Mỹ chuẩn bị thay đổi lớn với NATO, châu Âu đối mặt bước ngoặt

Trong tuần qua, Bộ Chiến tranh Mỹ đã khởi động chương trình Đánh giá Bố trí Lực lượng tại châu Âu (Europe Posture Review), nhằm xem xét quy mô và cơ cấu lực lượng quân sự Mỹ tại khu vực. Quá trình đánh giá dự kiến kéo dài tối đa 6 tháng, nhưng cũng có thể kết thúc sớm hơn.

Kết quả của cuộc rà soát không khó dự đoán. Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby cho biết chương trình này nhằm bảo đảm "NATO đang nhanh chóng và không thể đảo ngược tiến tới việc châu Âu tự đảm nhận trách nhiệm chính đối với năng lực phòng thủ thông thường của mình".

Ngoài ra, việc tái cơ cấu lực lượng Mỹ tại châu Âu còn nhằm xây dựng một NATO "công bằng hơn", khuyến khích các đồng minh "đóng vai trò dẫn dắt trong phòng thủ thông thường của châu Âu", đồng thời mở đường cho quá trình chuyển đổi liên minh thành mô hình mà ông Colby gọi là "NATO 3.0".

Toàn bộ quá trình chuyển đổi và rà soát sẽ được thực hiện phù hợp với các lợi ích của Mỹ, như đã nêu trong Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2025 và Chiến lược Quốc phòng năm 2026.

Khái niệm "NATO 3.0" được giải thích là NATO ban đầu được thành lập để kiềm chế Liên Xô và đã hoàn thành sứ mệnh đó. Trong khi đó, "NATO 2.0" được cho là đã tồn tại từ năm 1991 và hiện đang bước vào giai đoạn cuối.

Phiên bản thứ 3 của liên minh cần thừa nhận các vấn đề của châu Âu là vấn đề của chính châu Âu, chứ không phải của Mỹ.

Bài viết cho rằng Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ xác định châu Âu không còn là đồng minh và tầm quan trọng của khu vực này hiện thấp hơn đáng kể so với khu vực Thái Bình Dương, nơi Mỹ dự định tập trung phần lớn lực lượng.

Đánh giá này cũng được phản ánh, dù với cách diễn đạt nhẹ nhàng hơn, trong Chiến lược Quốc phòng.

Theo đó, Nga sẽ tiếp tục là "mối đe dọa dai dẳng nhưng có thể kiểm soát" đối với các thành viên NATO ở sườn phía Đông, song "Nga không ở vị thế có thể giành quyền thống trị châu Âu".

Vì vậy, mặc dù "Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện tại châu Âu, ưu tiên vẫn là bảo vệ nước Mỹ và răn đe Trung Quốc".

Bài viết cũng dẫn một biểu đồ về tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa cho thấy các thành viên NATO, không tính Mỹ, có quy mô kinh tế lớn gấp 13 lần Nga và lợi thế này có thể, đồng thời cần được chuyển hóa thành năng lực quốc phòng.

Tuy nhiên, Nga vẫn được đánh giá là mối đe dọa đối với Mỹ nhờ sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, cùng các năng lực về tàu ngầm, không gian và tác chiến mạng.

Vì vậy, Lầu Năm Góc cần "đảm bảo lực lượng Mỹ sẵn sàng đối phó với các mối đe dọa từ Nga" nhằm vào nước này.

Tương lai của khoảng 80.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại châu Âu vì thế cũng đã dần rõ ràng. Mỹ nhiều khả năng vẫn duy trì các lực lượng chuyên trách đối phó với những mối đe dọa nói trên, nhưng lực lượng lục quân cùng một phần đáng kể các đơn vị không quân có thể sẽ được điều chuyển sang các khu vực khác.