Được ca tụng "ngút trời" là lĩnh vực số 1 thế giới, sản phẩm của Trung Quốc giờ đã lộ ra sự thật phũ phàng

Từng được tung hô như một cuộc cách mạng, song thực trạng của ngành công nghiệp robot tại Trung Quốc hiện nay cho thấy một bức tranh đa sắc thái: nơi những thành tựu công nghệ rực rỡ đang phải đối mặt với thử thách nghiệt ngã về mô hình kinh doanh và khả năng sinh lời.

"Xưởng đúc dữ liệu" – Nơi robot học làm người

Tại một không gian ngổn ngang những bàn đặt laptop, chồng sách, áo sơ mi chờ gấp, thậm chí là quầy trà sữa mini và những khối gạch xếp hình, các cỗ máy đủ hình thù đang miệt mài cử động. Dưới sự điều phối của con người, chúng thực hiện những thao tác đơn điệu nhưng chuẩn xác: Cầm lên, đặt xuống, gấp lại và lặp lại.

Đây không phải là một phim trường, mà là "xưởng đúc dữ liệu" cho trí tuệ nhân tạo hiện thân, tọa lạc tại khu công nghệ cao Trương Giang, Thượng Hải. Cơ sở này do Agibot – một "thế lực" mới nổi trong ngành robot Trung Quốc – vận hành.

Trong bối cảnh nguồn dữ liệu huấn luyện robot đang cực kỳ khan hiếm và trở thành nút thắt cổ chai của ngành, Agibot đã biến quá trình này thành một mỏ vàng: Dữ liệu không chỉ phục vụ mô hình nội bộ mà còn được bán ra thị trường với mức phí lên tới hàng trăm nhân dân tệ mỗi giờ.

Cách thức kiếm tiền "phi truyền thống" này hé lộ nỗ lực đa dạng hóa nguồn thu của các doanh nghiệp robot: từ bán phần cứng, cung cấp dịch vụ dữ liệu đến cho thuê giải pháp. Lúc này, công nghệ không còn là biến số duy nhất; bài toán thực sự nằm ở mô hình kinh doanh bền vững.

"Năm 2026 sẽ là thời điểm then chốt khi các nhà tích hợp robot nhân hình nỗ lực thương mại hóa và xây dựng hệ sinh thái," ông Zhong Sheng, Trưởng bộ phận nghiên cứu công nghiệp Trung Quốc tại Morgan Stanley nhận định, đồng thời cảnh báo về một cuộc thanh lọc thị trường sắp tới.

Dòng vốn ồ ạt chảy vào "túi không đáy"

Bất chấp những hoài nghi về lợi nhuận, dòng vốn đầu tư vẫn chảy mạnh vào lĩnh vực robot nhân hình. Hàng loạt cái tên như Robotera, X Square Robot, Galbot, Engine AI, Galaxea, Spirit AI, Boundless Power và Tars đã công bố các vòng gọi vốn kỷ lục trong năm nay, đẩy định giá của một số đơn vị lên mức hàng chục tỷ USD.

Theo dữ liệu từ Qichacha, tính từ đầu năm 2026, lĩnh vực này đã ghi nhận 137 thương vụ tài trợ cho 112 thương hiệu liên quan, với tổng vốn đầu tư vượt ngưỡng 28,5 tỷ nhân dân tệ. Điểm sáng đáng chú ý nhất là tiến trình niêm yết của Unitree trên sàn STAR Market (Thượng Hải), với kế hoạch huy động khoảng 4,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương 614,2 triệu USD).

Tuy nhiên, ông Zhong Sheng nhấn mạnh rằng, dù lộ trình thương mại hóa đang mở rộng, hầu hết các dự án vẫn chỉ dừng lại ở giai đoạn "xác thực và thử nghiệm", dù sản lượng robot nhân hình tại Trung Quốc dự kiến sẽ tăng gấp đôi, đạt mức 28.000 đơn vị trong năm nay.

