Kinh tế Iran “khó chồng khó” tăng trưởng GDP gần như bằng 0, một viên thuốc giờ lên hơn 3,5 triệu đồng

Ngoài nỗi sợ bị tấn công hàng ngày, tác động dễ nhận thấy nhất của chiến sự chính là sự tăng vọt giá cả của mọi thứ, từ nhu yếu phẩm như thực phẩm, đồ uống, thuốc men, tã lót cho đến những bữa trưa tại các nhà hàng sang trọng trong thành phố.

Amir, một người đàn ông 40 tuổi tại ngoại ô thủ đô Tehran (Iran) chia sẻ với AFP rằng, giá của loại bánh mì nướng mà anh thường mua đã đột ngột tăng từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD).

Nhưng một người bạn của Amir phải trả 180 triệu rial (135 USD, tương đương với hơn 3,5 triệu đồng) cho một viên thuốc điều trị ung thư, vốn chỉ có giá 3 triệu rial trước khi xảy ra xung đột. Amir nói: “Và anh ấy phải mua tới 20 viên/ngày”.

Bà Kaveh, một họa sĩ ở Tehran cho biết, quán cà phê nổi tiếng Dobar ở trung tâm thành phố đã tăng giá 25% với tất cả các món chỉ trong một ngày. Thậm chí ngay ở vùng tây bắc Iran (nơi thường có nguồn hàng nhập khẩu dồi dào từ Thổ Nhĩ Kỳ) cũng đã tăng giá gấp 3 bình thường đối với một số sản phẩm.

GDP tăng trưởng gần như bằng 0, lạm phát tăng nhanh ở Iran

Trên thực tế, ngay cả trước khi chiến sự xảy ra, Iran cũng đang phải đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội tồi tệ nhất thập kỷ, khi tăng trưởng GDP của nước này gần như bằng 0 và tình hình lạm phát tăng vọt, cùng bất ổn địa chính trị - xã hội leo thang.

Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào tháng 1, trong năm 2025, GDP thực của Iran chỉ tăng 0,3%, tức là giảm mạnh so với những năm trước đó (2024 với 3,7%) và (2023 với 5,3%).

Theo các chuyên gia, các cuộc không kích nhằm vào ngành thép của Iran (lĩnh vực quan trọng với nhiều ngành công nghiệp), cùng các cơ sở hóa dầu, cầu đường, nhiều khả năng sẽ để lại tác động dài hạn lên nền kinh tế của quốc gia này. Ông Adnan Mazarei, cựu quan chức cấp cao của IMF về Trung Đông, nhận định rằng, hệ thống ngân hàng sau chiến sự cũng là một vấn đề đáng lo ngại.

Cụ thể, trước khi xung đột nổ ra, các ngân hàng đã ở trong tình trạng khó khăn, dễ tổn thương, với bảng cân đối kế toán yếu. Theo ông Adnan Mazarei, lĩnh vực này sẽ chịu thêm cú sốc do người tiêu dùng và doanh nghiệp không thể trả nợ.

Trên thực tế, việc rút tiền tại các ATM trong thời gian chiến sự cũng đã bị hạn chế, để ngăn rút tiền hàng loạt. Nhưng thẻ và dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.

Cựu quan chức cấp cao của IMF về Trung Đông cho rằng Iran có thể cần tung thêm các gói giải cứu, buộc ngân hàng trung ương phải in thêm tiền. Nhưng điều này sẽ làm tăng cung tiền và tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn.

Đáng chú ý, vào giữa tháng 3, khi nhận thấy lạm phát tăng nhanh, Ngân hàng Trung ương Iran đã phát hành tờ tiền 10 triệu rial. Đây cũng là mệnh giá cao nhất đang lưu hành ở Iran. Một tháng trước đó, cơ quan này đã ra mắt tờ 5 triệu rial. Đây cũng là một kỷ lục khi đó ở Iran. Thực tế này phản ánh sự mất giá mạnh của nội tệ, kể từ sau khi xảy ra cuộc xung đột với Mỹ và Israel vào tháng 6 năm ngoái.

Những khó khăn kinh tế và sự mất giá của đồng rial là những yếu tố chính dẫn đến các cuộc biểu tình chống Chính phủ lớn nhất trong lịch sử gần đây của Iran vào hồi đầu năm.

Hơn nữa, khi giá cả tăng cao cũng gây thêm áp lực lên ngân sách hộ gia đình, nhiều người rơi vào cảnh mất việc làm.

Mặt khác, chiến sự leo thang cũng khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, đẩy người lao động vào tình trạng bấp bênh và không biết liệu có được nhận lương hay không.

Đáng chú ý, các khu chợ trên khắp cả nước cũng đã hạn chế giờ mở cửa, và các công ty xây dựng sa thải hàng loạt công nhân. Nhiều người trong số đó là những lao động nhập cư từ Afghanistan.

Faizullah Arab, một thợ sơn 23 tuổi chia sẻ khi trở về Afghanistan vào cuối tuần trước: "Khi chiến sự bắt đầu, cơ hội việc làm trở nên khan hiếm và mọi người ngừng xây dựng".

Tương tự, anh Walijan Akbari, một lao động 42 tuổi chia sẻ: "Các chủ doanh nghiệp đã ra nước ngoài, và việc kinh doanh cũng dừng lại".

Không chỉ công nhân xây dựng, những người phụ thuộc vào Internet hoặc kinh doanh thương mại điện tử cũng đều gặp khó khăn trong hơn 5 tuần qua, nhất là khi chỉ còn mạng nội địa hạn chế của Iran hoạt động.

Một người phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính ở Isfahan chia sẻ: “Tôi thực sự rất lo lắng về tương lai của chúng tôi, nhất là về kinh tế. Mọi thứ hiện đang là một thảm họa. Sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng… Mọi thứ đều quá sức chịu đựng”.

Theo Al Jazeera, giới chuyên gia cho rằng, chiến sự, các lệnh trừng phạt và sự thay đổi các ưu tiên kinh tế là những nguyên nhân kéo tụt nền kinh tế của nước này. Trên thực tế, Iran hiện là một trong những quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất thế giới.

Đáng chú ý, hoạt động trừng phạt của quốc tế chủ yếu nhắm vào lĩnh vực năng lượng của Iran. Theo đó, Iran hiện là nước sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), khi đóng góp 4,5% nguồn cung toàn cầu. Mỗi ngày, Iran sản xuất 3,3 triệu thùng dầu thô và khoảng 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ (condensate) cùng nhiên liệu lỏng khác.

Bài tham khảo nguồn: AFP, Al Jazeera