Hàng loạt thương vụ IPO được kỳ vọng ‘bom tấn’ lên sàn lại khiến nhà đầu tư thua lỗ: Chuyên gia chỉ thẳng 4 nguyên nhân

Tại, Phiên thảo luận 3 tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, các chuyên gia bàn luận về sự thay đổi của thị trường vốn, các sản phẩm đầu tư mới, triển vọng IPO, M&A và những ngành có thể thu hút dòng tiền trong chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Phiên thảo luận đặt ra vấn đề về một số thương vụ IPO được kỳ vọng rất lớn, nhưng nhà đầu tư mua từ đợt chào bán có thể thua lỗ khi cổ phiếu lên sàn. Vấn đề nằm ở chất lượng doanh nghiệp, giá chào bán quá cao hay kỳ vọng của nhà đầu tư? Vì sao một doanh nghiệp tốt chưa chắc đã là một khoản đầu tư tốt ngay từ IPO?

Trả lời những câu hỏi trên, ông Nguyễn Hoàng Việt, Phó Tổng giám đốc phụ trách khối thị trường vốn, CTCP Chứng khoán DNSE cho biết, từ các đợt IPO vừa qua nhưng kết quả chưa đạt được như kỳ vọng của doanh nghiệp xuất phát từ một số nguyên nhân.

Vấn đề đầu tiên và lớn nhất là giá. Ông Việt cho biết DNSE đã từng khảo một số nhà đầu tư cá nhân để xem vì sao họ không tham gia mua IPO. Câu trả lời khá đáng suy nghĩ: Với mức giá đó, họ có thể mua hai cổ phiếu VietinBank hoặc một cổ phiếu Vietcombank để có mức độ an toàn cao hơn.

Ở góc độ nhà đầu tư chuyên nghiệp như các quỹ đầu tư, họ có thể phân tích sâu hơn về định giá.

Phần lớn doanh nghiệp IPO sử dụng các phương pháp định giá, trong đó có phương pháp chiết khấu dòng tiền. Nhiều doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, tăng trưởng đều đặn, nhưng khi định giá IPO lại tính đến cả kết quả kinh doanh của những năm tiếp theo.

“Ngay cả khi giả định doanh nghiệp tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng đó, mức giá IPO vẫn có thể trở thành vấn đề lớn”, ông Việt nhấn mạnh.

Thực tế, vị chuyên gia cho biết, không chỉ doanh nghiệp IPO mà trên sàn cũng có những doanh nghiệp kinh doanh tốt, tăng trưởng và trả cổ tức tiền mặt ở mức vài chục phần trăm, nhưng cổ phiếu vẫn không diễn biến tích cực.

“Một cổ phiếu tốt chưa chắc đã là một khoản đầu tư tốt. Ngược lại, doanh nghiệp tốt chưa chắc cổ phiếu đã là cổ phiếu tốt”, ông Việt nhận định.

Vấn đề thứ hai là tỷ lệ cổ phiếu chào bán ra công chúng. Theo chuyên gia, quy định hiện nay là doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 900 tỷ đồng phải chào bán tối thiểu 15%, còn doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 900 tỷ đồng trở lên là 10%.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo DNSE, tỷ lệ này chưa đủ. Khi lượng cổ phiếu bán ra thị trường không nhiều, một số nhà đầu tư xác định mua để nắm giữ dài hạn. Khi cổ phiếu lên sàn, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể rất ít, dẫn đến thanh khoản thấp. Khi đó, ngay cả nhà đầu tư có nhu cầu mua cũng khó tìm được nguồn cung.

Một yếu tố rất quan trọng nữa là thời điểm IPO. Khi thị trường thuận lợi, đang trong xu hướng tăng, nhà đầu tư sẵn sàng giải ngân vào những cổ phiếu mới, kể cả những cổ phiếu có định giá cao. Nhưng khi thị trường khó khăn, nhà đầu tư sẽ chuyển sang trạng thái phòng thủ, ưu tiên những cổ phiếu có lịch sử giao dịch, có dòng tiền và họ hiểu rõ hơn.

Yếu tố tiếp theo là mức độ nhận diện thương hiệu. Khi tư vấn IPO, đại diện DNSE cho biết đã gặp không ít doanh nghiệp tìm đến để trao đổi về việc đưa cổ phiếu ra thị trường.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần biết doanh nghiệp đó là ai, mô hình kinh doanh như thế nào, nguồn doanh thu đến từ đâu. Nếu chưa xây dựng được mức độ nhận diện cần thiết, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi đưa cổ phiếu ra công chúng.

“Có những doanh nghiệp rất nổi tiếng trong lĩnh vực xây lắp hoặc sản xuất, nhưng khi bước sang thị trường tài chính, họ lại là cái tên xa lạ với phần đông nhà đầu tư”, ông nhấn mạnh.

Vì vậy để một đợt IPO thành công, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chú trọng ít nhất ba yếu tố: định giá hợp lý, lựa chọn thời điểm phù hợp và xây dựng mức độ nhận diện thương hiệu trước khi đưa cổ phiếu ra thị trường.

Bổ sung thêm, bà Trần Thị Khánh Hiền - Giám đốc Khối Nghiên cứu, CTCP Chứng khoán MB (MBS) cho rằng một trong những yếu tố có thể cải thiện trong năm tới để giữ dòng vốn ở lại thị trường, đó là tính minh bạch quản trị của các doanh nghiệp đang niêm yết. Đây là vấn đề doanh nghiệp cần ý thức để giữ được niềm tin của các nhà đầu tư.

“Trong hai năm gần đây thì có thể nói là thị trường chúng ta chứng kiến quá nhiều trường hợp doanh nghiệp niêm yết làm nhà đầu tư thất vọng. Và thêm vài sự kiện như thế diễn ra, có lẽ dòng vốn đầu tư đến Việt Nam rồi cũng sẽ ra mà thôi. Do đó tôi nghĩ cần phải có sự cải thiện tính minh bạch về mặt quản trị”, bà Hiền nhấn mạnh.

Ngoài ra, đại diện MBS cũng cho rằng cần phải có thêm thể chế ràng buộc để các doanh nghiệp bắt buộc phải tuân thủ các yếu tố minh bạch về công bố thông tin và rõ ràng về mặt quản trị.