Kỳ tích ghép tạng Việt Nam: Hai người ra đi, 12 cuộc đời được cứu sống và những cuộc đại phẫu xuyên đêm của y học Việt Nam

Buổi sáng ngày 20 tháng 4, N.G.V. - một thanh niên 18 tuổi người Lâm Đồng - lần đầu tiên sau nhiều tháng cảm nhận được nhịp đập đều đặn trong lồng ngực mình mà không kèm nỗi sợ hãi. Trái tim đang đập ấy không phải của anh. Nhưng từ đêm qua, nó đã là của anh rồi. Đó là kết quả của một cuộc chạy đua xuyên đêm - một trong ba ca ghép tạng khẩn cấp được thực hiện song song tại Bệnh viện Chợ Rẫy, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện hiến - ghép tạng chưa từng có tiền lệ về mật độ và cường độ tại Việt Nam.

Câu chuyện bắt đầu ba ngày trước đó, từ một căn phòng hồi sức ở Tiền Giang.

Đợt một - 19 tháng 4

Ngày 19 tháng 4, Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người của Bệnh viện Chợ Rẫy nhận được tin báo về bệnh nhân N.T.N.D. - người phụ nữ 55 tuổi quê Đồng Tháp, đang nằm tại Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang sau tai nạn giao thông với chấn thương sọ não không còn khả năng cứu chữa. Gia đình bà, trong những giờ phút đau đớn nhất cuộc đời, đã chủ động gọi điện cho y bác sĩ. Họ muốn hiến tạng.

Ngay lập tức, Chợ Rẫy hội chẩn liên viện, điều êkíp chuyên môn xuống Tiền Giang để đánh giá trực tiếp. Do điều kiện thực tế tại chỗ chưa đáp ứng được các yêu cầu chuyên sâu của hiến mô - tạng, nhận được sự đồng thuận từ gia đình, người hiến được chuyển về bệnh viện Chợ Rẫy để tiếp tục thực hiện quy trình này.

Chỉ trong vòng 24 giờ - từ 8 giờ sáng ngày 19/4 đến 8 giờ sáng ngày 20/4 - một trái tim, một lá gan, hai quả thận và một giác mạc được ghép thành công cho sáu người bệnh.

Nhưng đặc biệt nhất là lá gan. Thay vì ghép nguyên khối cho một người, các bác sĩ đã quyết định chia đôi: Phần gan phải dành cho bệnh nhân K.C.T., người đàn ông 39 tuổi ở Cần Thơ đang điều trị tại Chợ Rẫy; phần gan trái được chuyển khẩn cấp sang Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, nơi một bệnh nhi đang trong tình trạng cần ghép ngay lập tức.

Đây là kỹ thuật đòi hỏi tính toán cực kỳ chính xác: Lá gan phải đủ thể tích cho cả trẻ em lẫn người lớn cao 1m66 nặng 75kg - trường hợp vốn sẽ an toàn hơn nhiều nếu được ghép gan nguyên khối. Áp lực kép từ chuyên môn và thời gian khiến cuộc phẫu thuật trở thành bài toán không có chỗ cho sai số.

Đợt hai - Đêm 22 tháng 4

Chỉ ba ngày sau, Đơn vị Điều phối ghép tạng lại nhận được tin. Lần này là từ ngay trong bệnh viện. Bệnh nhân B.M.T., người đàn ông 41 tuổi quê Thanh Hóa đang điều trị tại khoa Hồi sức Ngoại thần kinh, vừa được xác định chết não sau tai nạn giao thông. Gia đình anh, qua lời kể, cho biết anh và vợ đã từng bàn với nhau rằng nếu có chuyện gì xảy ra, họ muốn hiến tạng. Khi tâm nguyện ấy phải được thực hiện sớm hơn ai ngờ, người vợ không do dự. Bà ký tên vào đơn đồng ý hiến tạng chồng. Rồi ngay lúc đó, bà đăng ký hiến tạng của chính mình.

Không ai trong phòng nói thêm điều gì. Từ người hiến này, thêm sáu người bệnh được cứu sống: Một trái tim, một lá gan, hai quả thận, hai giác mạc. Tất cả được ghép xuyên đêm 22/4.

