Loại cá dễ gây ung thư bậc nhất, "độc" xếp ngang thuốc lá: Nhiều người Việt vẫn vô tư ăn mỗi ngày!

Bên cạnh rau xanh và hoa quả tươi, các loại cá luôn được giới chuyên gia khuyến cáo nên tăng cường tiêu thụ mỗi tuần nhờ vô vàn lợi ích sức khỏe. Việc ăn cá đều đặn giúp làm giảm cholesterol xấu, bảo vệ hệ tim mạch, ngừa đột quỵ và phòng chống các bệnh mạn tính. Tuy nhiên, cá dù bổ dưỡng nhưng không phải loại cá nào cũng tốt. Tờ tin tức y tế uy tín Medicine Direct (Anh) đưa ra cảnh báo về một món cá cực kỳ phổ biến nhưng lại chứa độc tố tiềm ẩn nguy cơ ung thư cao.

Đứng chung danh mục nguy hiểm với thuốc lá và rượu bia

Loại cá được các chuyên gia y tế nhắc đến chính là cá ướp muối (bao gồm các loại cá khô muối, cá mắm truyền thống).

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức xếp cá ướp muối vào Nhóm 1 các chất gây ung thư cho người. Đây là nhóm dành cho những tác nhân có đầy đủ bằng chứng khoa học khẳng định nguy cơ gây bệnh rõ ràng, đứng chung bảng phân loại với thuốc lá, rượu bia và thịt chế biến sẵn.

Dược sĩ Hussain Abdeh, Giám đốc chuyên môn tại Medicine Direct (Anh) cho biết, quá trình ướp muối nồng độ cao nhằm bảo quản cá tươi lâu đã tạo ra lượng nitrit rất lớn. Khi đi vào cơ thể, nitrit phản ứng với axit trong dạ dày chuyển hóa thành nitrosamine. Hợp chất nitrosamine này có khả năng phá hủy và gây đột biến cấu trúc ADN, từ đó kích hoạt sự hình thành của các tế bào ung thư.

Mối nguy hại đặc biệt với vòm họng và hệ tiêu hóa

Bằng chứng dịch tễ học quốc tế từ phân tích gộp trên tạp chí Eur Arch Otorhinolaryngol chỉ ra rằng thói quen tiêu thụ cá ướp muối làm tăng tới 1,7 - 2,4 lần nguy cơ mắc ung thư vòm họng. Đáng chú ý, công trình công bố trên The Journal of Nutrition phát hiện việc cho trẻ em dưới 10 tuổi ăn cá muối từ sớm sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh khi trưởng thành lên gấp 3 lần.

Nhóm nghiên cứu giải thích rằng niêm mạc vòm họng non nớt của trẻ cực kỳ nhạy cảm với nitrosamine, kết hợp với tình trạng nhiễm virus Epstein-Barr (EBV) phổ biến ở châu Á sẽ tạo thành "ngòi nổ" kích hoạt tế bào ác tính phát triển.

Thực tế dịch tễ tại Hồng Kông (Trung Quốc) từng ghi nhận cộng đồng ngư dân Tanka có tỷ lệ mắc ung thư vòm họng cao hàng đầu thế giới do ăn cá muối mỗi ngày. Chỉ đến khi chính quyền đẩy mạnh vận động thay đổi khẩu phần ăn, tỷ lệ mắc bệnh tại đây mới giảm dần.

Không dừng lại ở vòm họng, tổng hợp nghiên cứu trên tạp chí Cancers còn khẳng định nồng độ muối vượt ngưỡng trong cá muối sẽ phá hủy lớp màng nhầy bảo vệ dạ dày, gây viêm loét mạn tính và mở đường cho vi khuẩn H. pylori tấn công. Kết hợp với tác động gây đột biến ADN của nitrosamine, nguy cơ tiến triển thành ung thư dạ dày và ung thư thực quản gia tăng đáng kể

Dù vậy, các bác sĩ khẳng định ung thư là kết quả tác động từ nhiều yếu tố như di truyền, tuổi tác và lối sống. Việc ăn một lượng nhỏ cá muối thỉnh thoảng không thể gây bệnh ngay lập tức, mà nguy cơ chỉ bùng phát khi tiêu thụ liên tục trong thời gian dài.

Ăn cá muối thế nào để bớt hại sức khỏe?

Nếu vẫn yêu thích hương vị đậm đà của món ăn truyền thống này, bạn có thể áp dụng các nguyên tắc chế biến và tiêu thụ sau để hạn chế tối đa độc tố hình thành:

- Kiểm soát tần suất và đối tượng: Chỉ nên ăn tích cực tối đa 1 - 2 lần mỗi tháng, mỗi lần một lượng nhỏ. Tuyệt đối không cho trẻ em dưới 10 tuổi và người có tiền sử bệnh dạ dày, cao huyết áp ăn món này. Ưu tiên thay thế bằng các loại cá biển sâu tươi sống như cá hồi, cá ngừ để nạp omega-3 an toàn.

- Ngâm rửa kỹ trước khi chế biến: Trước khi nấu, nên ngâm cá khô muối trong nước ấm hoặc nước gạo khoảng 30 - 60 phút rồi xả lại nhiều lần để loại bỏ bớt lượng muối dư thừa và nitrit lắng đọng trên bề mặt.

- Kết hợp thực phẩm giàu vitamin C: Khi ăn cá muối, hãy bổ sung nhiều rau xanh tươi, cà chua, ớt chuông hoặc uống nước cam, chanh. Vitamin C là chất chống oxy hóa mạnh, có khả năng ức chế quá trình biến đổi nitrit thành nitrosamine trong dạ dày.

- Không chiên rán ở nhiệt độ quá cao: Tránh chiên cá muối cháy cạnh hoặc nướng trực tiếp trên lửa lớn. Nhiệt độ vượt quá 150 độ C sẽ thúc đẩy nitrosamine tổng hợp nhanh hơn và tạo thêm các chất gây hại khác.

Tổng hợp