Những ngã rẽ tìm kiếm lợi nhuận

Trong bức tranh chung còn nhiều mảng tối về lợi nhuận, Unitree nổi lên như một hiện tượng hiếm hoi khi báo lãi. Với doanh thu 1,71 tỷ nhân dân tệ và lợi nhuận thuần điều chỉnh đạt 600 triệu nhân dân tệ, Unitree trung thành với mô hình bán phần cứng thuần túy.

Năm ngoái, hãng xuất xưởng 5.500 robot nhân hình – tăng gấp 13 lần so với năm trước – với biên lợi nhuận gộp mảng cốt lõi đạt gần 60%. Dù vậy, 73,6% doanh thu của họ vẫn phụ thuộc vào khối nghiên cứu và giáo dục. Để thâm nhập thị trường tiêu dùng, Unitree đã khai trương cửa hàng vật lý đầu tiên tại Bắc Kinh vào cuối tháng 4 vừa qua.

Ở một thái cực khác, UBTech ghi nhận doanh thu 2 tỷ nhân dân tệ (tăng 53,3%) nhưng vẫn đang trong tình trạng bù lỗ. Dù khoản lỗ thuần đã thu hẹp xuống còn 790 triệu nhân dân tệ và biên lợi nhuận gộp duy trì ở mức 37,7%, UBTech vẫn đang đặt cược vào việc đưa robot vào các dây chuyền sản xuất xe điện, pin và logistics.

Ông Michael Tam, Giám đốc thương hiệu của UBTech, thừa nhận: Robot kích thước đầy đủ của hãng có giá trung bình 760.000 nhân dân tệ nhưng hiệu suất bốc xếp vào năm 2025 chỉ bằng 30% so với con người.

Mục tiêu năm nay là nâng con số này lên 50%. UBTech kỳ vọng việc triển khai 10.000 robot trong năm nay sẽ giúp họ đạt điểm hòa vốn trong hai năm tới thông qua việc cải thiện mô hình từ dữ liệu thực tế.

Đa dạng hóa hệ sinh thái và tham vọng gia dụng

Trong khi các đối thủ loay hoay với bài toán chi phí, Agibot (do các cựu kỹ sư Huawei thành lập) lại chọn chiến lược phủ rộng: từ sản xuất, cho thuê, vận hành sàn giao dịch dữ liệu "Maniformer" đến làm nhà sản xuất thiết kế gốc (OEM). Nhà sáng lập Deng Taihua cho biết công ty đã cán mốc doanh thu 1 tỷ nhân dân tệ vào năm 2025.

Tại "nhà máy dữ liệu" của Agibot, mỗi ngày có tới 30.000 mục dữ liệu được sản xuất để bán cho các doanh nghiệp cần huấn luyện tác vụ đặc thù. Song song đó, nền tảng cho thuê Sharebot của hãng cũng vừa huy động thành công hàng trăm triệu nhân dân tệ, cho thấy tiềm năng của mô hình kinh doanh dựa trên chia sẻ tài sản.

Ở phân khúc gia dụng – vốn được coi là "vùng đất khó" – X Square Robot đang có những bước đi táo bạo với sự hậu thuẫn từ các gã khổng lồ Xiaomi, Meituan, ByteDance và Alibaba. Sau khi huy động được 3 tỷ nhân dân tệ trong năm 2026, hãng dự kiến đưa robot vào các hộ gia đình ngay trong tháng 5 này thông qua hợp tác với nền tảng dịch vụ 58.com để hỗ trợ việc nội trợ.

Tương lai của ngành robot Trung Quốc đang đứng trước bước ngoặt lớn. Báo cáo của Morgan Stanley chỉ ra rằng, việc phát triển "bộ não" (mô hình nền tảng) và "đôi tay khéo léo" (độ tin cậy cơ khí) sẽ là chìa khóa sống còn.

Khi Tesla đẩy mạnh sản xuất hàng loạt robot Optimus trong năm nay, cuộc cạnh tranh giữa các nhà tích hợp hệ thống tại Trung Quốc sẽ không còn là cuộc đua về công nghệ thuần túy, mà là cuộc chiến sinh tồn về hiệu quả kinh tế.