"Lộc trên trời rơi xuống", Nga bất ngờ lại phất lên nhờ một mặt hàng mới thiếu trầm trọng vì xung đột Iran

Helium bỗng dưng trở nên quan trọng

Trong bối cảnh giới quan sát công nghiệp đang đặc biệt lo ngại về những hệ lụy từ một cuộc chiến kéo dài tại Iran, Helium bất ngờ nổi lên như một nhân tố then chốt đối với lĩnh vực công nghệ toàn cầu.

Theo CNBC, Nga sẽ được hưởng lợi từ việc Qatar, một nhà cung cấp Helium lớn, bị hạn chế xuất khẩu nghiêm trọng do xung đột ở Trung Đông.

Là một phụ phẩm trong quá trình khai thác khí tự nhiên, Helium đóng vai trò không thể thay thế trong quy trình sản xuất chất bán dẫn. Tuy nhiên, năng lực xuất khẩu của nhà cung cấp Helium lớn thứ hai thế giới hiện đang bị tê liệt sau các cuộc tấn công từ phía Iran.

Theo dữ liệu từ S&P Global, Qatar — quốc gia sở hữu một phần mỏ khí đốt lớn nhất hành tinh — đã cung ứng hơn 30% thị phần Helium toàn cầu vào năm 2025. Đây là một lỗ hổng nguồn cung cực lớn và không dễ để bù đắp trong ngắn hạn.

"Việc đình trệ sản xuất Helium tại Qatar do xung đột Mỹ - Iran đã thổi bay khoảng 1/3 nguồn cung toàn cầu, đẩy thị trường từ trạng thái dư thừa sang thiếu hụt trầm trọng," các nhà phân tích tại Deutsche Bank nhận định trong báo cáo công bố ngày 12/3.

Giá Helium đã tăng vọt kể từ đó. Dù giới quan sát vẫn lạc quan rằng các nhà sản xuất chip có thể duy trì khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu này, nhưng nếu xung đột kéo dài, các bên thu mua sẽ buộc phải bước vào cuộc đua khốc liệt để bảo vệ chuỗi cung ứng của mình.

Trong khi các nhà sản xuất tại Bắc Mỹ — khu vực nắm giữ thị phần lớn nhất — đang đứng trước cơ hội hưởng lợi trực tiếp từ sự gián đoạn của Qatar, thì Nga — nhà cung cấp lớn thứ ba thế giới — cũng đang âm thầm củng cố vị thế của mình.

Toan tính của Nga trên thị trường Helium

Trong công nghệ chế tạo chip, Helium được sử dụng để truyền nhiệt nhờ đặc tính làm mát tối ưu trong nhiều công đoạn phức tạp.

Trước khi xung đột Iran nổ ra, Nga đã chủ động đẩy mạnh sản lượng nhờ trữ lượng dồi dào và nhu cầu "tìm kiếm nguồn tài trợ ", theo báo cáo ngày 13/3 của Bernstein. Các nhà phân tích bổ sung rằng chiến lược này đã khiến các thị trường không áp đặt trừng phạt bị ngập trong nguồn cung giá rẻ từ Nga.

Mặc dù các lệnh trừng phạt và rào cản thương mại từ Mỹ và Châu Âu đang ngăn chặn Helium Nga tiếp cận các thị trường này, nhưng các cường quốc bán dẫn khác, điển hình là Trung Quốc, lại đang ngày càng xích lại gần Moscow. Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn, Trung Quốc hiện chiếm tới 33% sản lượng chip tiến trình cũ toàn cầu tính đến năm 2023.

Số liệu từ Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP) cho thấy xuất khẩu Helium từ Nga sang Trung Quốc trong năm 2025 đã tăng tới 60% so với cùng kỳ năm trước. Sự đứt gãy kéo dài trong xuất khẩu của Qatar có thể tạo ra một "khoảng trống" khổng lồ tại thị trường tỷ dân, bởi quốc gia Trung Đông này vốn cung cấp đến 54% nhu cầu Helium của Trung Quốc trong năm ngoái.

Ông Ralf Gubler, Giám đốc nghiên cứu khí công nghiệp và phân bón tại S&P Global Energy, nhận định: Dù Helium Nga khó có thể là ưu tiên của các nhà sản xuất chip phương Tây do vướng mắc thương mại, nhưng nó có thể "thông qua thị trường Trung Quốc để gián tiếp thắt chặt nguồn cung ở những nơi khác".

"Nếu tình trạng gián đoạn tại Qatar tiếp diễn, Nga sẽ có vị thế cực tốt để mở rộng vai trò trong cơ cấu cung ứng Helium cho Trung Quốc," bà Erica Downs, học giả nghiên cứu tại CGEP, viết trên blog cá nhân.

Dù Helium từ Nga hiện chưa được cấp chứng chỉ để cung cấp trực tiếp cho các nhà máy đúc wafer, nhưng nguồn cung này có thể phục vụ các ứng dụng khác. Điều này giúp giải phóng các nguồn cung đã đạt chuẩn để tập trung ưu tiên cho lĩnh vực chip, theo ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting.

Về phía Bernstein, tổ chức này cho rằng sự tăng trưởng nguồn cung từ Nga, kết hợp với mối liên kết chặt chẽ giữa các hãng chip với các công ty khí công nghiệp và lượng hàng dự trữ chiến lược, là những lý do khiến sản xuất bán dẫn khó có thể bị đình trệ vì thiếu hụt Helium.

Tuy nhiên, một cuộc xung đột kéo dài chắc chắn sẽ neo giữ giá cả ở mức cao, buộc các nhà thu mua phải ráo riết đa dạng hóa nguồn cung. Các yếu tố địa chính trị và hạn chế thương mại có thể kìm hãm khả năng Nga lấp đầy hoàn toàn vị trí của Qatar, nhưng thực tế cho thấy quốc gia đang bị cô lập này vẫn tìm được những thị trường sẵn sàng bắt tay làm kinh tế.