Ba ca tối khẩn

Trong tổng số 12 ca, có ba trường hợp được xếp vào diện "cấp cứu tối khẩn" - nghĩa là nếu không có tạng hiến xuất hiện đúng lúc, khả năng sống sót của người bệnh gần như bằng không.

Ca ghép gan ngày 19/4 với kỹ thuật chia tách đã được đề cập. Nhưng hai ca còn lại vào đêm 22/4 mới thực sự là cuộc chạy đua đúng nghĩa với tử thần.

N.T.M., 52 tuổi, người TP.HCM, nhập viện trong tình trạng suy gan cấp do viêm gan B bùng phát - hậu quả của việc tự ý ngưng thuốc. Đây là tình trạng có tỷ lệ tử vong cực cao nếu không được ghép gan khẩn cấp.

Cùng thời điểm, N.G.V. - chàng trai 18 tuổi từ Lâm Đồng mà chúng ta đã gặp ở đầu câu chuyện - đang nằm với thiết bị ICD-DR cắm vào da thịt, trái tim giãn nở không còn khả năng bù đắp, nguy cơ tử vong bất cứ lúc nào. Anh bị suy tim cấp trên nền bệnh tim giãn nở - một căn bệnh không chờ đợi.

Đúng lúc nguồn tạng từ bệnh nhân B.M.T. được xác nhận vào đêm 22/4, tất cả các êkíp đã ở trạng thái sẵn sàng. Các ca ghép được triển khai ngay trong đêm. Không ai về nhà. Không ai có thể chờ đến sáng.

Tầm nhìn: Mạng lưới tiếp nối sự sống

Câu chuyện của tháng Tư 2026 sẽ được viết vào lịch sử y học Việt Nam không phải vì nó là kỳ tích xa xỉ, mà vì nó chứng minh rằng phép màu hoàn toàn có thể được tạo ra bởi bàn tay con người, bởi lòng trắc ẩn, bởi khoa học, và bởi sự phối hợp.

Tính đến thời điểm bài viết này được ghi lại, 11 trong số 12 bệnh nhân nhận mô - tạng đã xuất viện với sức khỏe ổn định. Ca ghép gan còn lại cũng có nhiều diễn biến tích cực và dự kiến sớm ra viện. Con số 12 ca ghép thực hiện trong chưa đầy một tuần không chỉ là kỷ lục về số lượng - nó là minh chứng cho thấy một hệ thống điều phối ghép tạng được vận hành đến mức độ nào khi mọi mắt xích cùng hoạt động trơn tru.

Từ thực tế đó, lãnh đạo Bệnh viện Chợ Rẫy đang xây dựng một kỳ vọng lớn hơn: hình thành mạng lưới kết nối hiến - ghép tạng trải rộng khắp các tỉnh thành phía Nam và Tây Nguyên. Mạng lưới này sẽ giúp phát hiện sớm các trường hợp tiềm năng, hỗ trợ chẩn đoán và bảo quản tạng tại chỗ, đồng thời chuyển giao kỹ thuật ghép tạng cho các bệnh viện khu vực - rút ngắn khoảng cách địa lý vốn là rào cản lớn nhất của nghề ghép tạng. Khi đó, một bệnh nhân nguy kịch ở bất kỳ bệnh viện nào cũng có thể được kết nối với nguồn tạng phù hợp trước khi quá muộn.

Trước khi xuất viện, N.G.V. nói với bác sĩ: "Em sẽ chăm sóc sức khỏe bản thân thật tốt để giữ gìn trái tim của người hiến tặng cho em. Em xin cúi đầu tri ân người hiến và gia đình người hiến đã đem đến cho em cơ hội được sống tiếp trong cuộc đời này".

Người hiến ấy - B.M.T., người đàn ông Thanh Hóa 41 tuổi - đã ra đi. Nhưng trái tim của anh vẫn đang đập, trong lồng ngực một thanh niên 18 tuổi vừa nhận ra rằng cuộc đời mình còn rất dài phía trước.

Đó là phép màu mà y học Việt Nam đang tạo ra - không phải một lần, mà mỗi khi có một trái tim đủ dũng cảm để trao đi.