trước khi nhận xét về con trước mặt người khác, cha mẹ nên tự hỏi: Nếu con nghe thấy câu này, con sẽ cảm thấy thế nào? Lời nói ấy giúp con tốt lên hay chỉ khiến con thêm tổn thương?

3. Con cần một khoảng bình yên để lớn lên theo nhịp độ của mình

Mỗi đứa trẻ đều có tốc độ trưởng thành riêng. Có em sớm bộc lộ năng khiếu, có em cần nhiều thời gian hơn để tìm ra thế mạnh của mình.

Nhưng cha mẹ càng đem con ra so sánh, khoe khoang hoặc than phiền, con càng dễ cảm thấy mình đang sống dưới ánh mắt đánh giá của mọi người.

Ngay cả việc khoe thành tích cũng chưa chắc hoàn toàn có lợi. Khi mọi người đều biết con từng đứng đầu lớp, đạt giải hay có công việc tốt, con có thể phải chịu thêm áp lực duy trì hình ảnh ấy. Chỉ một lần thất bại, con đã lo sợ làm bố mẹ mất mặt.

Ngược lại, nếu cha mẹ liên tục kể về những điều con chưa làm được, con có thể mất cơ hội được người khác nhìn nhận một cách công bằng.

Trẻ em và cả những người con đã trưởng thành đều xứng đáng có đời sống riêng. Không phải kết quả học tập, mức lương, chuyện yêu đương hay những lần thất bại của con đều thuộc quyền công khai của cha mẹ.

Tôn trọng con đôi khi bắt đầu bằng việc biết giữ kín những câu chuyện chỉ nên ở lại trong gia đình.

Cha mẹ nên nói về con như thế nào?

Điều này không có nghĩa cha mẹ tuyệt đối không được nhắc đến con. Khi cần xin lời khuyên, phụ huynh vẫn có thể trò chuyện với chuyên gia, giáo viên hoặc một người thực sự đáng tin cậy.

Tuy nhiên, trước khi chia sẻ, hãy cân nhắc ba điều:

- Câu chuyện này có xâm phạm quyền riêng tư của con không?

- Người nghe có thực sự giúp được con hay chỉ muốn biết chuyện?

- Nếu con có mặt, cha mẹ có sẵn sàng nói nguyên văn những lời ấy không?

Nếu câu trả lời khiến bạn do dự, tốt nhất hãy dừng lại.

Con càng xuất sắc, cha mẹ càng nên tránh khoe khoang quá mức. Con càng bình thường hoặc đang gặp khó khăn, cha mẹ càng cần bảo vệ con trước những lời phán xét.

Niềm tự hào có thể được thể hiện bằng lời khen chân thành trong gia đình. Những điều chưa tốt nên được góp ý trong không gian riêng tư, bằng thái độ tôn trọng và tập trung vào cách giải quyết.

Con cái không phải thành tích để cha mẹ dùng làm vốn khoe khoang, cũng không phải câu chuyện để mang ra than thở với thiên hạ.

Thứ trẻ cần là sự đồng hành, khích lệ và niềm tin rằng dù mình đang ở đâu trên hành trình trưởng thành, gia đình vẫn là nơi an toàn nhất.

Biết giữ lời cho con không phải là che giấu khuyết điểm. Đó là cách cha mẹ bảo vệ lòng tự trọng, quyền riêng tư và cơ hội để con được lớn lên mà không bị những lời kể của người khác định nghĩa.