Iran có hành động khiến Mỹ không thể trở tay

Theo giới chức phương Tây và các nhà nghiên cứu, hàng tỷ USD liên quan đến Iran vẫn được xử lý mỗi năm thông qua các tài khoản thanh toán tại ngân hàng Mỹ, dù lệnh trừng phạt về cơ bản cấm cá nhân và tổ chức thuộc thẩm quyền Mỹ tham gia hầu hết hoạt động tài chính liên quan Tehran.

Iran không trực tiếp mở tài khoản tại các ngân hàng này. Thay vào đó, dòng tiền đi qua các đối tác nước ngoài có quan hệ với nhà băng Mỹ bằng hệ thống "ngân hàng đại lý" (correspondent banking) đã tồn tại hơn 1 thế kỷ.

Đây là cơ chế quan trọng giúp kết nối hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng đồng thời tạo ra nhiều tầng trung gian mà Tehran có thể lợi dụng để che giấu nguồn gốc giao dịch.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã xác định khoảng 9 tỷ USD tiền liên quan Iran đi qua các ngân hàng Mỹ chỉ trong năm 2024. Một số chuyên gia cho rằng con số này có thể giảm đáng kể nếu các nhà băng Mỹ giám sát chặt hơn quan hệ với ngân hàng đại lý nước ngoài.

1,8 tỷ USD “ngang nhiên” đi qua 1 chi nhánh ngân hàng

Ngày 28/8, Bộ Tài chính Mỹ xác định chi nhánh tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) của Banque Misr, ngân hàng quốc doanh Ai Cập, là một trong những tổ chức nước ngoài bị nghi giúp Iran tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ.

Theo Washington, Banque Misr UAE đã sử dụng tài khoản đại lý tại Mỹ để xử lý tới 1,8 tỷ USD cho những công ty có khả năng thuộc mạng lưới "ngân hàng ngầm" của Iran.

Bộ Tài chính cho biết chi nhánh này có tài khoản USD tại 3 ngân hàng Mỹ nhưng không công bố danh tính. Trên website, Banque Misr liệt kê JPMorgan Chase và Citigroup trong số các tổ chức cung cấp dịch vụ ngân hàng đại lý. 2 nhà băng Mỹ từ chối bình luận về động thái của Bộ Tài chính.

Ai Cập cho biết đang trao đổi với Washington về cáo buộc. Banque Misr khẳng định tôn trọng các khuôn khổ pháp lý và quy định liên quan.

Động thái nằm trong "Operation Economic Outcast", chiến dịch mới của chính quyền Trump nhằm siết nguồn tài chính của Iran, buộc Tehran nhượng bộ và chấm dứt xung đột tại Trung Đông.

Washington đã cảnh báo các tổ chức trên thế giới phải cắt quan hệ với Iran nếu không muốn đối mặt lệnh trừng phạt thứ cấp, trong đó biện pháp mạnh nhất là mất quyền tiếp cận hệ thống USD.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nằm ở khả năng phát hiện dòng tiền.

Iran đã xây dựng mạng lưới phức tạp gồm công ty bình phong, nhà đổi tiền và các trung gian tại những trung tâm như Hong Kong hay Dubai.

Các thực thể này thường không trực tiếp mở tài khoản tại Mỹ mà sử dụng ngân hàng đối tác ở Trung Quốc, UAE hoặc quốc gia khác có quan hệ đại lý với nhà băng Mỹ.

Tiền sau đó được chuyển dưới danh nghĩa các công ty trung gian mà không tiết lộ mối liên hệ với Tehran. Ngân hàng Mỹ đứng cuối chuỗi chỉ thực hiện việc thanh toán bằng USD.

Hóa đơn 650.000 USD hé lộ cách dòng tiền vận hành

Một trường hợp cho thấy mức độ phức tạp của hệ thống liên quan đơn hàng 150.000 bảng mạch và cảm biến mà một công ty kỹ thuật Iran đặt mua từ nhà cung cấp Trung Quốc.

Đây là những linh kiện được sử dụng trong sản xuất ôtô nhưng cũng có thể phục vụ chế tạo vũ khí và máy bay không người lái.

Hóa đơn trị giá 650.000 USD ghi thông tin tài khoản ngân hàng Trung Quốc của nhà cung cấp và yêu cầu khoản thanh toán được chuyển qua một đối tác thanh toán đặt tại New York.

Tài liệu cũng cho thấy công ty Iran dự kiến thanh toán thông qua Bank Tejarat, một ngân hàng Iran đang chịu trừng phạt của Mỹ.

Tuy nhiên, Bank Tejarat không thể trực tiếp chuyển USD qua hệ thống Mỹ. Theo các nhà nghiên cứu, trong mô hình như vậy, một công ty bình phong có thể chuyển tiền thông qua ngân hàng nước ngoài đang sở hữu tài khoản đại lý tại Mỹ.

Khi đó, ngân hàng Mỹ có thể xử lý giao dịch mà không nhận biết ngay người hưởng lợi thực sự có liên quan tới Iran.

Không rõ khoản thanh toán trong trường hợp trên cuối cùng có được thực hiện hay không.

Bài toán khó của Washington

Hệ thống ngân hàng đại lý mang lại cho Mỹ một lợi thế đặc biệt. Phần lớn giao dịch quốc tế bằng USD cuối cùng phải được thanh toán qua một tổ chức tài chính Mỹ. Điều này giúp Washington theo dõi dòng tiền và có khả năng loại một ngân hàng khỏi hệ thống USD nếu cần thiết.

Nếu kiểm soát quá lỏng, tiền liên quan Iran có thể tiếp tục lọt qua. Ngược lại, nếu Washington mạnh tay với các ngân hàng nước ngoài và cả nhà băng Mỹ, các tổ chức tài chính có thể thu hẹp hoạt động thanh toán USD. Những quốc gia bị ảnh hưởng cũng có thêm động lực tìm kiếm lựa chọn thay thế, như nhân dân tệ hoặc tiền số.

Alex Zerden, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho hay: “Bạn càng sử dụng những công cụ này nhiều, bạn càng tạo động lực để người khác tìm giải pháp thay thế USD.”

Trong vụ Banque Misr UAE, Washington vì thế chọn giải pháp tương đối thận trọng. Thay vì áp ngay trừng phạt thứ cấp, Bộ Tài chính đề xuất cấm chi nhánh này tiếp cận tài khoản đại lý tại Mỹ. Banque Misr có 30 ngày để phản hồi trước khi các quan hệ tương ứng được chấm dứt.

Các ngân hàng Mỹ liên quan cũng chưa bị đe dọa trừng phạt.

Giới chuyên gia cho rằng đây chính là nghịch lý Washington phải giải quyết. Cắt một ngân hàng nước ngoài khỏi hệ thống USD có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho tổ chức đó và nền kinh tế sở tại.

Theo WSJ